Делан Йозанаш: ЕшаӀ-ЯхӀу
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:31:19.278733+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. Ешаӏ-яхӏу

Ешаӏ-яхӏу

Ешаӏ-яхӏу

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаран
тептар

Дешхьалхе

ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаран тептар дӀаяздинера Дала леррина Къобалвинарг дуьнен чу валале, борхӀалгӀачу бӀешеран тӀаьххьарчу декъехь Ярушалайм-гӀалахь Ӏийначу пайхамаро. ХӀара тептар кхаа декъе декъалуш ду:

1) Тептаран хьалхара дакъа (1–39 кортош) къилбера пачхьалкх йолу ЯхӀуд-мохк нуьцкъала лулахо болчу Ашур-махко кхерош хиллачу заманах лаьцна ду. Амма ЕшаӀ-ЯхӀуна гира, Ашур-мехкан нуьцкъалалла хилла а ца Ӏаш, ЯхӀудан халкъан бакъболу кхерам хӀун бара: къомо летадо къинош а, Деле лацадогӀар а, Делах тешна Ӏаш цахилар а. Ирачу дешнашца а, билгалонаш санна долчу гӀуллакхашкахула а пайхамаро нахе а, церан куьйгалхошка а тӀекхойкхура шайн дахар нийса а, бакъдолуш а хилийтаре. Иштта цаьрга дӀахьедар дора, Деле цара ла ца догӀахь, царна бохам а, хӀаллакьхилар а хир ду аьлла. ЕшаӀ-ЯхӀус кхин а хаам бора цхьана тӀейогӀучу заманахь дерриг а дуьнен тӀехь машар хирг хиларх а, Дауд-паччахьан тӀаьхьенах кхачаме паччахь хирг хиларх а.

2) Тептаран шолгӀа дакъа (40–55 кортош) ЯхӀудан къомах болу дукхахберш Бавел-махкахь йийсарехь хиллачу заманах лаьцна ду. Оцу заманахь нах дог доьхна а, дегайовхо йоцуш а бара. Пайхамаро хаамаш бора, Дала Шен къам паргӀатдаккхарх а, иза, цигахь керла дахар долорхьама, Ярушалайм-гӀала юхадерзорах а лаьцна. Тептаран оцу декъехь гойтуш ду, Дела историн олахо хилар. Шен къомана леринчуьнга хьаьжжина, Далла лаьа, дуьненан массо а къаьмнаш Шен Исраилан къомехула декъалдина хилар. Ширачу бартах лаьцна долчу тептарийн уггар девзачу дешнашна юкъахь «Везачу Элан ялхочух» лаьцна аьлларг ду.

3) Тептаран кхоалгӀа дакъа (56–66 кортош) халкъ Ярушалайм-гӀала юхадирзинчул тӀаьхьа йолчу заманах лаьцна ду. Оцу хенахь халкъана, чӀагӀдеш, хаийта дезаш дара, Шен къомана Ша дина ваӀданаш Дала кхочушдийриг хилар. Цуьнан гӀайгӀа яра нийсо а, бакъо а лелорах а, шоьтан деза де лардарх а, сагӀа даккхарх а, доӀанаш дарх а лаьцна. Тидам тӀебохуьйтуш ду 61 коьртан тӀера 1-2 аяташ, Ӏийсас Шен хьехам дӀаболош далийна дешнаш ду уьш.

1

1^1+Ӏузи-ЯхӀу а, Йовтам а, Ахьаз а, Хьузакх-ЯхӀу а ЯхӀуд-махкахь паччахьаш болчу заманчохь Амосан кӀантана ЕшаӀ-ЯхӀуна ЯхӀуд-махках а, Ярушалаймах а лаьцна Дала суьрташ хӀиттийра+.

ЕшаӀ-ЯхӀус дуьйцу Дала Шен халкъах бехк баккхарх лаьцна

2ЛадогӀа, стигалш, ладогӀа, латта, хӀунда аьлча Везачу Эло боху: «Ас, кхиийна, айинера Сайн кӀентий, ткъа уьш Суна дуьхьалбевлла+. 3Старана шен да вевза, вирана шен хӀусамден хьаьвда девза, ткъа исраилхошна Со ца вевза, Сан халкъ ца кхета»+.

4Къа ду хьан, къилахь къам, къинойх дуьзна долу халкъ, зуламхойн тукхам, талхаран тӀаьхье! Веза Эла дӀа а тесна, Исраилан халкъан Везачу Делах а ца даьшна, Цунна букъ берзийна аша. 5Шуна кхидӀа а хӀунда таӀзар дан деза? Шу кхидӀа а хӀунда дуьхьалдовлу? Берриг а корта цамгар кхетта бу, дерриг а дог гӀелделла ду. 6Когийн айрашна тӀера хьеюккъе кхаччалц дийна меттиг яц хьан дегӀа тӀехь. ДегӀа тӀехь чевнаш ю, сурхаш евлла, делладелла даьӀнаш ду. Уьш цӀан ца дина, дӀа ца дихкина, царна даьтта ца хьаькхна, лазар лахдархьама+.

7Шун латта дассаделла, гӀаланаш цӀеро ягийна, шун кхаш хийрачу наха дассош ду шун бӀаьргашна хьалха. Дерриг а дассаделла, Дела хийрачу нахана тӀелетча санна+. 8Цийонан йоӀ[*] го лаьцна йисина ю. Иза лаьтта кемсийн бешахь йолу бун санна, наьрсийн кха тӀехь йолу кхалор санна. 9+Нагахь массо а ницкъийн Везачу Эло цхьаболу дийна биснарш вайна битина ца хиллехь, вай Седам-гӀала санна хир дара, Ӏамор-гӀаланах дӀатарлур дара+.

10Везачу Элан даше ладогӀа, Седамера баьччанаш! Вайн Дала тӀедиллиначуьнга ладогӀа, Ӏаморера халкъ!+
11+Везачу Эло боху: «Суна стенна оьшу аша сел дукха сагӀанаш дахар? УьстагӀий дагоран сагӀанех а, дустийначу даьхнин махьарах а тӀехвуьзна ву Со. Стерчийн а, Ӏахарийн а, гезарийн а цӀий Суна тамехь дац+. 12Шу Суна дуьхьалхӀитта даьхкича, хьан боху шуьга Сан керт хьеша+. 13Ма кхехьа Суна ца оьшу совгӀаташ. Суна вон хета аша, хаза хьожа йогӀу хӀуманаш а ягош, доху сагӀанаш. Бутт цӀинлун денош а, шоьтан денош а даздар а, дезачу деношкахь шун гулдалар а ца деза Суна. Харцонаш лелийначул тӀаьхьа, аша динан гуламашкахь даздар Суна дегаза хета!+
14Бутт цӀинлуш шун гулдалар а, шун деза денош а Суна бӀаьрга дан ца деза. Уьш мохь санна ду Суна, амма Со кӀадвелла и мохь дӀакхехьа.

15ДоӀанаш а деш, аша куьйгаш кхийдочу хенахь Аса шух Сайн бӀаьргаш дӀакъовлу, шайн доӀанаш аша алсамдаьхча, Суна ца хеза, хӀунда аьлча шун куьйгаш цӀийх дуьзна ду+. 16Хих довла, цӀанло, шайн зуламе гӀуллакхаш Сан бӀаьргашна хьалхара дӀадаха, вониг ма де+. 17Диканиг дан Ӏама, нийсо лелор лаха, гӀело яр сацаде, вон гӀуллакх нийсонца къастаде, йисина Ӏачу зудчун бакъонаш ларъе+.

18Дуьйло, цхьаьна къастор ду вай, – боху Везачу Эло. – Шун къинош кӀадин таьӀна-цӀен бос санна дӀа ца дахалуш делахь а, ло санна, кӀайдийр ду уьш. Уьш сирла-цӀен бедар санна делахь а, тӀаргӀа санна, кӀайдийр ду+. 19Нагахь, Соьга ла а доьгӀна, Ас бохург аша тӀеэцахь, лаьтто кхиийна уггар диканиг дуур ду аша+. 20Ткъа, Сох дӀа а къаьстина, шу дуьхьалдовлахь, туьро дӀакхоллур ду шу». Хаа ду шуна, Везачу Эло Ша элира иза+.

Къинош летийна гӀала

21Тохара Везачу Элана тешаме хилла йолу гӀала хӀинца, кхечу деланашна Ӏамал а еш, кхахьпанах тар ма елла! Тохара бакъдерг лелорах юьзна яра иза, нийсо цунна чохь Ӏаш яра, амма хӀинца цигахь адамаш дойурш бен бац!+
22Хьан детино боьха пардо лаьцна, хьан дика чагӀар хино талхийна+. 23Хьан баьччанаш, дуьхьал а бевлла, къуйн декъахой хилла. Царна массарна а кхаьънаш деза, лучу хӀуманна тӀаьхьабевлла лела уьш. Кхелахошна хьалха байш ца лардо цара, йисина Ӏачу зудчун гӀуллакх цара къаста ца до+.

24Цундела боху берриге а ницкъийн Хьалдолчу Эло, Исраилан Нуьцкъалчо: «Сайна дуьхьалбевллачех Со паргӀатвоккхур ву Аса, Сайн мостагӀашна бекхам бийр бу Аса!+
25Аса Сайн куьг хьуна дуьхьал дерзор ду. Аса хьуна тӀера боьханиг дӀадоккхур ду, тӀелеттачух хьо цӀанйийр ю+. 26Хьалха санна Ас хьуна куьйгалхой лур бу. Тохара санна Ас хьуна хьехамчаш лур бу. Цул тӀаьхьа хьох „Нийсонан шахьар“ а, „Тешаме гӀала“ а эр ду»+.

27Цийон нийса йинчу кхело кӀелхьарйоккхур ю, Далла тӀебирзина цуьнан бахархой кӀелхьарбохур бу, Дала бакъдерг лела а деш. 28Далла дуьхьал бевлларш а, къинош летийнарш а лийр бу, Веза Эла дӀатеснарш хӀаллакбийр бу+.

29Шу юьхьӀаьржа хир ду ножан боьлакаш бахьана долуш, аша цигахь цӀушна Ӏибадат дина дела. Шуна эхь хетар ду шайн бошмаш бахьана долуш, дог царах лезна дела+. 30ГӀа охьадоьжна наж санна, хир ду шу, хи доцу беш санна, хир ду+. 31Ондачух кевстаг хир ю, цуьнан гӀуллакхах суй хир бу. Уьш цхьаьна догур ду, цхьаммо а дӀа а ца дойуш+.

2

Дуьнен тӀехь долу машаран паччахьалла

(Мика-ЯхӀу 4:1-3)

2^1•Амосан кӀантана ЕшаӀ-ЯхӀуна ЯхӀуд-махках а, Ярушалаймах а лаьцна сурт хӀоьттира. Цо иштта хаам бора:

2ТӀаьхьарчу деношкахь иштта хир ду:

Везачу Элан цӀа лаьтташ болу лам
массо а лаьмнийн коьрте дӀахӀоттор бу.

Иза массо а баьрзнел лакхабер бу,
цунна тӀе дерриг а халкъаш оьхур ду.

3Дуккха а халкъаш тӀедогӀур ду. Цара эр ду:

«Схьадуьйла, вай Везачу Элан лам тӀе а,

Якъубан Делан цӀа долчу а хьаладевр ду.

Везачу Эло вайна Шен некъашца лела хьоьхур ду.

ТӀаккха вай, Цуьнан некъашца а лелаш, дехар ду».

ХӀунда аьлча товрат-хьехам Цийон-лам тӀера схьабер бу,
ткъа Везачу Элан дош Ярушалаймера схьадер ду+.

4+Цо къаьмнашна юкъахь маслаӀат дийр ду,
дукхачу халкъашна юкъара къовсамаш совцор бу.

ТӀаккха цара шайн таррех хьонхалш бийр бу,
ткъа гоьмукъех маьрсаш дийр ду.

Цхьана халкъо вукху халкъана тӀе тур ойур дац.

Уьш тӀом бан кхин Ӏемар бац+.

5Яло, Якъубан тӀаьхье! Везачу Элан серлонехь лелар ду вай+.

Дегалла дӀаяккхар

6Ахьа Хьайн халкъ, Якъубан тӀаьхье, дӀа ма тесна, хӀунда аьлча нах малхбалера долчу Ӏадатех буьзна бу, пӀелаштамхоша санна, цара бозбунчалла леладо, ткъа хийрачу къаьмнийн нахаца тӀекаре ю церан. 7Цу халкъан латта детих а, деших а дуьзна ду, дагар ца даллал хазнаш ю цуьнан, латта дӀалаьцна говраш а ю, ягар ца яллал гӀудалкхаш а ю+. 8Цуьнан латта цӀуша дуьзна, шайн куьйгаша бинчу царна Ӏибадат деш бу и нах+.

9ХӀора адамо царна хьалха ша лахдо, хӀора стаг царна охьатаьӀа. Царна геч ма дехьа!

10+Хьехашна чу а гӀой, лаьтта бухахь къайладовла Везачу Элана хьалха болчу кхерамах а, Цуьнан возаллин сийлаллех а+. 11Стеган лакхара хьажар охьатаӀийна хир ду, адамийн дегалла лахъер ю. Цу дийнахь цхьа Веза Эла хир ву лакхахь лаьтташ+. 12Берриг а ницкъийн Везачу Элан де догӀур ду курачунна а, дегалчунна а, айаделлачунна а – уьш берриш а охьатаӀор бу. 13И де догӀур ду лекха а, айаделла а долчу Ливанунан баган-дитташна а, Башанан нежнашна а,+
14дерриге а лекхачу лаьмнашна а, айаделлачу гунашна а, 15муьлххачу а лекхачу бӀаьвнна а, муьлххачу ондачу пенна а, 16Таршашан дерриге а хӀордкеманашна а, уггар хазачу кеманашна а+. 17Стеган куралла лахйийр ю, адамийн дегалла охьатаӀийна хир ю. Цу дийнахь цхьа Веза Эла хир ву лакхахь лаьтташ, 18ткъа цӀуш гуттаренна а дӀабевр бу.

19Тархашкахь долчу хьехаш чу а, лаьттарчу оьрнаш чу а дӀалечкъар бу нах, Везачу Элах а, Цуьнан возаллин сийлаллех а кхерабелла, Иза латта дего веача+. 20Цу дийнахь стага ша Ӏибадат дан бина дато а, дашо а цӀуш боьлкъазаршна а, бирдолагашна а дӀакхуьйсур бу,+
21тархашкахь долчу хьехаш чу а, лаьттарчу оьрнаш чу а дӀалачкъархьама, Везачу Элах а, Цуьнан возаллин сийлаллех а кхера а велла, Иза латта дего веача.

22Стагах бӀобулий ма Ӏе – мерӀуьргашкахула синош дахарца бен иза ца веха. Цунна тӀетовжа йиш юй ткъа+?

3

Ярушалаймана таӀзар дар

3^1Хьалдолу Эла волу берриге а ницкъийн Веза Эла Ярушалаймера а, ЯхӀуд-махкара а массо а тайпана гӀо а, гӀоьнча а дӀаваккха хӀутту. Цо дӀабоккхур бу баьпкаца а, хица а бина кечам а,+
2турпалхо а, тӀемало а, кхелахо а, пайхамар а, пал тосург а, воккха стаг а, 3тӀеман хьаькам а, цӀеяхана верг а, хьехамча а, говза пхьар а, молханаш лелош верг а. 4Везачу Эло бераш хӀиттор ду, церан хьаькамаш хилийтархьама. КӀентий хир бу царна тӀехь олалла деш. 5Халкъана юкъахь цхьаммо вукхунна а, стага уллорачунна а гӀело йийр ю. Жимачо воккханиг лоруш хир вац, ладамбоцучо – лараме верг+.

6ТӀаккха стага, шен ден доьзалехь волу ваша схьа а лаьцна, цуьнга эр ду: «Хьан тӀехулара бедар ю, тхан баьчча а хилий, хӀокху саьлнийн дола дехьа».

7Амма цо чӀагӀонца эр ду: «Соьга хӀумма а нислур дац нахана юкъахь, сан чохь бепиг а дац, тӀехулара бедар а яц, сох халкъан баьчча ма велаш».

8Иштта Ярушалайм техкаш ю, ЯхӀудан халкъ дужуш ду! Цара мел олург а, дийриг а Везачу Элана дуьхьал ду. Цуьнан сийлаллица Иза хьоьжуш хилар дола хета царна. 9Церан яххьаша гойту уьш бехке хилар, шайн къинах лаьцна цара, ца лечкъош, седамхоша санна, дуьйцу. Къа ду церан! Шаьш шайна бохам бо цара+.

10Делан лаамехь волчуьнга цуьнца дика хир ву ала, хӀунда аьлча ша динчу дикачу гӀуллакхех пайда оьцур бу цо+. 11Ткъа Ӏесачун къа ду, хӀунда аьлча ша динчу вочу гӀуллакхашна бекхам хир бу цунна.

12Бераша санна, куьйгалхоша сан халкъана гӀело йо, зударша санна, олалла а до цунна тӀехь. Ва сан халкъ! Хьан баьччанаша Ӏехадо хьо, нийсачу новкъара даьккхина хьо цара.

Везачу Эло Шен халкъана кхел йо

13Кхел ян гӀаьттина Веза Эла, Иза лаьтташ ву халкъашна кхел ярхьама+. 14Кхел а еш, Шен халкъана юкъара баккхий берш а, баьччанаш а бехкебо Везачу Эло: «Сан кемсийн беш санна токхе долу къам дассийнарг шу ма ду! Мискачарах лачкъийна хӀонсах шун цӀенош дуьзна ма ду!+
15Сан халкъ хьийзо а, мискачарна ницкъ бан а, шуна бакъо хьан елла?» – боху берриг а ницкъийн Хьалдолчу Эло+.

Ярушалаймера зударшна дӀахьедар дар

16Везачу Эло элира: «Цийонан зударий, ца бешаш, кортош а айина, бӀаьргаш а кхерстош, курачу боларца когаш тӀера зӀенаш а екош, лела+. 17Цийонан зударийн кортошна тӀехь чераш хуьлуьйтур ду Хьалдолчу Эло, церан хьаьжнаш дерзина дохуьйтур ду Везачу Эло, уьш юьхьӀаьржачу а хӀиттош».

18Цу дийнахь Везачу Эло хаза хӀуманаш цаьргара дӀайохур ю: когаш тӀера хаза зӀенаш а, коьртан бехчалгаш а, беттан суьртехь тӀеухку хӀуманаш а,+
19лергах ухкургаш а, хӀазарш а, кирхьанаш а, йовлакхаш а, когийн туьтеш а, доьхкарш а, духӀи чохь долу шишанаш а, молханаш а, 20пӀелгах а, мерах а юхку чӀагарш а, 21тӀехулара а, чухулара а бедарш а, кирхьанаш а, бохчанаш а, 22сирла а, дуткъа а кӀадеш а, таьжнаш а, корталеш а.

23Хаза хьожа йогӀучу хӀуманан метта боьха хьожа йогӀу хӀума хир ю, доьхкаран метта муш хир бу, хьийзинчу месийн метта – кӀунзал, синкъераман бедаран метта – сингаттаман духар, хазаллин метта хӀост[*] хир ду.

24Хьан божарий туьро эгор бу, тӀамехь турпалхой лийр бу. 25ГӀалин кевнийн бӀогӀамаша гӀайгӀа йийр ю, уьш тийжаш а хир ду. Ша гӀала, ерзина зуда санна, яссийна лаьттахь Ӏаш хир ю+.

4

4^1Цу дийнахь ворхӀ зудчо, цхьа стаг схьа а лаьцна, эр ду: «Тхайн бепиг дуур ду оха, тхайн духар а лелор ду, ахь хьайн цӀе лелаяйтахь тхоьга тхаьшна тӀера эхь дӀадаккха».

Ярушалайм юхаметтахӀоттор

2Цу дийнахь Везачу Эло кхиийначу зӀийдаго хазалла а, сийлалла а лур ю. Лаьттан ялто дозалла а, сий а лур ду Исраилан халкъах дийна бисинчарна+. 3Цийонан гӀалахь бисначех а, Ярушалаймехь дийна бисначех а – Ярушалайм-гӀалахь дахарна дӀакъастийначех массарех а – Дала базбинарш эр ду+. 4Иза иштта хир ду, Хьалдолчу Эло Цийонан зударий цӀена ца хилар дӀадаьккхича, Ярушалайм цунна тӀерачу цӀийх дӀацӀанйича. Цо иза дийр ду кхел яран а, цӀеран а синца+. 5+Берриг а Цийон-лома тӀехула а, цунна тӀехь мел гулбинчу нахана тӀехула а Везачу Эло дийнахь кӀуьран марха а, буьйсанна сирла йогуш цӀе а латтор ю. Делан ерриге а сийлаллина тӀехь марханан кхалор хир ю+. 6Цу кхалоро дийнахь йолчу йовхонах дӀалачкъа ӀиндагӀ лур ду, ткъа догӀанах а, дарцах а къайлавала иза бун санна хир ю+.

5

Кемсийн бешах долу илли

5^1+Сайн Хьомсарчунна илли эр ду аса,

Хьомсарчун кемсийн бешах долу илли.

Сан Хьомсарчун кемсийн беш яра
хьийкъинчу лам тӀехь+.

2Бешара латта а аьхкина, тӀулгаш дӀа а даьхна,
тоьлла йолу кемсийн таьллангаш юьйгӀира Цо цига.

Цул тӀаьхьа беша юккъехь бӀов а йира,
муттдоккхург ян цунна чохь ор а даьккхира.

Бешо дика кемсаш яларе хьоьжуш Ӏийра Иза,
амма цо муьста кемсаш бен ца елира.

3Ткъа хӀинца оцу кемсийн бешан Олахочо боху: «Ярушалайман бахархой а, ЯхӀуд-мехкан адамаш а, Суна а, Сан кемсийн бешана а юкъахь долу гӀуллакх къастадейша. 4Айса динчул сов Аса Сайн кемсийн бешана дан дисинарг кхин хӀун дара? Со дикачу кемсашка сатуьйсуш Ӏаш хилча, муьста кемсаш хӀунда елла цо?

5Аса эр ду шуьга Сайн кемсийн бешана Айса ден дерг: цуьнан коканийн керт дӀайоккхур ю Аса, тӀаккха беш бежанаша яссор ю. Цуьнан пенаш дохор ду аса, тӀаккха иза массара а хьоьшур ю+. 6Бешах дассийна латта дийр ду Аса, гаьннаш а хедор дац, охкур а яц, тӀаккха цу тӀехь коканан а, эртхан а коьллаш евр ю. Мархашна омра дийр ду Аса, беша тӀе догӀа ма даийта аьлла»+.

7Берриге а ницкъийн Везачу Элан кемсийн беш – иза Исраилан халкъ ду,

ЯхӀудан халкъан адамаш Цунна хазахетта йолу таьллангаш ю.

Иза нийсо хиларе хьийжира,
амма ницкъ бар хилира,
бакъдолчуьнга хьийжира,
амма бакъонаш йохор хилира+.

Вониг а, цунна догӀу таӀзар а

8Къа ду шун, цӀенна тӀе цӀа а, аренна тӀе аре а оьцучеран. Кхечарна меттиг ца юьту аша, шаьш бен хӀокху лаьтта тӀехь доцуш санна+. 9Сан лергашна хезаш берриг а ницкъийн Везачу Эло чӀагӀо йира: «Дуккха а долу и цӀенош даьсса хир ду, даккхий а, хаза а долу уьш чохь Ӏаш нах а боцуш хир ду. 10Итт шуьстане цхьана дийнахь ахалучу аренал йолчу кемсийн бешо цхьа черма чагӀар бен лур дац. Пхи гали дӀадийначу хӀуьно цхьа мазал[*] кӀа бен лур дац».

11Къа ду, Ӏуьйранна хьалххе мала йий лаха хьала а гӀевттина, чагӀаро шаьш дох а деш, сарралц Ӏийначийн+. 12Церан тойнашкахь тайп-тайпанара дечиг-пондарш а, жиргӀанаш а, зурманаш а, иштта чагӀар а ду. Амма Везачу Элан гӀуллакхашка ца хьовсу уьш, Цуьнан куьйгаша мел дийриг царна ца го+. 13Иштта, сан халкъ йийсаре гӀур ду, Везачу Эло дечух уьш ца кхетарна. Сан халкъан баьччанаш мацалла лийр бу, ткъа халкъах кхиберш хьогах лийр бу+. 14Эхарто, шор а делла, барам боцуш шен бага гӀаттор ю. Халкъан баьччанаш а, кхиберш а, церан гӀовгӀа а, дерриг а самукъадоккхург а цу чу охьадуссур ду+.

15Нах лахбийр бу, адамаш охьатаӀор ду, ткъа курачийн бӀаьргаш а охьахьовсуьйтур бу+. 16Ткъа массо а ницкъийн Веза Эла вазвийр ву Цо нийсо лелош хиларца, Везачу Дала бакъдерг лелорца Шен возалла гойтур ду. 17Шайн дежийлашкахь санна, Ӏахарий дежар ду, ткъа хьолахоша дӀатесначу боьхначу бахамашкахь хийрачу наха хӀума кхоллур ю.

18Харцонийн машшашца шайна тӀаьхьа къа кхоьхьучеран а, гӀудалкхийн доьхкаршца санна, зулам шайна тӀеийзочеран а къа ду. 19Цара боху: «Дела сихлойла, Ша аьлларг Цо сиха кхочушдойла, вайна иза гархьама. Схьакхочийла иза, Исраилан халкъан Везачу Делан сацам кхочушбойла, вайна иза хаархьама!»+

20Къа ду вонах дика ду а, диканах вон ду а олучийн, царна боданах серло а, серлонах бода а тарло, къаьхьаниг мерза а, мерзаниг къаьхьа а хета!+

21Къа ду шаьш шайна хьекъал долуш а, кхетам болуш а хетачийн!+

22Къа ду чагӀар мала майрачийн а, чӀогӀа малар кечдан говзачийн а. 23Цара харцверг бакъво, шайна кхаьънаш делча, ткъа догцӀеначарна нийсаниг дан ца магадо!+
24ЦӀеро ча дӀакхаллар санна а, екъа буц цӀеран алунашкахь дӀаялар санна а, церан орам телхар бу, ткъа церан заза, чан санна, дӀасадер ду, хӀунда аьлча цара Берриг а ницкъийн Везачу Элан товрат-хьехам дӀатесна, Исраилан Везачу Делан дашах ца баьшна уьш+. 25Цу бахьаненна Везачу Эло оьгӀазалла Шен халкъана тӀе йоссор ю, Цо, тӀе куьг а кховдийна, таӀзар дийр ду цунна. Цу хенахь лаьмнаш хир ду дегош, адамийн декъий а хир ду арахь Ӏохкуш, гоьргаш санна. И дерриг а хилча а, Везачу Элан оьгӀазалла дӀаялаза хир ю, Цуьнан куьг а дӀакховдийна лаьтташ хир ду+.

26Дала генарчу халкъашна байракх хьалаойур ю, лаьттан йистошкахь Ӏачарна билгало лур ю. Хьажал, мостагӀа сиха а, атта а схьакхочуш ву!+
27Царна юкъара цхьа а кӀад ца ло, цхьаннан а ког а ца тасало. Царах цхьанна а наб оза ца йо, цхьа а ца тхьаьвса. Цхьаммо а гӀодаюкъ а ца йосту, цхьаннан а мачийн бахтар а ца хеда. 28МостагӀчун пхерчий ира ду, Ӏедаш дуьйлина ду, цуьнан говрийн бергаш мокхазах тера ю, гӀудалкхийн чкъургаш, мох санна, хьийзаш ю+. 29Цо яьккхина гӀовгӀа лоьман санна ю, цо до гӀигӀ къоначу лоьмийн Ӏахарх тера ду. МостагӀчо, гӀигӀ а деш, бовда гӀерта нах схьалоьцу, цхьаммо а уьш цуьнгара схьабохур бац+.

30Оцу дийнахь марсбаьллачу хӀордо ен гӀовгӀа санна лаьтта тӀехь мостагӀа гӀергӀаш хир ву. Нагахь санна цхьаъ лаьтта хьаьжча, цунна бода а, бала а гур бу, ткъа мархаша серло дӀакхоллур ю+.

6

Дала ЕшаӀ-ЯхӀу пайхамар хила тӀекхайкхар

6^1+Ӏузи-ЯхӀу-паччахь веллачу шарахь лекхачу а, айаделлачу а Ӏаршна тӀехь охьахиъна Ӏаш волу Хьалдолу Эла гира суна. Цуьнан обанан йистоша дерриг а Делан цӀа хьаладуьзнера+. 2Цунна тӀехула лаьттара сирап-маликаш[*]. Церан хӀораннан а ялх тӀам бара: шинца цара юьхь дӀакъовлура, шинца когаш къайлабохура, ткъа шинца тӀема довлура уьш+. 3+Вовшашка кхойкхуш, бохура цара:

«Веза ву, веза ву, веза ву
массо а ницкъийн Веза Эла!
Дерриг а латта Цуьнан сийлаллех дуьзна ду!»+

4+Церан аьзнаша Делан цӀийнан неӀсагӀанаш егайора, ткъа цӀа кӀуьрах хьаладуьзира+.

5Ас элира: «Къа ду сан! ХӀаллакьхили со! Сан бага цӀена яц, цӀена баганаш йоцучу халкъана юкъахь Ӏаш а ву со, ткъа сан бӀаьргашна гина Паччахь, массо а ницкъийн Веза Эла».

6ТӀаккха цхьа сирап-малик суна тӀедеара. Морзахца сагӀа доккхучу кхерчара схьаэцна, богуш болу кӀега бара цуьнан карахь. 7КӀега сан бетах а Ӏоьттина, цо элира: «ХӀара хьан бетах хьакхабелла, хӀинца хьан бехк дӀа а баьккхина, хьан къиношна гечдина»+.

8Юха суна Хьалдолчу Элан аз хезира. Цо бохура: «Мила вахийта Ас? Мила гӀур ву Вайн дуьхьа?»

ТӀаккха ас элира: «Со кийча ву! Со вахийтахьа».

9+Цо элира: «Ваха а гӀой, ала оцу халкъе: „Хезар ду шуна, амма кхетар дац шу. Хьоьжур ду шу, амма маьӀна къастор дац аша“+. 10Оцу нехан дегнаш чӀагӀде, лергаш къорде, бӀаьргаш дӀакъовла, церан бӀаьргашна са ца гайта а, лергашна ца хазийта а, дегнаш тӀаьхьа ца кхиийта а. Цара иза динехьара, уьш Суна тӀе а боьрзур бара, царна дарба а дийр дара»+.

11Ас элира: «Дукхачу ханна хир дуй иза, Хьалдолу Эла?»

Цо жоп делира: «ГӀаланаш ясса а елла, бахархой а боцуш йиссалц, адамаш доцуш цӀенош диссалц, хӀара латта дерриг а дассадаллалц. 12Веза Эла волчу Аса адамаш кхузара генна дӀадуьгуьйтур ду, тӀаккха хӀара латта чӀогӀа дассалур ду. 13Адамийн уьтталгӀа дакъа лаьтта тӀехь дисахь а, мохк юха а багийна хир бу. Амма ножах, хадийча, лаьттахь юьхк йисаре терра, цу халкъан йисначух деза хӀу хир ду»+.

7

Ахьаз-паччахьна лерина болу хаам

7^1+Ӏузи-ЯхӀун кӀентан Йовтаман кӀант Ахьаз ЯхӀуд-мехкан паччахь а волуш, Рицан Арам-мехкан[*] паччахь а волуш, ткъа Рамли-ЯхӀун кӀант Пикхахьи Исраил-мехкан паччахь а волуш, тӀом баьлла. Рицан а, Пикхахьи а тӀамца Ярушалайм-гӀалина тӀелетира, амма цаьрга иза схьа ца яккхаелира+.

2Даудан тӀаьхьенах волчу Ахьаз-паччахье хаам кхечира, арамхой эпраймхошца[*] цхьаьнакхетта аьлла. И кхаъ хезча, паччахь а, цуьнан нах а кхерабелира, мохо ластийна хьуьнхара дитташ санна, бегийра уьш.

3Везачу Эло ЕшаӀ-ЯхӀуга элира: «Хьо а, хьан кӀант Шиар-Яшаб[*] а Ахьазана дуьхьал гӀо. Лакхарчу Ӏома чуьра хи охьадогӀучохь, хӀуманаш юьттучеран аренга боьдучу новкъа вала ший а+. 4Ахьазе ала: „Ларло, амма синтеме хила, кхера а ма кхера, хьайн дог а ма дохаде, и сийсина догуш долу ши дечиг бахьана долуш – Рицан шен арамхошца а, Рамли-ЯхӀун кӀант а оьгӀазвахана дела. 5Арамхой а, эпраймхой а, Рамли-ЯхӀун кӀант а хьуна зулам дан гӀерташ бу, цара боху: 6‘ЯхӀуд-махкана тӀе а летта, иза, кхера а бина, тӀамца схьа а баьккхина, Табиалан кӀант цигахь паччахь хӀоттор ву вай’.

7Амма Хьалдолчу Эло боху:

‘И хӀума лаьттар дац,
и гӀуллакх кхочушхир дац,+
8хӀунда аьлча Араман олахо Дамасакх-гӀала ю,
ткъа Дамасакхан олахо Рицан бен вац.
Кхин кхузткъе пхи шо даьлча, эпраймхой,
шаьш бохийна хиларна, кхин къам хир дац.
9Эпрайм-мехкан олахо Шамран-гӀала ю,
ткъа Шамранан олахо Рамли-ЯхӀун кӀант бен вац.

Нагахь санна шу ца тешахь,
шу чӀагӀдина хир дац’“».

Делан билгало: Ӏимануал

10Везачу Эло Ахьазе кхин цкъа иштта хаам бира: 11«Хьайн Везачу Делера хьайна цхьа билгало еха. И билгало лаьтта бухара я лакхарчу стигалара хила мегаш ю».

12Ахьаза элира: «Ас йоьхур яц цхьа а билгало, Веза Эла зуьйр вац ас».

13ТӀаккха ЕшаӀ-ЯхӀус элира: «ЛадогӀа соьга, Дауд-паччахьан тӀаьхьенах берш! Нахана шаьш ен халонаш а ца тоьуш, сан Далла халонаш ян дохку шу? 14+Хьалдолчу Эло Ша лур ю шуна билгало: „ЙоӀа, берах а хилла, кӀант вийр ву, цуьнан цӀе Ӏимануал[*] туьллур ю+. 15Цо кӀалд а, моз а дуур ду, вониг дӀататта а, диканиг тӀеэца а Ӏаммалц. 16И бер вониг дӀататта а, диканиг тӀеэца а Ӏамале, шу кхоьруш волчу шина паччахьан мехкаш дассийна хир ду.

17Амма Везачу Эло хьуна а, хьан халкъана а, хьан ден цӀенна а тӀе Эпрайман къам ЯхӀудан къомах дӀакъаьстинчу хенахь дуьйна ца хилла денош хӀиттор ду – Цо Ашур-мехкан паччахь шуна тӀе лотуьйтур ву+.

18Цу дийнахь Везачу Эло шок тухур ю, Мисар-махкахь уггар генахь йолчу хин Ӏоврашкара мозий[*] а, Ашур-махкахь долу накхармозий а схьакхайкхархьама+. 19Схьа а даьхкина, боьранашка а, тархийн кӀаьгнашка а, кӀохцалш мел долчу коьллаш тӀе а, ерриг а руьйтанаш тӀе а охьаховшур ду уьш.

20Оцу дийнахь Хьалдолчу Эло Эпрат-хина дехьара тӀелаьцначу уьрсаца – Ашурхойн паччахьца – шун коьрта а, когашна а тӀера чоьш дӀадошур ду, ур-атталла маж а дӀайоккхур ю+.

21Цу хенахь стаге цхьа шинар а, ши уьстагӀ а бен кхабалур бац, 22амма цара луш йолу шура шортта хиларна, цо кӀалд юур ю. Кху лаьтта тӀехь бисначара массара а кӀалддий, моззий дуур ду.

23Иштта хӀума а хир ду цу хенахь: эзар дато шекхал ахча мах болу эзар кемсийн таьлланг хьалайолучу меттехь коканан а, кӀохцалан а коьллаш евр ю. 24Ӏедаш а, пхерчий а эцна, лелар бу цига нах, хӀунда аьлча дерриг а цу лаьтта тӀехь коканан а, кӀохцалан а коьллаш хир ю+. 25Хьалха охуш лелийначу цхьана а лам тӀе вахалур вац, цигарчу коканийн а, кӀохцалийн а коьллех кхерарна. Цига стерчий дӀалохкур ду, кегийрачу дохно хьоьшур ду коканаш“».

8

ЕшаӀ-ЯхӀун кӀант билгало хилар

8^1Везачу Эло соьга элира: «Поппаран йоккха экъа схьа а эций, йозанан гӀирсаца къаьсташ дӀаязде цу тӀехь: „МахӀир-Шалал-Хьаш-Баз[*]“»+. 2Ас тешаме волу ши теш лецира сайна: динан да волу УръяхӀу а, Юбарах-ЯхӀун кӀант Закри-ЯхӀу а+.

3Шегахь Делера хаам болуш йолчу зудчух кхийтира со. Цо, доьзалхочух а хилла, кӀант вира. Везачу Эло соьга элира: «Цуьнан цӀе МахӀир-Шалал-Хьаш-Баз тилла, 4хӀунда аьлча цу кӀантана „сан да“, „сан нана“ ала Ӏамале, Дамасакх-гӀалин хьал а, Шамран-гӀалин хӀонс а Ашур-мехкан паччахьна хьалха̄хула дӀахьур ду»+.

Ашур-мехкан паччахь тӀелатар

5Везачу Эло кхин а цкъа соьга къамел дира: 6«ХӀара халкъ тийна догӀучу Шилон-хих ца дашарна, Рицанах а, Рамли-ЯхӀун а кӀантах а доккхадерна,+
7Везачу Эло буьрса а, доккха а Эпрат-хи хоьцур ду цунна тӀе – иза берриг а шен ницкъаца волу Ашур-мехкан паччахь хир ву. И хи, шен дерриге а хоршара ара а даьлла, массо а бердаш тӀе дер ду+. 8ЯхӀуд-махкахула дӀа а дахана, иза хьала а буьзна, лаккха хьаладер ду иза, лога кӀел кхаччалц. Ӏимануал, Хьан латта мел ду дӀасадаьржар ду иза, дӀасадахийтинчу тӀемашца санна!»+

9МостагӀалла леладе, халкъаш, ткъа дог доьхна хила. Генара мехкаш, ладогӀалаш! ТӀамана кечам бе, ткъа дог доьхна хила! ХӀаъ, кечам бе, амма хаа ду шуна, шу дог доьхна хир ма ду! 10Дага хӀуманаш леца, амма уьш нислур дац. Дош ала, амма иза кхочушдийр дац, хӀунда аьлча тхоьца Дела ву!+

Везачу Элах тешна Ӏаш хиларе кхайкхар

11Суна тӀе онда куьг а диллина, цу халкъан новкъахула лелар суна дехка а доьхкуш, Везачу Эло соьга иштта элира: 12+«Цу халкъо къайлаха барт бар мел ду бохучух къайлаха барт бар ду ма баха, иза кхоьручу хӀуманах ма кхера, ткъа Ӏадийна ма хила+. 13Массо а ницкъийн Веза Эла шайн Веза Дела бен ма лара, Цуьнга бен ларамах дуьзна ма хила, Цунна хьалха бен Ӏадийна ма хила! 14+Иза шун еза меттиг хир ю. Амма Исраилан шина пачхьалкхана Цунах нах тасаболуьйтун болу тӀулг а, уьш охьаоьгун болу тарх а хир ю, ткъа Ярушалайман бахархошна Цунах речӀа а, гур а хир бу+. 15Царах дукхахберш таса а белла, охьа а эгар бу, хӀаллак а хир бу, речӀанна юкъа а нисбелла, схьа а лоьцур бу».

16ХӀара тоьшаллин тептар, дӀа а хьарчадай, дӀадехка. ХӀара хьехаман тептар мухӀарца дӀа а къовла. Сан мурдаша иза лардойла+. 17+Якъубан тӀаьхьенах Шен юьхь къайлаяьккхинчу Везачу Эле хьоьжуш хир ву со, Цунах дегайовхо йолуш хир ву со+. 18+ХӀара со а ву, Везачу Эло суна делла бераш а ду. Цийон-лам тӀехь Ӏаш волчу массо а ницкъийн Везачу Эло исраилхошна тоьшаллина а, билгалонна а дахкийтина ду тхо+.

19Шуьга иштта эр ду: «Шабар-шибар деш болчу жинашца тайначех а, эвлаяэх а дагадийла. Халкъ шен деланех дагадала дезаш дац ткъа? Дийначийн дуьхьа беллачех дага ца довлу ткъа?»+

20Сан хьехамна а, тоьшаллина а догӀучуьнга бен ла ма догӀа. Оцу наха дуьйцург Делан дашца ма ца догӀу – церан Делан нур дац!+

21Къизачу Ӏазапехь а, меца а болуш, лаьтта тӀехула лелар бу и нах. Мацалла хӀоьттинчу хенахь, дар а белла, шайн паччахьна а, Далла а луьйр бу уьш+. 22Стигала а, лаьтта а хьовсур бу уьш, бала а, бода а гур бу царна, буькъачу бодане кхиссина хир бу уьш. Амма хӀинца ша чӀагӀбеллачу меттехь гуттар а хир бац бода+.

9

ВогӀур волу Паччахь

9^1+Хьалхалерчу заманахь Забул-мехкан а, Наптал-мехкан а латтанаш сийсаздахийтина хиларе терра, тӀейогӀуш йолчу хенахь хӀордйистера некъ шена тӀехь болу мохк – Йордан-хил дехьа болу мохк а, кхечу къаьмнех болчу нехан болу Галилай-мохк а – сий дина хир бу+.

2+Боданехь леллачу халкъана
йоккха серло гира!
Ӏожаллин ӀиндагӀехь болчу махкахь
Ӏийначу нахана серло къеггина дӀахӀоьттира!+
3Веза Эла, Ахь дебийна и халкъ,
Ахь алсамдаьккхина цуьнан хазахетар.
Хьуна хьалха, ялта чудерзош санна,
хӀонс йоькъуш санна, самукъадолуш ду иза+.
4ХӀунда аьлча Ахь кагдина дӀадаьккхина
цунна хало йина долу дукъ а,
цуьнан белшаш тӀе йиттина Ӏаса а,
цунна ницкъ бинчун гӀаж а,
маданхойн эскар Ахь эша-ма-дарра+.
5ТӀом бинчу тӀемалойн ерриг а мачаш
яго цӀерга тосур ю.
ТӀамехь цӀийх юьзна ерриг а бедарш
цӀеро дӀакхоллур ю+.
6ХӀунда аьлча вайна бер дина –
кӀант велла вайна.
Олалла хир ду Цуьнан белшаш тӀехь.
Цунна цӀе туьллур ю:
Тамашийна Хьехамча, Нуьцкъала Дела,
Гуттар а волу Да, Машаран Эла+.
7+Цуьнан олалла дӀасадаьржаш хир ду,
цу чохь машар даим лаьтташ хир бу.
Даудан тӀаьхьенах волу паччахь санна цо
шен пачхьалкхана тӀехь куьйгалла дийр ду.
И пачхьалкх дӀа а хӀоттийна,
цунна тӀехь паччахьалла дийр ду цо
нийсонца а, диканца а,
хӀинца дуьйна абаденналц.
Массо а ницкъийн Везачу Элан
эмгаралло кхочушдийр ду иза+.

Исраилан курачу къомана таӀзар дар

8Хьалдолчу Эло таӀзар до Якъубан тӀаьхьенна, исраилхошна хуьлу и таӀзар. 9Цунах лаьцна хуур ду берриге а исраилхошна – Эпрайман тайпанна а, Шамран-гӀалин бахархошна а. Цу наха кураллица а, ца башарца а боху: 10«Кибарчигаш охьаэгна, ткъа оха хьаькхна тӀулг хьалабуттур бу. Инжиран дитташ охьадетта, ткъа оха тоьлла долу кхин дитташ дугӀур ду».

11Рицанан мостагӀий Везачу Эло Исраилан халкъана дуьхьалбехира, ткъа Исраилан мостагӀий иракарахӀиттийра Рицанна тӀелата+. 12Арамхой малхбалера тӀелетира, пӀелаштамхой малхбузера тӀегӀоьртира, ткъа схьайиллинчу батошца цара Исраилан мохк дӀакхаьллира. Иза иштта делахь а, Везачу Элан оьгӀазалла дӀа ца яьлла, Цуьнан куьг кхидӀа а халкъана тӀехула дӀакховдийна ду, таӀзар дархьама+.

13Амма халкъ шена Йиттина Волчунна тӀе ца дирзина, массо а ницкъийн Веза Эла ца лехна цо+. 14Везачу Эло Исраилан халкъан корта а, цӀога а дӀахадор ду, хурма-диттан га а, эрз а цхьана дийнахь дӀабоккхур бу+. 15Воккханиг а, цӀе яхана верг а, – иза корта бу, харцо Ӏамош волу пайхамар – иза цӀога ду+. 16Тхьамданаша и халкъ нийсачу новкъахула ца дуьгу, цара дӀабуьгурш туьлуьйтуш бу. 17Цу халкъа юкъара кегийрачу нахах воккхавийр вац Веза Эла, байх а, бисина Ӏачу зударех а къинхетам бийр бац Цо, хӀунда аьлча уьш берриш а Ӏесанаш а, зуламхой а бу, церан баганаша сонталла юьйцу. Иза иштта делахь а, Везачу Элан оьгӀазалла дӀа ца яьлла, Цуьнан куьг кхидӀа а халкъана тӀехула дӀакховдийна ду, таӀзар дархьама+.

18Харцо цӀерах тера ю, цо, марсйолуш, коканан а, кӀохцалан а коьллаш ягайо, юха луьстачу хьуьна юккъе кхочу иза, кӀур стигала хьала а болуьйтуш. 19Массо а ницкъийн Везачу Элан дералло махках цӀе тосу, ткъа халкъ цӀеро дӀакхоллу. Стаг шен ваша кӀелхьарваккха а ца хьожу+. 20Нах, аьтту агӀор кхевдича а, меца буьсур бу, аьрру агӀор кхевдича а, меца буьсур бу. ХӀора а шен гергарчунна тӀелетар ву+. 21Маннашан тайпано Эпрайман тайпанна дуьхьал тӀом бийр бу, Эпрайма Маннашана дуьхьал, юха и ши тайпа ЯхӀудана дуьхьал летар ду. Иза иштта делахь а, Везачу Элан оьгӀазалла дӀа ца яьлла, Цуьнан куьг кхидӀа а халкъана тӀехула дӀакховдийна ду, таӀзар дархьама+.

10

10^1Къа ду зуламе парзаш дечеран а, къиза сацамаш дӀаязбечеран а+. 2Цара Сан халкъа юкъара къен нах нийсачу кхеле ца кхочуьйту, гӀийлачеран бакъонаш схьайоху, бисина Ӏачу зударийн а, байн а долахь дерг дӀадоккху+. 3ТаӀзар дечу дийнахь, геннара бохам тӀебеача, хӀун дан дохку шу? Хьаьнга гӀо доьхур ду аша? Шайн хьал мичахь дуьтур ду аша? 4Схьалецначу нахана юкъахь шу охьасеттар бен дац, байинчарна юкъа охьаоьгур бен дац. Иза иштта делахь а, Везачу Элан оьгӀазалла дӀа ца яьлла, Цуьнан куьг кхидӀа а халкъана тӀехула дӀакховдийна ду, таӀзар дархьама+.

Ашур-мехкан паччахь Делан герз хилар

5+«Къа ду Ашуран къоман. Иза Сан оьгӀазаллин гӀаж ю! Цуьнан карахь Сан бекхаман Ӏаса ю+. 6Ӏесачу халкъана дуьхьал, Со оьгӀазвахийтинчу къомана дуьхьал дохуьйту Аса ашурхойн халкъ, талор лело а, хӀонс яккха а, исраилхой, новкъара хатт санна, хьеша а»+.

7Амма ашурхойн паччахьо иштта ойла ца йо, цуьнан дагахь иза ца хуьлу. Цуьнан Ӏалашо ю дуккха а халкъаш дакъазадаха а, хӀаллакдан а+. 8Цо боху: «Сан массо а баьччанаш паччахьаш бац ткъа? 9КӀаркамиш-гӀалина динарг Хална-гӀалина ца дина те? Арпад-гӀалина динарг Хьамат-гӀалина ца дина те? Дамасакх-гӀалина динарг Шамран-гӀалина ца дина те+? 10ЦӀуйн карахь йолу пачхьалкхаш Аса схьаяхарна – ткъа оцу пачхьалкхийн цӀуш Ярушалаймехь а, Шамран-гӀалахь а болчу цӀуйл нуьцкъала бара – 11Ярушалаймана а, цуьнан куьйга бинчу деланашна а Шамран-гӀалина а, цуьнан цӀушна а диннарг дийр дац Аса?»+

12Цийон-лам тӀехь а, Ярушалаймехь а Шен гӀуллакх чекх а даьккхина, Хьалдолчу Эло эр ду: «Ашур-мехкан паччахьна таӀзар дийр ду Аса, цуьнан курачу даго кхиийначунна а, цуьнан бӀаьргаш дозаллех буьзна хиларна а»+.

13Цу паччахьо боху: «Сайн куьйган ницкъаца а, сайн хьекъалца а дина ас иза, хӀунда аьлча со хьекъал долуш ву. Ас халкъийн дозанаш дӀадаьхна, церан хьал схьадаьккхина. СтаргӀано санна аса паччахьаш шайн гӀанташ тӀера чукхиссина+. 14Сан куьйгаша халкъийн хьал, олхазарийн баннаш санна, схьаэцна. Баннаш чохь дисина хӀоаш схьаоьцуш санна, схьаэцна ас дерриг а латта, цхьаммо а тӀам меттах а ца баьккхи, я бага а ца гӀаттий, я цхьа а гӀовгӀа а ца йи».

15Диг ша лелочу стагал тоьлуш хир дуй? Херх ша хьокхучул тоьлуш хир буй? Ша хьалаайинчу стагана тӀехь олалла дийр дуй те гӀожо? Дечигах бен боцучу хьокхано адам хьалаойур дуй те?

16Массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло берстинчу тӀемалошна тӀе хӀоралла хоьцур ю. Ашур-мехкан паччахьан сийлаллех цӀе латор ю, ткъа и цӀе чӀогӀа йогуш хир ю+. 17Исраилан Серлонах цӀе хир ю, цуьнан Везачух алу хир ю, цхьана дийнахь ашурхойн паччахьан коканан коьллаш а, къух а догуш йолу+. 18Ашурхойн паччахьан мел йолу хьаннаш а, бошмаш а, доь ца дуьтуш, хӀаллакйийр ю Цо. Вала воллу стаг гӀелваларх тера хир ду иза. 19Бере а дагардаллал кӀезиг дитташ дуьсур ду цуьнан хьаннаш чохь.

Бисина исраилхой Далла тӀе берзар

20Цу хенахь Исраилан халкъах бисина болу, Якъубан тӀаьхьенах кӀелхьарбевлла нах шаьш эшийначух кхин тешна Ӏаш хир бац. Церан дегайовхо билггал Везачу Элах, Исраилан Везачух, хир ю. 21Халкъах жима дакъа юхадоьрзур ду, Якъубан тӀаьхьенах бисинарш – Нуьцкъалчу Далла тӀе боьрзур бу. 22+ХӀордан гӀум санна, дукха нах хьан хиллехь а, Исраил, царах бисинарш бен Далла тӀе боьрзур бац. Халкъ хӀаллакдан сацам бина, нийса таӀзар къомана тӀехдер ду+. 23Халкъ хӀаллакдан Ша дина омра берриг а махкахула кхочушдан воллу массо а ницкъийн Хьалдолу Эла. Массо а ницкъийн Хьалдолу Эла Ша омра дина хӀаллакдар берриг а махкахула кхочушдан воллуш ву+.

Ашуран къомана таӀзар дар

24Массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло боху: «Цийон-лам тӀехь Ӏаш долу Сан халкъ! Ашурхойх ма кхера, цара шуна гӀожмаш тохахь а, цара, хьалха мисархоша санна, шуна ницкъ бахь а+. 25Жимма хан яьлча, Сан оьгӀазалла дӀаер ю, тӀаккха Сан дералла уьш хӀаллакбарна тӀейоьрзур ю». 26Массо а ницкъийн Веза Эла царна шед етта воллуш ву, Ӏораб-тархана уллохь маданхошна Цо шед ма-еттара. Шен Ӏаса Цо хӀорда тӀехула а лаьцна, хьалха мисархошна санна, ашурхошна дуьхьал ойур ю+. 27Цу деношкахь Везачу Эло хьан белшаш тӀера Ашуран беза мохь дӀабоккхур бу. Хьан вортанна тӀера дукъ дӀадаьккхина хир ду – хьо дерстина хиларна, и дукъ кагдийр ду+.

Хийрачу мехкашкара бӀо тӀелатар

28Ашурхой Ӏаят-гӀалина тӀелетта, МагӀран-гӀаланах чекх а бевлла, Михмас-гӀалахь тӀаьхьалонна дерг охьадуьллу цара+. 29Лаьмнех дехьа а бевлла, ГибаӀ-гӀалахь буьйса яккха совцу уьш. Рама-гӀалин бахархой бегош бу, Шаулан ГебаӀ-гӀалахь Ӏаш берш дӀасабевдда+. 30Орца даккха, Галлам-гӀалин бахархой! Тидам бе, Лайша-гӀалин бахархой! Жоп ло, Ӏанатот-гӀалин бахархой!+
31Мадмуна-гӀалара нах бевдда, Гибаймера бахархой дӀабаха сихбелла. 32Оццу дийнахь Нуб-гӀалахь лаьттар бу уьш. Ярушалайм-гӀалин гуна, Цийон-ломана шайн буйнаш лестор бу цара+.

33Массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло доккхачу гӀоранца дитташ тӀера гаьннаш схьадохур ду, даккхийнаш дӀахьокхур ду, лекханаш лаьтта эгор ду+. 34Цо дагарца луьста хьун хьокхур ю, Нуьцкъалчун куьйгах Ливанунан хьаннаш оьгур ю.

11

Машаран пачхьалкх

11^1+Юшайн[*] юьхках зӀийдаг хьалаер ю,
цуьнан орамех га схьадер ду.
2Везачу Элан Са цунна тӀехь Ӏийр ду.
Оцу Сино цунна хьекъал а, кхетам а лур бу,
Цо хьехам а, ницкъ а лур бу,
Цуьнгахула цунна Веза Эла вевзар а ву,
Цунна хьалха ларамах вуьзна а хир ву+.
3Веза Эла ларар цунна тамехь хир ду.
БӀаьргашца гиначуьнга хьаьжна,
цо гӀуллакх къастор дац,
лергашца хезначуьнга хьаьжна,
цо нахана кхел йийр яц.
4+Къечарна кхел нийсонца йийр ю цо,
лаьттан гӀело хьоьгучеран гӀуллакх
догцӀеналлица къастор ду цо.
ГӀаж санна, багара схьадолучу шен дешнашца
цо лаьттана еттар ю.
Балдашкахула схьайолучу шен Ӏаьнарца
цо Ӏесанаш бойур бу+.

5+Нийсо цуьнан хенаш тӀера доьхка санна хир ю,
тешаме хилар цуьнан юкъах долу доьхка хир ду.

6+ТӀаккха борз Ӏахарца цхьаьна Ӏийр ю,
цӀокъ буьхьигна уллохь Ӏуьллур ду,
эса а, къона лом а, дерстина даьхни а цхьаьна хир ду.

Жимачу беро лелор ду уьш+.
7Етт стечу ченаца цхьаьна бежар бу,
церан кӀорнеш цхьаьна Ӏохкур ю,
лоьмо, старо санна, ча дуур ду.
8Бер лаьхьанан Ӏуьрга уллохь ловзур ду,
цо шен куьг цуьнан бенна тӀе кховдор ду.
9+Берриг а Сан безачу лам тӀехь
зен а, зулам а хир дац,
хӀунда аьлча, хино хьалабузу хӀорд санна,
Веза Эла вовзарх хьаладуьзна хир ду латта+.

Йийсаре дӀабигнарш юхаберзар

10+Оцу дийнахь Юшайн орамах схьаваьлла стаг, кхечу халкъашна байракх санна, гучувер ву. Кхечу къаьмнех болчара иза лоьхуш хир ву, ткъа иза Ӏаш волу меттиг сийлалла хир ю+. 11Оцу дийнахь Везачу Эло юха а Шен куьг дӀакховдор ду Ашур-махкара а, Мисар-махкара а, ПатӀрус-махкара а, Хуша-махкара[*] а, Ӏейлам-махкара а, ШанӀар-махкара а, Хьамат-гӀалара а, хӀордан йистехь дехаш долчу къаьмнашкара а Шен халкъах дисина дакъа, мах а бина, юхадало+. 12Везачу Эло кхечу къаьмнех болчу нахана байракх хьалаойур ю, шайн махкара дӀалаьхкина исраилхой схьагулбийр бу, Ша дӀасабаржийна яхӀудхой дуьненан еа а маьӀӀера схьакхойкхур бу+. 13Эпрайман хьагӀ а дӀаер ю, ЯхӀудан мостагӀалла дӀахедар ду. Эпрайман ЯхӀуде хьагӀ хир яц, ЯхӀуда Эпраймана мостагӀалла лелор дац+. 14Эпрайман а, ЯхӀудан а къам, малхбузехьа а дахана, пӀелаштамхошна тӀелетар ду, малхбалерчу халкъийн хьал схьадоккхур ду цара. Эдоман а, Муабин а къаьмнаш цара эшор ду, ткъа Ӏамминан халкъ муьтӀахь хир ду цушинна+. 15+Мисаран хӀордана хи чукхета меттиг якъор ю Везачу Эло. Морцучу мохаца Цо, тӀехула Шен куьг а лаьцна, Эпрат-хи, ворхӀ татол а дина, доькъур ду. Цу татолех, кӀархаш а буьйхина, дехьавалалур ву+. 16ТӀаккха Ашур-махкахь дисинчу Цуьнан халкъан декъана боккха некъ хир бу, ша Мисар-махкара арадолучу хенахь Исраилан халкъана иза хиларе терра+.

12

Баркаллин илли

12^1Цу дийнахь вайн къомо эр ду:

«Хьо хаставо оха, Веза Эла.
Хьо тхуна оьгӀазвахана хиллехь а,
Хьайн оьгӀазалла дӀаяьккхина,
Ахь тхуна синтем белла+.
2+Дела ву тхо кӀелхьардоккхург,
Цунах тхо тешна Ӏаш ду,
тхо ца кхоьру цхьана а хӀуманах,
хӀунда аьлча Веза Эла тхан ницкъ бу,
Цуьнан дуьхьа оха илли олу,
Цо тхо кӀелхьардаьхна дела+.
3КӀелхьардовларан хьостана чуьра
хи оьцур ду аша самукъадаларца».

4Цу дийнахь аша эр ду:

«Хаставе Веза Эла, деха Цуьнга,
халкъашна Цуьнан гӀуллакхех лаций дийца,

Цуьнан цӀе сийлахь хилар дагадаийта массарна а+.

5Иллица хаставе Веза Эла,

Цо сийлахь гӀуллакхаш дина дела.

ДӀахоуьйла иза дерриге а дуьненахь+.

6Мохь хьоькхуш доккхаде, Цийонан халкъ,
хӀунда аьлча Исраилан Везаниг
хьуна юкъахь сийлахь ву»+.

13

Бавелна бекхам бар

13^1+ХӀара бу Амосан кӀантана ЕшаӀ-ЯхӀуна Бавелах лаьцна гучубаьккхина болу хаам+.

2«Берзинчу лам тӀехь байракх айа, айинчу озаца тӀемалошна омра де. Куьг ластаде цаьрга, уьш хьолахойн кевнашна чугӀортийта+. 3Айса дӀакъастийначаьрга омра дина Аса, Сан дозаллех самукъадолуш болчу Сайн тӀемалошка кхайкхира Со Сан бекхам кхочушбе аьлла.

4ЛадогӀа, лаьмнашкахь гӀовгӀа хезаш ю – адамийн йоккхачу тобанан гӀовгӀа! ЛадогӀа, пачхьалкхашна юкъахь гӀовгӀа хезаш ю – къаьмнаш цхьаьнакхетаран гӀовгӀа! Массо а ницкъийн Веза Эла доккха эскар хӀоттош ву, тӀом бархьама. 5Генарчу махкара, дуьненан йистера, схьавогӀуш ву Веза Эла Шен бекхам баран герзашца, дерриг а латта хӀаллакдархьама+.

6+Делха, герга ду Везачу Эло кхел ен де. Цу дийнахь Нуьцкъалчо дерриг а хӀаллакдеш болу ницкъ гойтур бу+. 7Цундела массеран а куьйгаш, чуьра са дӀадаьлча санна, охьагӀур ду, хӀораннан дог, Ӏадийна, дешар ду+. 8Уьш кхерабелла хир бу, чӀогӀачу лазарша дӀалоцур бу уьш. Бер деш йолу зуда санна, хьийзар бу и нах. Йогучу яххьашца, цецбевлла, вовшашка хьоьжур бу уьш+. 9ХӀинца оьгӀазаллица а, йогучу дераллица а тӀедогӀуш ду Везачу Элан буьрса де. Лаьттах яьсса аре ян а, цу тӀера къинош летийнарш дӀабаха а догӀуш ду и де+. 10+Стигаларчу седарчаша а, седарчийн тобанаша а шайгара серло лур яц. Ша хьалагӀоттуш, малх кхоьлина хир бу, батто а шен серло лур яц+.

11Ас дуьненна таӀзар дийр ду цо динчу вонна дуьхьал, ткъа Ӏесачарна шаьш летийначу къиношна доггӀург дийр ду. Ас курачийн дегалла дӀайойур ю, ницкъбечеран деза деттар сийсаздийр ду+. 12Дийна бисина нах цӀеначу дешил сов кӀезиг хуьлуьйтур бу Ас, Апарера деъначу дешил а кӀезиг адамех диснарш дийр ду Ас+. 13Берриг а ницкъийн Везачу Элан дералла бахьана долуш, Цуьнан чӀогӀачу оьгӀазаллин дийнахь, Цо стигал ластор ю, латта а ша долчуьра меттахдер ду+.

14ТӀаккха хӀорра а, эккхийна сай санна, дӀатесна дитина уьстагӀий санна, шен халкъана тӀе гӀур ву, шен махка водур ву+. 15Амма каравеъначунна гоьмукъ чекхбоккхур бу, схьалаьцнарг туьро вожор ву. 16Церан бераш царна хьалха хьошур ду, церан цӀеношкахь талораш дийр ду, церан зударий сийсазбийр бу+.

17Ас царна дуьхьал мадайхой[*] бохур бу, ткъа цара дети а ца лору, иштта деших а дезар ца оьцу+. 18Церан Ӏедаша кегий нах эгор бу. Аганара бераш а кхоадийр дац цара, берех а къинхетам бийр бац цара+. 19+Бавел-махках лаьцна аьлча, иза пачхьалкхийн хазалла а, хашадхойн дозаллин исбаьхьалла а ю. Амма Бавел-гӀала, Седам а, Ӏамор а санна, Дала хӀаллакйийр ю+. 20Абаден абаде даллалц, бахархой хир бац цунна чохь, массо а тӀейогӀучу тӀаьхьенашкахь цигахь стаг Ӏийр вац. Ӏаьрбичо шен четар а хӀоттор дац цигахь, шайн жеца садоӀуш Ӏуй а Ӏийр бац+. 21+Амма яьссачу аренан акхарой лелар ю цу чохь. ЦӀенош бухӀанаша хьаладузур ду. Страус-олхазарша бенаш дийр ду цигахь, уьдуш акха гезарий а хир ю+. 22Акха жӀаьлеш угӀур ду дӀатесна йолчу цуьнан бӀаьвнашкахь, ткъа чангӀалкхаш – цуьнан исбаьхьачу гӀаланашкахь. Иза хиндолу хан гергакхаьчна, ткъа цуьнан денош дахдийр дац».

14

Йийсаре дӀадигначуьра халкъ юхадерзар

14^1Везачу Эло Якъубан тӀаьхьенах къинхетам бийр бу, Исраилан халкъ юха а Шен халкъ санна схьакъастор ду Цо. Шайн лаьтта тӀехь исраилхой баха ховшор бу Цо. Кхечу къаьмнех болу нах царах дӀакхетар бу, Якъубан тӀаьхьенах хотталур бу уьш+. 2Къаьмнаша исраилхошна гӀо а дийр ду, шайн меттиге юха а балор бу. Исраилан тӀаьхьено кхечу къаьмнех болчу нехан дола дийр ду, уьш Везачу Элан лаьтта тӀехь, леш а, гӀарбашаш а санна хир бу. Шаьш йийсаре лаьцначарна хӀинца йийсар дийр ду исраилхоша, шайна гӀело йиначарна тӀехь цара хӀинца олалла дийр ду+.

Бавелан паччахьах кхаьрдаш долу илли

3Везачу Эло хьайн баланах а, гӀайгӀанах а, луьрачу лоллех а хьо, Исраилан халкъ, кӀелхьардаьккхинчу дийнахь, 4Бавелан паччахьах кхардаран илли эр ду ахь:

«Ницкъ бийриг вала ма велла! Цуьнан дералла дӀа ма сецна!+
5Ӏесачу паччахьийн олалла гойту гӀаж Везачу Эло кагйина. 6Оцу олахоша шайн оьгӀазаллица халкъашна ца соцуш тухура, шайн дераллица къаьмнаш муьтӀахь дора, царна ницкъ бар юха а ца узуш. 7Дерриге а дуьнен тӀехь машар а, сашорте лаьтта. Массара а хазахетарца маьхьарий детта. 8Баганан диттийн хьо дӀаваларх самукъадолу, ткъа Ливанунера дитташа хазахетарца боху: „Хьо дӀакхелхинчул тӀаьхьа, цхьа а ца вогӀу тхо, хедош, охьадетта“+.

9Лахахь долу эхарт карзахдаьлла, хьуна, цига лаха хью ваьлча, дуьхьалхӀоттархьама. Хьуна лерина, цо беллачийн синош самадаьхна – дуьнен тӀехь баьччанаш хилла болчийн синош. Кхечу къаьмнийн паччахьаш хилларш шайн гӀанташ тӀера гӀиттийна цо. 10Цара бохур ду хьоьга: „Тхо санна гӀорасиза висина хьо а! Тхох тар ма велла хьо!“ 11Дечиг-пондарш лакхарца хьо лакхаваккхар хӀинца лахахь долчу эхарта чукхоьссина ду. Хьуна кӀелахь а, мотт-гӀайба хилла, нӀаьний хир ду, хьуна тӀехула а, юргӀа хилла, нӀаьний хир ду.

12+Стигалара охьа ма воьжна хьо, Ӏуьйренан сирла седа! Дитт санна лаьттара ма хьаькхна хьо, хьалха халкъаш эшош хилларг!+
13+Хьайн дагахь ахь бохура: „Стигала хьала а ваьлла, Делан седанел а лакхадоккхур ду ас сайн гӀант, къилбаседанан йистехь болчу деланийн кхеташонан ломана тӀехь охьахуур ву со+. 14Стигалан Ӏаьрчашка хьала а ваьлла, Веза Воккхачух дӀатарлур ву со“+. 15Амма хьо эхарта чукхоьссина, хьо Ӏинан бухе кхаьчна+.

16Хьо гуш берш, хьоьга а хьоьжуш, ойла еш бу: „Иза вуй те и стаг, латта дегийнарг, пачхьалкхашна тӀе кхерам тийсинарг, 17гӀаланаш а йохош, лаьттах яьсса аре йинарг, шен йийсархой цӀа ца хецнарг?“+

18Къаьмнийн кхиболу паччахьаш берриш а сийлаллица Ӏохкуш бу, хӀора а шен къубба чохь Ӏуьллуш ву. 19Амма хьан къубба яц, пайденна доцу га санна, аракхоьссина ву хьо. Хьо байинчеран декъех кхелина ву, туьро Ӏоьттинчарна а, Ӏинан тӀулгашка охьадиссинчарна а юкъахь Ӏуьллуш ву хьо. Ткъа хьан дакъа хьоьшуш ду. 20Вукху паччахьех дӀакхетар вац хьо кошахь, хӀунда аьлча хьайн латта дакъазадаьккхина ахь, хьайн халкъ а хӀаллакдина. Цкъа а хьахор яц зуламхойн тӀаьхье+. 21Цуьнан кӀентий байа меттиг кечъе. Уьш хӀаллакбийр бу церан дайн къинош бахьана долуш. Цаьрга, гӀовтта а гӀевттина, латта дӀа ма лацийта, дуьне гӀаланех хьала ма дузийта».

Бавел а, Ашур-мохк а бохор

22«Царна дуьхьал гӀоттур ву Со, – боху массо а ницкъийн Везачу Эло, – Бавелан халкъан цӀе а йойур ю, ерриг а тӀаьхье а, кӀант а, кӀентан кӀант а хӀаллаквийр ву, – боху Везачу Эло. – 23Бавел зуьнашна дӀалур ю, цигахь уьшал хӀоттор ю. Ондачу девзагца хьаькхна дӀайоккхур ю Аса иза», – боху массо а ницкъийн Везачу Эло+.

24+Массо а ницкъийн Везачу Эло чӀагӀо йира: «Аса ойла ма-ярра хир а ду, Аса сацам ма-барра, кхочуш а хир ду. 25Сайн махкахь ашурхой хӀаллакбийр бу Аса, Сайн лаьмнашкахь уьш хьошур бу Аса. Ашурхойн дукъ Сан халкъана тӀера дӀадер ду, церан белшаш тӀера беза мохь а дӀабер бу»+. 26Иштта хир ду дерриг а дуьненна лерина къастийнарг, массо а халкъана тӀехула лаьцна Везачу Элан куьг а ду, 27хӀунда аьлча массо а ницкъийн Везачу Эло къастийнарг хьаьнга дӀадаккхалур ду? Цо кховдийна куьг хьаьнга сацалур ду+?

ПӀелаштамхой хӀаллакбар

28+Ахьаз-паччахь веллачу шарахь Делера болу иштта хаам кхечира:+

29+«Доккхадеш ма хила, пӀелаштамхойн халкъ, хьайна ницкъ беш хилла гӀаж кагъелла алий. Оцу лаьхьанах дӀаьвше кӀорни хир ю. Орамал стом вон хиларе терра, лаьхьанан хӀоьах кхераме саьрмик хир ма бу. 30Мискачарах уггар кӀезиг берш, жа санна, бежаш хир бу, ткъа къенаш, уьстагӀий санна, кхерам боцуш Ӏохкур бу, амма шун орам, мацалла а хӀоттийна, хӀаллакбийр бу Аса, ур-атталла цунах кӀелхьарваьлларг а лийр ву.

31Делха, гӀалин кевнаш! Орца даккха, гӀаланаш! Кхерамах дешна хила, шу массо а пӀелаштамхой! Къилбаседера, кӀур а гӀаттийна, эскар догӀу, цхьа а гӀийланиг вац цу бӀаьна юкъахь.

32ПӀелаштамхоша бахкийтинчу геланчашка хӀун эр ду? Оха эр ду: „Везачу Эло Цийон-гӀала чӀагӀйина дӀахӀоттийна, ткъа цу чохь Цуьнан халкъана юкъара гӀело хьегначарна дӀалечкъийла карор ю“»+.

15

Муаби-мохк бассор

15^1+ХӀара бу Муабих лаьцна болу хаам.

Маржа-яӀ, цхьана буса Муабера Ӏар-гӀала, дакъаза а яьккхина, йохийна ю! Маржа-яӀ, цхьана буса Муабера Кхир-гӀала, дакъаза а яьккхина, йохийна ю!+
2Нах шайн делан цӀа а, Дибон-гӀала а йолчу богӀу, уьш сагӀа доккхучу гунашна тӀе хьалабовлу, цигахь белхархьама. Муабин халкъо тийжам бо Набу а, Мейдеба а гӀаланех. Церан массеран а кортош дӀалергина ду, массеран а мажош дӀаяьшна ю+. 3Муабин урамашкахь нах сингаттаман духар дуьйхина бу. Тхевнаш тӀехь а, майданашкахь а дерриг а адам доьлхуш а, бӀаьрхих дуьзна а ду. 4Хьешбон а, ЭлиӀала а гӀаланашкара бахархой боьлхуш бу, церан тийжар ЯхӀац-гӀалина тӀекхаччалц хезаш ду. Оцу бахьаненна Муабин тӀемалоша маьхьарий детта – уьш дог доьхна бу+. 5Муабих дог доьлху сан. Цу махкара уьдуш бу нах ЦӀоӀар-гӀала а, ӀагӀлат-Шалши олучу метте а кхаччалц. Лухьайт цӀе йолчу метте хьалабовлу уьш белхарца, Хьоронайме боьдучу новкъахь чӀогӀа белхар хӀоттадо цара+. 6Нимрайман хиш дӀалекъна, аренан беш якъаелла, буц маргӀалйоьлла, соьналла а дӀаяьлла. 7Шаьш кхоийнарг а, гулдинарг а, схьа а эцна, Акхтаргийн хих дехьадоккху наха. 8Берриг а Муаби-махкахь белхар ду, АгӀлайм-гӀалина а, Беар-Элим цӀе йолчу меттигна а тӀекхаччалц ду тийжар. 9Дибон-гӀала цӀийх хьалаюьзна ю, амма Везачу Эло кхин а зен дийр ду цу махкана – Муабера бевддачарна а, махкахь бисинчарна а тӀе лом хоьцур ду.

16

Муабин доьхна хьал

16^1«Вайн лаьттан олахочунна совгӀатна Ӏахарий дахьийта СилаӀ-гӀалара яьссачу аренгахула Цийонан йоӀан лам тӀе»+. 2Бенаш чуьра ара а кхиссина, кхерсташ лелачу олхазарех тера хир бу Муабин зударий Арнон-хин гечонаш йолчохь+.

3«Хьехар лохьа, хӀун дан деза алахьа, – боху муабахоша ЯхӀудан халкъе. – Буьйсанан бодано санна, дийнахь хьайн ӀиндагӀца дӀахьулдехьа тхо, ларбехьа лаьхкина лелош берш, девдда лелаш долу тхо Ӏора ма дахахьа. 4Хьо волчохь Ӏайтахьа сан лаьхкина лелош болу муабахой, хӀаллакбечух йолу дӀалечкъийла царна хилахьа».

Ницкъбийриг дӀавер ву, хӀаллакдар а соцур ду, гӀело йийраш лаьтта тӀера дӀабевр бу. 5ТӀаккха хедар боцучу безаман бух тӀехь паччахьалла дӀахӀоттор ду, Даудан тӀаьхьенах волчу тешамечу паччахьо олалла дийр ду. Иза бакъдерг лоьхуш волу кхелахо хир ву, нийсо лело сихлур а ву+.

6«Муабин кураллех лаьцна хезна тхуна, цуьнан деза деттарх а, дозаллах а, чуьравийларх а хезна. Амма цуьнан деза деттар эрна ду»+.

7Цундела муабахой боьлхур бу, цара массара а Муабин къомах белхар дийр ду. Кхир-Хьарсат-гӀалара Ӏаьвдинчу кемсийн курсаш дага а оьхуш, аша узарш а дийр ду, шу дог доьхна а хир ду+. 8Цу хенахь иштта хир ду: Хьешбон-гӀалина уллора кхаш дакъалур ду, ткъа Сибма-гӀалин кемсийн бошмаш мазакъъевр ю. Кхечу къаьмнийн олахоша бошмийн тоьлла йолу таьллангаш хьоьшур ю. ДӀаяханчу хенахь и таьллангаш ЯӀзир-гӀалина тӀекхаччалц яьссачу ара кхочура, кемсийн таьллангаш, дӀаса а яьржаш, хӀордал дехьайовлуш яра+. 9Цундела со а, ЯӀзирера бахархой санна, тийжар ву хӀаллакйинчу Сибмерачу кемсийн бошмех. Шуьца хиллачух сайн бӀаьрхиш Ӏенор ду ас, Хьешбон-гӀалара а, ЭлиӀала-гӀалара а бахархой, хӀунда аьлча шун кемсаш а, ялта а чудерзош хуьлуш долчу гӀовгӀанечу самукъадаларан метта тӀеман маьхьарий детташ ду+. 10Токхечу лаьтта тӀера самукъадалар а, доккхадедар а дӀаэцна, кемсийн бошмашкахь эшарш а ца лоькху, нехан баккхийбер а дац. Муттдоккхургашкахь цхьа а кемсаш хьошуш вац. Везачу Эло ирсе маьхьарий дӀасацийна. 11Цундела мерзаша роггӀана дагадо пӀелгаш санна, багабо сан кийра, Муабих къахеташ. Кхир-Хьарасах дог а лозу сан+. 12СагӀа доккхучу шайн гуна тӀе хьала а бовлуш, муабахоша шаьш кӀадбахь а, шайн деланийн цӀенна тӀе а баьхкина, шаьш доӀанаш дахь а, гӀуллакх хир дац.

13Иза дара Везачу Эло дукха хенахь дуьйна хьалха муабахойх аьлла дош. 14Ткъа хӀинца Везачу Эло иштта боху: «ТӀелаьцна болх баран шераш юкъа а лоцуш, кхо шо даьлча, Муабин сийлалла дерриг а цуьнан доккхачу халкъаца хӀаллакйийр ю. Бисинарш вуно кӀезиг а, ницкъ боцуш а хир бу»+.

17

Сири-махкана а, Эпрайм-махкана а таӀзар дар

17^1+ХӀара бу Дамасакх-гӀаланах лаьцна болу хаам.

«ГӀаланаш юкъара дӀайоккхур ю Дамасакх. Йоха а йина, херцораш бен юьтур яц цунах+. 2ӀаруӀер-гӀалина гонах йолу гӀаланаш яссалур ю. Акха лелачу жашна юьсур ю уьш, дӀакъахко стаг а воцуш, уьстагӀий цигахь Ӏохкур ду+. 3Эпрайм-махкара чӀагӀйина гӀаланаш къайлаевр ю, ткъа Дамасакх-гӀалара паччахьалла дӀадер ду. Араман къомах бисинчарна хир ду исраилхойн сийлаллина хилларг, – боху массо а ницкъийн Везачу Эло.

4Оцу дийнахь иштта хир ду: Якъубан тӀаьхьенан сийлалла дӀаер ю. Хьийкъина дегӀ санна долу и халкъ азлур ду. 5Маьрсахочо, арахь лаьтта кӀа куьйгаца гул а дина, кенаш хедор санна хир ду иза. Репайм тогӀи чохь дисина кӀен кенаш гулдар санна хир ду иза+. 6Зайт-дитташ тӀера стоьмаш охьаэгош санна, хир ду иза. Ши-кхо стом буьххьехь а, я биъ-пхиъ дикачу гаьннаш тӀехь а буьсур бу», – боху Исраилан Дела волчу Везачу Эло+.

7Цу дийнахь стеган хьажар ша Кхоьллинчуьнгахьа хир ду, цуьнан бӀаьргаш Исраилан Везачу Далла тӀехьажийна хир бу. 8Шайн куьйгашца кечйинчу сагӀа доккхучу меттигашка, гӀо а дезаш, хьовсур бац уьш. Иштта уьш тешарца хьовсур бац шайн пӀелгашца динчуьнга – Ашера-далла лерина долчу дечиган бӀогӀамашка а, хаза хьожа йогӀу хӀума яго кхерчашка а+.

9Церан чӀагӀйина гӀаланаш, ясса а елла, хьаннашкахь а, лаьмнаш тӀехь а йолчу харцорех тера хир ю. Оцу гӀаланашна чуьра нах дӀабевдда, исраилхой махкана тӀелеттачу хенахь. Цигахь дерриге а дассийна хир ду+.

10Иштта хир ду шуна шайн кӀелхьардовларан Дела вицваларна, Дела шун дӀалечкъийла йолу тарх хилар шуна дага ца дарна. Мелхо а, самукъадаккхаран бошмаш а кхиийна, хийрачу таьлланга тӀера маргӀалш доьгӀна аша+. 11Шаьш маргӀалш дӀадугӀучу хенахь аша гӀайгӀа бира уьш кхиийта, Ӏуьйранна цаьрга заза даккхийтира аша, амма ялта гулдечу хенахь цунах хӀумма а хир яц – цамгар а, дӀа ца доьрзу лазарш а бен.

МостагӀийн эскарш эшор

12ЛадогӀа! Дуккха а халкъийн гӀовгӀа ю! Ловзабаьллачу хӀордо санна, гӀовгӀа йо цара. Къаьмнийн угӀар ду! Сиха догӀучу доккхачу хин гӀовгӀа санна, ду церан угӀар+. 13ГӀергӀаш догӀу доккха хи санна, угӀуш ду халкъаш. Дала човхийча, и къаьмнаш генна дӀадовду. Мохо лаьмнаш тӀехула идо екъа буц санна, йилбазмохо идо чан санна, лаьхкина лела уьш. 14Суьйре тӀееача, кхерам хӀутту, амма Ӏуьйре тӀекхачале мостагӀий дӀабевлла бу. Иштта хир ду вайх хӀонс оьцучарна, и кхаж бер бу вайна талор дечарна.

18

Хуша-махкана таӀзар дарх лаьцна

18^1+Сагалматийн тӀемийн гӀовгӀанах дуьзна долчу а, Хуша-махкарчу хишна дехьа долчу а лаьттан къа ду. 2Нил-хина тӀехула шайн векалш бохуьйту цу лаьтта тӀера, ткъа уьш эрзах динчу хинкеманаш тӀехь хишна тӀехула лела. ТӀах-аьлла векалш, дӀадуьйлало! Лекхачу а, шера чкъор долчу а халкъана тӀе гӀо! Оцу къомах массанхьа а кхоьруш бу. Къизачу цу халкъо шен мостагӀий хьоьшу. Цуьнан мохк хиша цистина бу.

3Шу дерриш а, дуьнен чохь дехаш дерш! Хьовсалаш, лам тӀехь байракх дӀатоьхча, ладогӀалаш, лоькхучу коьман маӀан аз хезча+. 4Везачу Эло аьлла соьга: «Меттах а ца волуш, Со хьоьжу Сайн хӀусамера, малх кхеттачу дийнахь лаьтта йовхо санна, ялта чудерзочу йовхачу хенахь тхин марха санна+. 5Кемсаш лахьо хан тӀекхачале, церан заза а доьжна, стом кхиа болабелча, Везачу Эло уьрсаца ца оьшу гаьннаш дӀа а хедийна, дӀакхуьссур ду, маргӀалш а хедор ду. 6Лаьмнаш тӀера дерачу олхазаршна а, аренашкара акхарошна а дуьтур ду дерриг а. Олхазарш аьхкенан заманахь хир ду цигахь, ткъа аренан акхароша Ӏа доккхур ду цу меттехь».

7Цу хенахь массо а ницкъийн Везачу Элана лерина сагӀа доккхур ду лекхачу а, шера чкъор долчу а халкъо. Оцу къомах массанхьа а кхоьруш бу. Къизачу цу халкъо шен мостагӀий хьоьшу. Цуьнан мохк хиша цистина бу. Цийон-лома тӀехь, массо а ницкъийн Везачу Элан меттехь, дохур ду и сагӀанаш.

19

Мисар-махках хиндерг

19^1+ХӀара бу Мисарх лаьцна болу хаам.

Хьажал, чехкачу мархи тӀехь Мисара хохку Везачу Эло. Цунна хьалха мисархойн цӀуш, кхерабелла, бегабо, мисархойн майралла а, ешна, дӀайолу+. 2«Аса мисархой мисархошна дуьхьал карзахбохур бу, тӀаккха ваша веших а, доттагӀа доттагӀчух а, гӀала гӀаланах а, пачхьалкх пачхьалкхах а летар ю+. 3Мисархой доьналлех боьхна хир бу, церан ойланаш а йохор ю Ас. Уьш шайн цӀуйх а, беллачийн синойх а дагабуьйлур бу. Беллачийн синош тӀедоьхуш болчарна а, жинашца тайначарна а тӀегӀур бу уьш+. 4Мисархой къизачу куьйгалхочун кара лур бу Ас. Дера паччахь хир ву царна тӀехь олалла деш», – боху массо а ницкъийн Везачу Эло+.

5Нил-хи а жимлур ду, арахула догӀу хи а, лакъа а лекъна, дӀадер ду+. 6Хин татолех вон хьожа йогӀур ю. Мисар-махкара хин гаьннаш, жим а делла, лекъар ду. Эрзаш маргӀалдулур ду+. 7Нил-хин бердашна тӀехь йолу ораматаш а, цигахь дӀа мел дийна ялта а дакъалур ду. Мохо дӀаса а даржийна, уьш кхин хир дац. 8Нил-хи чу мӀара тосуш болчу чӀерийлецархоша узарш дийр ду, уьш боьлхуш хир бу. Хи чу бойнаш тосуш берш дог дешна хир бу. 9Ветанах хӀуманаш йийраш дог доьхна хир бу. КӀади дуцурш гӀайгӀане хир бу. 10КӀадидархой боьхна хир бу, тӀелаьцна белхалой гӀаддайна хир бу.

11ЦоӀан-гӀалара баьччанаш хьерабевлла. ПирӀунан хьекъалечу хьехамчаша сонта хьехамаш бо. Аша муха эр ду пирӀуне: «Со хьекъалечу стеган а, ширачу паччахьийн а кӀант ву»+? 12Ва мисархойн паччахь, хьан хьекъалчаш хӀинца мичахь бу те? Массо а ницкъийн Везачу Эло Мисаран къомана дан леринарг хӀун ду цаьрга дийцийта а, массо а нахана хьалха довзийта а!+
13ЦоӀан-гӀалара баьччанаш хьерабевлла, Нуп-гӀалара баьччанаш Ӏехабелла, иштта тайпанийн тхьамданаша Мисар шен новкъах тилийна, уьш сонехь болу чӀогӀа тӀулг санна хила безнехь а+. 14Везачу Эло оцу куьйгалхойн синош галдаьхна, ткъа цундела цара берриг а мохк харц новкъа баьккхина массо а хӀуманна тӀехь. Вехна стаг шен Ӏеттораш тӀехула ма-леллара, лелаш бу мисархой+. 15Мисар-махкахь цхьаьнгге а хӀума далур дац шен къомана – коьрте а, я цӀогане а, лекхачу гаьнне а, я лохачу эрзе а+.

Мисархоша Веза Эла хастор

16Цу дийнахь мисархой, зударий санна, кхерабелла хир бу. Массо а ницкъийн Везачу Эло шайна дуьхьал айинчу куьйгах кхоьруш, бегош хир бу уьш+. 17ЯхӀуд-мохк хьахор къемат хир ду мисархошна. И мохк шайна цхьаммо дагабаийтича, мисархой Ӏадийна хир бу, массо а ницкъийн Везачу Эло шайна дуьхьал дан леринчух а кхоьруш.

18Цу дийнахь Мисар-махкара пхеа гӀалахь канаӀанхойн мотт а буьйцур бу, массо а ницкъийн Везачу Элан долахь хила чӀагӀо а йийр ю. Цхьана гӀаланах «Маьлхан гӀала»[*] эр ду+.

19Цу дийнахь Везачу Элана лерина сагӀа доккху кхерч хӀоттор бу Мисар-махкана юккъехь, ткъа дозанехь Везачу Элана лерина тӀулг хӀоттор бу+. 20И хӀуманаш массо а ницкъийн Веза Эла Мисар-махкахь хиларан билгало а, тоьшалла а хилла дӀахӀуттур ю. Мисархоша, шайна мостагӀаша ницкъ беш хиларна, Везачу Эле орца даьккхича, Цо паргӀатбохур бу уьш, царна тӀе уьш кӀелхьарбохург а, гӀодоккхург а вахийтина. 21Везачу Эло Ша вовзуьйтур ву мисархошна, ткъа цу дийнахь мисархоша Иза шайн Дела хилар къобал а дийр ду, Цунна, дийнатан а, кӀен а сагӀанаш а дохуш, Ӏибадат а дийр ду. Везачу Элана нигаташ а дина, уьш кхочуш а дийр ду цара+. 22Везачу Эло мисархошна таӀзар дийр ду. ТаӀзар а дина, юха мисархой тобийр бу Цо. Уьш Везачу Элана тӀебоьрзур бу. Церан доӀанаш а хезна, царна дарба дийр ду Цо+.

23Цу дийнахь Мисарара Ашур-махка боьду боккха некъ хир бу. Ашурхой Мисара богӀур бу, мисархой Ашур-махка гӀур бу. Мисархой ашурхошца цхьаьна Везачу Элана Ӏамал еш хир бу+. 24Цу дийнахь Мисаран а, Ашуран а къоман даржехь Исраилан къам а хир ду. Уьш декъалдар хир ду дерриге а дуьненна+. 25Уьш декъал а деш, массо а ницкъийн Везачу Эло эр ду: «Декъалдина ду Сан халкъ долу Мисаран къам, Аса кхоьллина долу Ашуран къам, леррина Сан долахь дерг долу Исраилан къам».

20

Пайхамаран верзина леларан билгало

20^1Ашур-мехкан паччахьо Саргуна ваийтина волу тӀеман коьрта хьаькам Ашдод-гӀалина тӀе а летта, иза схьаяьккхинчу шарахь хӀара хилира+. 2Оцу хенахь Амосан кӀантана ЕшаӀ-ЯхӀуна Везачу Эло тӀедиллира билгалонна цхьа хӀума дар. Цо элира: «Ваха а гӀой, хьайн гӀодаюкъ а ястий, хьайна тӀера сингаттаман барзакъ а схьадаккха, когара мачаш а охьакхисса». Вукхо иштта дан а дира: иза верзина а, когаш Ӏуьйра а лелара+. 3ТӀаккха элира Везачу Эло: «Сан ялхо ЕшаӀ-ЯхӀу кхаа шарахь верзина а, когаш Ӏуьйра а лийлира, иза Мисар-махкана а, Хуша-махкана[*] а хиндолчунна билгало яра+. 4Ашур-мехкан паччахьо, Мисар-мохк а, Хуша-мохк а схьа а баьккхина, цигара къона а, къена а йийсархой дӀабуьгур бу. Берзина а, когаш Ӏуьйра а хир бу уьш, ур-атталла церан вареш ерзина хир ю, Мисарна эхь хетийтархьама+. 5Хуших дегайовхо хилларш а, Мисарах дозалла динарш а кхоьруш а хир бу, юьхьӀаьржа а хӀуьттур бу. 6Цу дийнахь хӀордан кху йистехь бехаш болчу бахархоша эр ду: „Вайн шайх дегайовхо хилла а, Ашур-мехкан паччахьах кӀелхьардовла гӀо дехна а болчарна хӀун хилла хьажал! Вай муха девр дара кӀелхьар?“»

21

Бавел-гӀала йожар

21^1ХӀара бу доккхачу хин йистехь йолчу яьссачу аренах болу хаам.

Къилберачу аренгахь хьоькху йилбазмехаш санна, чугӀерташ бу яьссачу арара, кхерам тосуш болчу махкара+. 2Буьрса сурт ду суна гайтинарг: ямартхо ямартло еш ву, талорхо талор деш ву.

Ӏейлам, тӀамца тӀегӀо цунна! Мадай, цунна го бе! Везачу Эло узарш дӀасацор ду+.

3Оцу балхо Ӏадийначу сан дегӀан меженаш егош ю, беро хьийзочу зудчун санна, лазарш ду сан. Сайна хезаш долчо синтем байина сан, гуш долчо вохийна со+. 4Сан дог холчохь ду, кхерамна со вегош ву. Суна езначу маьркӀаженах къемат хилла суна.

5Той кечдеш, охьаховша кузаш даржош – дууш а, молуш а бу нах. «ХьалагӀовтта, хьаькамаш, турсаш тӀе силам хьакха!»

6ХӀунда аьлча Хьалдолчу Эло иштта аьлла соьга: «Ваха а гӀой, хехо хӀоттаве. Шена гуш дерг схьадийцийта цуьнга+. 7Говрашна а, варрашна а, эмкалшна а тӀехь, шишша цхьаьна улло а хӀиттина, богӀу дошлой шена гича, цуьнга леррина ладогӀийта а, чӀогӀа тидам байта а».

8Хехочо мохь хьаькхира: «Сан олахо! БӀаьвнехь лаьтташ ву со де дийне мел дели, иштта хӀора буса а ха деш ву со+. 9+Шишша цхьаьна хӀиттина богӀуш дошлой а, схьабогӀуш нах а бу». Цул тӀаьхьа цо элира: «Бавел-гӀала йоьжна ю, иза эшийна ма ю! Цуьнан деланийн дерриге а дина суьрташ лаьттахь дохийна Ӏохкуш ду»+.

10Эринчу ялтех тера долу сан халкъ! Берриге а ницкъийн Везачу Элера, Исраилан Делера, сайна хезнарг шуьга дӀакхайкхийна ас+.

Эдом-махках болу хаам

11ХӀара бу тийналлин махках[*] болу хаам.

СеӀир-мехкашкара схьа мохь бетта соьга: «Хехо! Буьйсанан мел хан йисина? Хехо! Буьйсанан мел хан йисина?»

12Хехочо жоп ло: «Ӏуьйре ю тӀейогӀуш, амма иштта буьйса а ю. Нагахь шайна лаахь, кхин цкъа схьа а дуьйлий, соьга хатта».

Ӏаьрби-махках болу хаам

13ХӀара бу Ӏаьрби-махках болу хаам.

Дадданхойн къепалш, Ӏаьрби-махкарчу боьлакашкахь буьйса яккха дезар ду аша. 14Тейма-махкара бахархой! Хьогах болчарна дуьхьал хи хьо, шайн махкара бевдда богӀучу нахана баьпкаца дуьхьалдовла,+
15хӀунда аьлча уьш даьхначу таррех а, озийначу Ӏедех а, тӀеман къизаллех а бевдда боьлху.

16Хьалдолчу Эло элира соьга: «ТӀелаьцна болх баран шераш юкъа а лоцуш, цхьа шо далале, Къедаран тайпанан сийлалла ерриг а чекхъяьлла хир ю+. 17Къедархойн майра тӀемалой болчу Ӏадкхуссурхойх кӀеззиг берш бен дийна буьсур бац», – боху Исраилан Дела волчу Везачу Эло.

22

Ярушалаймах болу хаам

22^1ХӀара бу хӀоттийначу суьртан тогӀих болу хаам.

Шун бахархошна хӀун хилла, уьш берриш а тхевнаш тӀе хьала хӀунда бевлла, 2гӀовгӀане, синтем боцу, йоккхаеш йолу гӀала? Хьан хӀаллакьхилларш туьро а ца байина, тӀамехь а ца белла+. 3Берриге а хьан тхьамданаш цхьаьна бевдира, амма уьш, Ӏад а ца кхуссуш, лийцира. Уьш берриш а йийсаре кхаьчна, мел гена бевдда хиллехь а. 4Цундела боху ас: «Вита со, со доггах воьлхур ву. Ма гӀерта сан догъэца, сан хьоме халкъ дакъазадаккхар бахьана долуш»+. 5ХӀоттийначу суьртан тогӀи чохь массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло цхьа де билгалдаьккхира. Оцу дийнахь нах карзахбаьхна хир бу, вовшийн хьоьшуш хир бу, уьш дарбелла хир бу. Наха гӀалин пенаш кегдийр ду, цара хьоькху маьхьарий лаьмнашкахь хезаш хир ду.

6Шайн гӀудалкхашца а, дошлошца а Ӏейлам-махкара тӀемалой тӀебогӀу, тӀом бан Ӏад-беттанаш а яхьаш. Кхир-махкарчу тӀемалоша турсаш кечдина+. 7Хьан тоьлла йолу тогӀеш гӀудалкхех юьзна а ю, кевнна дуьхьал лаьтташ дошлой а бу. 8ТӀаккха Везачу Эло ЯхӀудан къомера лардар дӀадаьккхира.

Оцу дийнахь шу хьоьжуш дара Ливанун-мехкан хьун цӀе йолчу паччахьан цӀа чохь Ӏалашдеш долчу герзашка. 9Шуна гира Даудан гӀалин пенашна даьхна Ӏуьргаш. Лахарчу Ӏома чохь хи гулдеш дара шу+. 10Ярушалаймерчу цӀеношка а хьаьжна, шаьш къастийна цӀенош дохийра аша, гӀалин пенаш чӀагӀдархьама. 11Ширачу Ӏома чуьра хи, схьа а эцна, Ӏалашдархьама, шина пена юккъехь меттиг кечйира аша. Амма и дерриге а Хилийтинчуьнга шу ца хьоьжура, дуккха а хьалха и гӀуллакхаш кхочушдан Къастийначун тидам ца бора аша.

12Массо а ницкъийн Везачу Эло цу дийнахь делха а, латкъам бе а, месаш дӀахедае а, шайна тӀе сингаттаман барзакъ духа а бохура шуьга+. 13+Амма шу самукъадаьлла а, даккхийдеш а дара! Шу, стерчий а, уьстагӀий а дойуш, жижиг дууш а, чагӀар молуш а дара. «Юушший, молушший Ӏей вай, кхана вай лийр долу дела» – бохура аша+.

14Массо а ницкъийн Везачу Эло аьлларг сайн лергашца хезира суна. «ХӀокху къинна гечдийр дац шуна, шаьш делла дӀадовллалц», – чӀагӀо йира массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло.

Шибне дӀахьедар дар

15Иштта боху массо а ницкъийн Хьалдолчу Эло: «Ваха а гӀой, паччахьан цӀийнан хьаькаме Шибне дӀаала:+
16„Хьан кхузахь хӀун ду я мила ву, кхузахь ахь хьайна къубба яьккхина хила? Хьажал, цо шена лекхачу меттехь къубба яьккхина, тархах шена садаӀаран цӀа аьгна!+
17ЛадогӀа, хьайх майраниг аьлла цӀе йоккхург, Везачу Эло хьо дӀакхуссур ма ву! Хьо чӀогӀа схьалоцур ву Цо. 18Хьарчийна, хьох ларча а йина, Цо доккхачу лаьтта тӀе кхуссур ву хьо. Цигахь хьо лийр ву, хьан исбаьхьа гӀудалкхаш а хир ю. Хьан олахочун цӀенна хьо эхье хӀума ма ю! 19Аса, хьайн меттера дӀа а ваьккхина, даржах вохор ву хьо“.

20Оцу дийнахь Хьалкхи-ЯхӀун кӀант, Сайн лай волу Элъякъим тӀекхойкхур ву Ас+. 21Хьан духар цунна тӀе а дуьйхина, хьан доьхка цунна юкъах а дихкина, хьан дарж цунна дӀалур ду Ас. Ярушалайман бахархошна а, ЯхӀудан тӀаьхьенна а да хир ву иза тӀаккха. 22+Даудан тӀаьхьенах волчу паччахьан цӀийнан догӀа цуьнан кара лур ду Ас. Цо неӀ дӀаястахь, цхьаьнгге а иза дӀакъовлалур яц. Цо неӀ дӀакъовлахь, цхьаьнгге а иза дӀаясталур яц+. 23Ондачу метте тоьхна хьостам санна, чӀагӀвийр ву Ас иза. Шен ден цӀийнан сий ойур ду цо. 24Цунна тӀехь кхозуш хир ду цуьнан ден цӀийнан дозалла, цуьнан бераш а, церан бераш а цу чу а догӀуш. Цуьнан хьостамна тӀехь массо а пхьегӀа кхозуш хир ю – боганашна тӀера кхабанашна тӀекхаччалц.

25Цу хенахь, – боху массо а ницкъийн Везачу Эло, – ондачу меттехь болу хьостам, меттах а баьлла, охьабужур бу. Цу тӀехь кхозуш дерг, доьхна, дӀадер ду». Иштта боху Везачу Эло.

23

Цора-гӀаланах болу хаам

23^1+ХӀара бу Цора-гӀаланах болу хаам.

Белха, Таршаш-махкара богӀу кемалелорхой, Цора-гӀала йохийна йолу дела. Цуьнан цӀенош а, хӀордкеманаш тӀедогӀийла а кхин дац. Иштта хаам кхаьчна цаьрга Хитам-махкара+. 2ГӀайгӀане хила, хӀордан йистера бахархой! ХӀорда тӀехула лелаш болчу ЦӀадан-гӀалара совдегарша шу хьаладузура+. 3Шихьор-хин уллора кӀа а, Нил-хин уллора ялта а дукхачу хишна тӀехула цу гӀали чу дахьара, са яккхархьама. Цу гӀаланах къаьмнашна йохкаэцаран базар хилира+.

4Эхь хета, ЦӀадан-гӀала, хӀунда аьлча хӀордо – хӀордан чӀагӀоно – боху: «Бер деш лазарш а ца хилла сан, я бер а ца дина ас, кӀентий а, йоӀарий а ца кхиийна ас».

5Мисархошка хабар дӀакхаьчча, Цора-гӀаланах дерг а хезна, холчу хӀуьттур бу уьш.

6Таршаш-махка дӀакхалха! ХӀордан йистехь бехаш берш, белха! 7Ширачу заманахь дуьйна лаьтташ йолу, хӀетахь йоккхаеш йолу шун гӀала хӀара юй? Генарчу мехкашкахь Ӏархьама, цу гӀалара нах хьалха лелаш хилла. 8Шен совдегарш элий хиллачу, таьжнаш дӀасадоькъуш хиллачу, мах лелош берш дуьненахь а бевзаш хиллачу Цора-гӀалина хьанна дагадеана иза? 9Массо а ницкъийн Везачу Элана дагадеана, сийлаллин деза деттар дохорхьама а, дуьнен чохь цӀеяхана берш кӀезиг хетийтархьама а.

10Нил-хи санна, паргӀат лела шайн лаьттахула, Таршаш-мехкан бахархой, кхин новкъарло яц шуна. 11Шен куьг хӀорда тӀехула а лаьцна, пачхьалкхаш егийна Цо. КанаӀан-мехкан гӀепаш йохае аьлла, омра дина Везачу Эло+. 12Цо аьлла: «Хьо кхин йоккхайийр яц, сийсазъяьккхина йоӀстаг санна йолу ЦӀадан-гӀала! Хьала а гӀовттий, Хитам-махка гӀо, гӀалин бахархой! Амма цигахь а синтем хир бац шуна».

13Дагадаийта хашадхойн махках хилларг. Хашадхойн къам кхин дац. Церан махках ашурхоша яьссачу аренан дийнаташ Ӏаш йолу меттиг йинера. Ашурхоша, цигахь тӀеман бӀаьвнаш дӀа а хӀиттийна, мехкан гӀепаш йоха а йина, царах харцораш йинера+.

14Белха, Таршаш-мехкан кемалелорхой! Шун гӀап йохийна.

15Хан тӀекхочур ю, Цора-гӀала кхузткъе итт шарна – цхьана паччахьан оьмаран ханна – йицлур йолу. Ткъа кхузткъе итт шо чекхдаьлча, Цора-гӀалина эшарехь дуьйцучу кхахьпанна хилларг хир ду:+

16«Хьайн мерз-пондар схьа а эций,
гӀалахула долало, дицделла кхахьпа!

Эшарш дика лакха,
хьо дагаяийта».

17Кхузткъе итт шо даьлча, Везачу Эло Цора-гӀала, таӀзар динчул тӀаьхьа паргӀатйоккхур ю. И гӀала, юха а мах а беш, пайда оьцуш хир ю, дерриге а дуьнен чохь массо а пачхьалкхашца хир ю цуьнан хьарам уьйраш+. 18Везачу Элана дӀакъастийна хир бу цо лелош болу мах а, беш болу пайда а. ДӀа а къевлина, Ӏалашдеш хир дац гулдинарг, хӀунда аьлча Везачу Элана уллохь Ӏаш болчу нахана кхочур ду иза, цаьрга дуззалц хӀума яийтархьама а, дика бедар тӀейохийтархьама а.

24

Дерриге а Лаьттана таӀзар дар

24^1Веза Эла дерриге а латта, дакъаза а даьккхина, дассо воллуш ву. Лаьттан юьхь хьийза а хьийзина, цу тӀера бахархой дӀасабаржор бу Цо+. 2Халкъана хиндерг динан дена а хир ду, ялхочунна хиндерг цуьнан хӀусамдена а хир ду, зуда-ялхочунна хиндерг цуьнан хӀусамнанна а хир ду, оьцучунна хиндерг юхкучунна а хир ду, духалург доьхучунна хиндерг духалург лочунна а хир ду, ял лочунна хиндерг ял йоккхучунна а хир ду+. 3Латта дассийна а, чӀана даьккхина а хир ду, хӀунда аьлча Везачу Эло хӀара дош аьлла.

4Латта латкъам беш а, лекъаш а ду. Дерриге а дуьне гӀеллуш а, маргӀалдулуш а ду. Лаьттан халкъан лекханаш а гӀеллуш бу+. 5Латта шен бахархоша бехдина лаьтта, хӀунда аьлча товрат-хьехамаш цара лар ца бора, Делан парзийн тидам ца бора, ткъа гуттаренна а бина барт цара бохабора+. 6Цу бахьанина латта неӀалто дӀакхоллу, ткъа цунна тӀехь Ӏаш болчара шайн къиношна доггӀург дӀакхоьхьу. Цу бахьанина лаьтта тӀера бахархой морцуш бу, цхьа кӀезиг бен ца буьтуш+. 7Къона чагӀар латкъам беш ду, ткъа кемсийн таьллангаш маргӀалъюлуш ю. Хьалха самукъане хилларш хӀинца гӀайгӀане бу+. 8Вотанашца самукъадаккхар а дӀадаьлла, самукъадолучийн гӀовгӀа а сецна, пондарийн аьзнаш а дӀатийна+. 9Эшарш а лоькхуш, наха кхин чагӀар ца молу. Молучийн ниха а къаьхьа ду. 10Яссаелла гӀала йохийна ю, цӀенош саьлнаша дӀакъевлина ду, чуваха аьтто боцуш. 11ЧагӀар ца хиларна, маьхьарий детташ бу урамашкахь нах, муьлхха а хазахетар кхоьлина ду, муьлхха а самукъадалар лаьтта тӀера дӀаэккхийна+. 12ГӀала яссаелла ю, гӀалин ков а доьхна Ӏуьллуш ду. 13Массанхьа а дуьненахь, дерриге а къаьмнашна юкъахь иштта хир ду. ТӀаьххьара стоьмаш зайт-диттан тӀера эгорхьама, дитташ тӀе гӀожмаш тохар санна хир ду. Кемсаш схьалахьийча, цхьайолу кемсаш бен ца йисча санна хир ду+.

14Синкъерамца шайн аз ойур ду бисначара, малхбузера Везачу Элан возаллех мохь тухур бу цара. 15Хаставе Веза Эла малхбалехь, хӀордан йистехь долчу латтанаш тӀехь хастае Везачу Элан, Исраилан Делан, цӀе. 16Дуьненан йистера эшарш хеза вайна: «Хастам бу нийсо лелош Волчунна!»

Амма аса элира: «Дог доьхна ву со! Эшийна лаьтта со! Къа ду сан! Ямартхой кхидӀа Ӏехабеш бу. Шайн мекарлонца уьш ямартло еш бу»+. 17Ӏадор а, ор а, гур а бу хьуна, лаьтта тӀера вахархо!+
18Ӏадоран маьхьарх веддарг ор чу эккхар ву, ткъа ор чуьра хьалаваьлларг гуро лоцур ву. Стигалара, неӀарш дӀа а йиллина, Ӏовраш чухоьцур ю, лаьттан бух бегалур бу+. 19Латта декъалуш ду, латта аталуш ду, иза чӀогӀа дегош ду. 20Вехна стаг санна, лесташ ду латта, ага санна, техкаш ду иза. Цуьнан аьрхалла, беза мохь санна, ю цунна тӀехь тоттуш. Цкъа охьадоьжна долу иза кхин гӀоттур дац+.

21Цу дийнахь Везачу Эло жоьпе озор бу лакхахь болу Шена дуьхьалбевлла стигалара ницкъаш а, лахахь болу лаьттара паччахьаш а. 22Цхьаьна а тоьхна, тутмакхаш санна, ор чу боьхкина а, набахти чу боьхкина а хир бу уьш. Дуккха а денош дӀадевлча, таӀзар дийр ду царна. 23Бутт а цӀийлур бу, малхана а эхь хетар ду, хӀунда аьлча Везачу Эло Ярушалайм-гӀалахь болчу Цийон-лома тӀера паччахьалла дийр ду. Цуьнан сийлаллин нур баккхийчарна хьалха лепаш хир ду+.

25

Веза Эла хастор

25^1Веза Эла! Хьо сан Дела ву.

Аса вазвийр ву Хьо, Хьан цӀе хастайийр ю,

Ахьа тамашийна гӀуллакхаш дина дела.

Тоххара дуьйна Ахьа бина сацамаш,

Ахьа ма-аллара, иштта кхочушбира+.

2Ахьа гӀаланах тӀулгийн оьла йина,
чӀагӀйинчу гӀаланах саьлнаш йина,
хийрачу къоман гӀопах гӀала йоцург йина.

И гӀала цкъа а юхаметтахӀоттийна хир яц+.

3Цундела нуьцкъалчу халкъо Хьо лорур ву,
буьрсачу къаьмнийн гӀала Хьох кхоьрур ю.

4Мискачунна Хьо волчохь дӀалечкъийла хилла,
холчохь волчу гӀийлачунна Хьо кӀелхьарвала меттиг хилла.

Мох хьоькхучу хенахь Хьо бун санна хилла,
йовхо еанчу хенахь Хьо ӀиндагӀ санна хилла,
хӀунда аьлча буьрсачу нехан садеӀар
пенна дуьхьал хьоькхучу махах тера ду,
хи доцучу меттехь йолчу йовхонах тера ду+.
5Хийрачу нехан чуьрабийлар сацийна Ахьа.
Мархин ӀиндагӀо йовхо дӀаяккхар санна,
буьрсачу нехан баккхийбер дӀадаьккхина Ахьа.

Дала той кечдар

6Массо а ницкъийн Везачу Эло Цийон-лам тӀехь массо а халкъан той хӀоттор ду. Цу тойнехь жижиг а, чагӀар а хир ду. Жижиг токхе хир ду, ткъа чагӀар шира а, цӀена а хир ду+. 7Дерриге а халкъашна тӀетесна йолу шаршу а, массо а къаьмнаш дӀахьулдина долу кирхьа а дохийна дӀадоккхур ду Цо цу лам тӀехь. 8+Ӏожалла гуттаренна а дӀакхоллур ю Цо. Хьалдолчу Эло массеран а яххьаш тӀера бӀаьрхиш дӀадохур ду. Дерриге а дуьнен тӀехь Шен халкъ емалдар дӀадоккхур ду Цо. Иштта боху Везачу Эло+.

9Цу дийнахь эр ду: «ХӀара ву вайн Дела! Цунах яра вайн дегайовхо, Цо вай кӀелхьардехи! Иза Веза Эла ву. Цунах яра вайн дегайовхо, хазахетарца даккхийдер вай Цо кӀелхьардахарна!»+

Муабина таӀзар дар

10+Везачу Элан куьг Цийон-лома тӀехь ду, амма Муабин къам ша Ӏаш долчу меттехь хьоьшур ду, кхеллин ор чохь ча хьашар санна+. 11Нека дечо санна, цо куьйгаш тийсахь а, Дала цуьнан дозалла дар лахдийр ду цуьнан куьйгийн мекараллица цхьаьна. 12Цуьнан лекхачу пенийн чӀагӀо лаьтта а йожийна, чена юккъе охьайожор ю Везачу Эло.

26

Везачу Элана хастам бар

26^1Цу дийнахь ЯхӀуд-махкахь йиш локхур ю:

«Тхан гӀала чӀогӀа ю.
Гонах долу пенаш санна а,
арахула йолу чӀагӀонаш санна а,
Везачу Эло тхуна кӀелхьардовлар ло.
2ДӀаделла кевнаш,
Везачу Элан лаамехь долу,
Далла тешаме долу халкъ чудаийта+.
3Шен дагахь дерг чӀагӀдийриг
Ахь буьззинчу синтемехь ларвийр ву,
хӀунда аьлча иза Хьох тешна Ӏаш ву.
4Массо а хенахь Везачу Элах тешна Ӏаш хила,
веккъа Веза Эла гуттаренна а йолу тарх санна волу дела+.

5Лакхахь Ӏаш берш Цо лахбира,
лакхахь йолу гӀала Цо лахйира.
Лаьтта тӀекхаччалц иза йохийра,
ченала Цо и гӀала йожийтира.
6ГӀело хьегначийн гӀулчаша а,
мискачу нехан когаша а
хьоьшуш ю и гӀала.

7Хьан лаамехь волчун некъ нийса бу,
Веза Эла, Ахьа нисдо цуьнан некъан тача+.
8Ахь тӀедехкинаршца а лелаш,
Веза Эла, Хьоьга хьоьжу тхо.
Хьан цӀе дагахь латто а,
Хьо хьехо а бен тхан лаам бац.
9Сан са буьйсанна Хьо волчу гӀерта,
ткъа Ӏуьйранна даго сан кийрахь Хьо лоьху.
Хьан кхел лаьтта тӀехь кхочушхилча,
дуьнен тӀехь бехачарна нийсо Ӏема+.
10Ӏесачу стагах къинхетам бича,
цунна нийсо Ӏемар яц.
Везачу Элан возалле ца хьожуш,
Делан лаамехь болчеран лаьтта тӀехь
зуламаш лелор ду цо.
11+Хьан куьг лаккха хьалаайина ду,
Ӏесачу нахана таӀзар дархьама,
Веза Эла, амма царна иза ца го.
Хьайн халкъе болу кӀорга безам
гайтахьа, цунна эхь хетийтархьама.
Хьайн мостагӀашна леринчу цӀеро
берриш а дӀакхоллийла Ӏесанаш!+

12Веза Эла! Ахьа синтем дӀахӀоттабо тхуна.

Оха мел динарг Ахь тхуна кхочуш ма дина+.

13Тхан Веза Дела! Хьо воцург,
кхин олахой а хилла тхуна тӀехь куьйгалла деш,
амма Хьан цӀерана бен оха хастам ца бо+.

14И белла олахой денлур бац,
церан синош гӀовттур дац.

Царна таӀзар а дина, Ахь уьш хӀаллакбина.

Царах йолу эсс Ахь ерриг а йохийна+.

15Ахьа халкъ дебийна, Веза Эла.

Халкъ а дебийна, Хьайн сий айина Ахьа,
лаьттан дозанаш шордина+.

16Веза Эла! Халачу муьрехь Хьан халкъо Хьо лоьхура,

Хьан таӀзар ша ловш тийна доӀанаш дора цо.
17Берах йолчу зудчо, бер хуьлу хан
тӀе а кхаьчна, лазарша ша хьийзош,
мохь хьоькхуш санна,
дара тхо Хьуна хьалха, Веза Эла+.
18Берах долуш санна, бала а хьоьгуш,
оха дуьнен тӀе доккхург,
мох санна, даьсса хӀума ду.
Лаьттана кӀелхьардалар а ца делла оха,
дуьненан бахархой а ца эгийтина оха[*].

19ХӀетте а, Хьан белларш денлур бу,
Хьан халкъан декъий гӀовттур ду!
Ченахь мел Ӏохкуш берш,
гӀовттий, хазахетарца мохь хьекха!
Ӏуьйренан Хьан тхи – иза денлуш долу тхи ду,

Ахь иза лаьттахь болчу беллачарна тӀе дожадо[*]»+.

Халкъ юхаметтахӀоттор

20ДӀагӀо, сан халкъ, хьайн хӀусамаш чу а гӀой, неӀарш дӀакъовла. Цхьана ханна къайладала, Делан оьгӀазалла дӀаяллалц+. 21ХӀунда аьлча Веза Эла ву Шен хӀусамера араволуш лаьтта тӀехь бехачарна таӀзар дан, церан къинош бахьаненна. Лаьтто схьадоьллур ду шена тӀехь Ӏанийна долу цӀий, кхин къайлабохур бац байина нах+.

27

27^1+Цу дийнахь Везачу Эло Шен чӀогӀачу а, доккхачу а, нуьцкъалчу а туьраца таӀзар дийр ду Левиятан цӀе йолчу а, текхаш а, хьийзаш а болчу лаьхьанна. ХӀордан и саьрмик буьйр бу Цо+.

2Цу дийнахь токхечу кемсийн бешах илли ала:+
3«Со, Веза Эла, цуьнан хехо ву, Аса шен хеннахь хи туху цунна. Дийнахь а, буса а иза ларйо Аса, цхьаьнгге а цунна зе ца дайта. 4Оцу бешана йолу дералла Соьгахь кхин яц. Амма цхьаболчара, Суна дуьхьало еш, цу бешахь баьӀаш долу коьллаш йогӀахь, Аса, тӀамца царна дуьхьал а ваьлла, цӀе тосур яра царах массарах+. 5Амма цхьаъ, Соьгара гӀо а эшна, Соьца барт бан вагӀахь, бе Соьца барт».

6ТӀедогӀучу деношкахь Якъубан тӀаьхьено, орамато санна, орамаш арахоьцур ду, Исраилан къомо заза доккхур а ду, дерриге а латта стоьмех хьаладузур а ду+.

7Шен халкъана ницкъ бечарна Ша таӀзар ма-дарра, таӀзар дорий те Везачу Эло Исраилна? Иза хӀаллакдеш хилларш хӀаллакбина ма-хиллара, халкъ хӀаллакдорий те Цо? 8Веза Эла, леррина а оьзна, Ахьа таӀзар дира цунна, цуьнца долу гӀуллакх къаста а дина, Ахь иза йийсаре дӀадигийтина. Малхбалера мох хьокхучу дийнахь санна, Ахь иза, Хьайн чӀогӀа хӀо а хьаькхна, дӀаэккхийна+. 9Якъубан тӀаьхьенан къа иштта дӀадоккхур ду, цуьнан харцонаш дӀаяхархьама иштта мах дӀабала безаш бу: сагӀа доккху меттигашкахь лелош долчу тӀулгех халкъо жагӀанаш бийр бу, Ашера-харцдалла лерина долу дечиган бӀогӀамаш дӀахедийна Ӏохкур ду, ткъа цӀушна хаза хьожа йогӀу хӀума яго кхерчаш, дохийна, дӀадохур ду+.

10ЧӀагӀйина гӀала яссалур ю, цуьнан хӀусамаш дӀатесна хир ю, яьссачу арахь санна, адамаш а доцуш. Эса дежар ду цу меттехь, циггахь садоӀуш а, гаьннаш тӀера гӀаш дууш а хир ду иза+. 11Ткъа и гаьннаш дакъаделча, уьш кегдийр ду. Зударша, схьа а баьхкина, дагор ду уьш. И халкъ цхьана а хӀуманах ца кхетарна, иза Диначо къинхетам бийр бац цунах, иза Кхоьллинчунна цунах къахетар дац+.

12Цу дийнахь Везачу Эло шу, Эпрат-хи тӀера Мисар-мехкан дозанехь долчу хи тӀе кхаччалц, кӀа санна, ирхдугӀур ду, ткъа шу, исраилхой, тӀаьхь-тӀаьхьа гулдина хир ду.

13Цу дийнахь иштта хир ду: сийлахь коьман маӀа лекхча, Ашур-махкахь тилабелла лелларш а, Мисар-махка лаьхкина бигнарш а схьабогӀур бу. Ярушалаймерчу безачу лам тӀехь Везачу Элана хьалха суждана гӀур бу уьш+.

28

Къилбаседерачу пачхьалкхана дӀахьедар дар

28^1Къа ду бехначу эпраймхоша дозалла дечу кочаран[*]. Цуьнан исбаьхьа хазалла кочаран маргӀалдулуш долчу зезагех тера ю. И кочар токхечу тогӀин коьрта тӀехь ду, амма тогӀин бахархой чагӀаро бахийна Ӏохкуш бу! 2Хьалдолчу Элан чӀогӀа а, онда а цхьа стаг ву. Къора яхьаш догӀу догӀа санна а, хӀаллакдеш болу мох санна а, чӀогӀа хитӀедалар санна а тӀелетар ву иза. Шен ондачу куьйгаца цо и кочар лаьтта охьакхуссур ду+. 3Когашца хьоьшуш хир ду бехначу эпраймхойн кураллин кочар. 4Токхечу тогӀин коьрта тӀехь долу а, маргӀалдулу зезаг долу а и исбаьхьа хазалла заманал хьалха кхиинчу инжирах тера ю – хьалха гинчо, схьа а йоккхий, йоу иза.

5Цу дийнахь массо а ницкъийн Веза Эла исбаьхьа кочар а, хаза таж а хилла дӀахӀуттур ву Шен халкъах бисначарна. 6Цо кхелахошна нийсонца кхел яран лаам лур бу, ткъа гӀалин кевнера мостагӀий дӀалохкучарна доьналла лур ду+.

ЕшаӀ-ЯхӀу а, яхӀудхойн бехна пайхамарш а

7ЧагӀаро галбохурш а, нихано тохкуьйтурш а ур-атталла динан дай а, пайхамарш а бу – уьш чагӀаро галбоху. ЧагӀаро уьш карзахбоху, ткъа нихано уьш тохкуьйту. Шайна суьрташ хӀиттича, уьш галбуьйлуш бу, шаьш гӀуллакх къастадича, уьш тийсалуш бу+. 8Массо а стоьла тӀехь Ӏеттораш ю, цхьанхьа а цӀена меттиг яц.

9Цара боху: «Мила Ӏамо гӀерташ ву иза? Хьанна хьекъал луш ву иза шен хьехамца? Дакхочуьра дӀадаьхначу кегийчу берашний? 10ХӀунда аьлча „весета тӀе весет ду, весета тӀе весет ду, бакъонна тӀе бакъо ю, бакъонна тӀе бакъо ю, кхузахь а жимма, цигахь а жимма“»+.

11+Делахь а, бур-бур деш долчийн балдашкахула а, хийра мотт буьйцучаьргахула а Дала цу халкъе къамел дийр ду+. 12Цаьрга бехира Цо: «ХӀара садаӀа меттиг ю, синтеме меттиг ю хӀара кӀадбеллачарна садаӀа!» Амма царна ладогӀа ца лиира. 13ТӀаккха царна Везачу Элан дешнаш хӀорш хир ду: «Весета тӀе весет ду, весета тӀе весет ду, бакъонна тӀе бакъо ю, бакъонна тӀе бакъо ю, кхузахь а жимма, цигахь а жимма». Уьш, дӀа а бахана, аркъал а кхетта, хӀаллакьхир бу, гура чу а нисбелла, дӀалоцур бу+.

Цийонан соне биллина тӀулг

14Везачу Элан даше ладогӀа, кхаьрдаш болу куьйгалхой, Ярушалаймера оцу халкъана тӀехь олалла деш болу+. 15Аша боху: «Ӏожаллица берта дахана тхо, эхартаца а барт бина оха. Детташ долу серий, хитӀедалар санна, чугӀиртича, иза тхуна тӀе кхочур дац, хӀунда аьлча оха харцонах тхайн дӀалечкъийла йина, ткъа мекарлонах тхо къайладахаран меттиг йина». 16+Цундела боху Хьалдолчу Эло: «Хьажал, Ас Цийон-лам тӀе тӀулг охьабуьллу. Иза зийна а, беза а тӀулг бу, ткъа иза соне буьхана дӀахӀоттийна бу. Цунах тешна Ӏаш верг ведда дӀаваха везаш вац+. 17Бакъдолчух юстаран тӀийраг а, нийсонах гӀишло юстаран гирс а бийр бу Аса».

Харцо дӀалечкъина меттиг къора тоьхна йохор ю, ткъа шу къайладахаран меттиг хиша дӀайохур ю+. 18Аша Ӏожаллица а, эхартаца а бина барт бухур бу. Детташ долу серий, хитӀедалар санна, чугӀиртича, цо шу охьатухур ду. 19Юх-юха цо, шу охьа а тухуш, схьалоьцур ду. ХӀора Ӏуьйранна иза шуна тӀелетар ву. Дийнахь а, буьйсанна а иза тӀелетар ву. Везачу Элан хаамах шаьш кхетташехь, шу Ӏадийна лаьттар ду. 20ДӀавуьжу мотт боца хир бу – ког дӀахеца, юргӀа готта хир ду – цу юкъа хьарча. 21+Веза Эла гӀоттур ву, Паруцим-лам тӀехь санна, Иза оьгӀазгӀур ву, ГавӀонан тогӀи чохь санна, Цо Шен шатайпа гӀуллакх дийр ду, вай кхеташ боцуш болу Шен болх бийр бу Цо+.

22Шаьш кхин а чӀогӀа холчу ца хӀиттийта, кхаьрдачуьра совца дезаш ду шу. Суна хезна массо а ницкъийн Везачу Элера, хӀаллакдар дерриге а лаьттана хир ду аьлла+.

Делан хьекъалалла

23Дика ладогӀалаш ас бохучуьнга, тидам белаш сан къамеле. 24Гуттар а хуьлий латталелорхо охуш, хӀу тасархьама? Гуттар а хуьлий иза мекха такхош шен лаьтта тӀехь? 25ХӀан-хӀа. Латта шардинчул тӀаьхьа, цо оччаман а, цицийн а хӀуш тосу. МогӀарашкахь цо кӀа дӀадоь, билгалъяьккхинчу меттехь мукх дӀабоь, ткъа дозанашкахь Ӏов дӀайоь. 26И къепе Дала Ӏамайо цунна. Цо хьехам бо цу стагана. 27Ша оччам оруш цунна тӀе беза гӀирс ма ца туху, ткъа цицашкахула цергаш йолу керчол ма ца хохку латталелорхочо. Оччам, гӀаж а етташ, чкъоьргех дӀакъестайо, ткъа цицашна тӀе хьокха бен ца туху. 28Шех бепиг до ялта хьоьшуш ду, амма иза кхоччуш ара ца деза. Ялта ору чкъургаш лелайо цунна тӀехула, амма говрашца иза хьоьшуш дац. 29Берриге а ницкъийн Везачу Элера схьа ду иза: тамашийна бу Цуьнан хьехам, сийлахь ду Цуьнан хьекъалалла!+

29

Ярушалайман кхоллам

29^1Везачу Эло боху: «Къа ду Ариалан, шена чохь Дауда меттамотт хӀоттийначу гӀалин! Цхьа шо вукху шаре далийта, цхьана шера чуьра деза денош даздайта+. 2Амма Аса гӀайгӀа йойтур ю Ариале, белхар а, латкъам а хир бу цигахь. Иза Суна сагӀа доккхучу кхерчан юкъ[*] санна хир ю. 3Хьуна гонах меттаметтанаш дӀахӀиттор ду Аса, тӀеман бӀаьвнашца хьуна го а лаьцна, схьалацаран гӀирсаш хьуна дуьхьал ирахӀиттор бу+. 4Хьо сийсазйина хир ю, лаьттара схьа къамел дийр ду ахьа. Хьан къамел лаьттан чена бухара схьа хезаш хир ду, гӀалартан санна, хир ду хьан аз, чена кӀелхьара шабар-шибар хир ду ахьа бохуш дерг.

5Кегийра чан санна, дукха хир бу хьан мостагӀий, къизачийн бӀош дӀасакхийсина кегаш санна хир бу. ЦӀеххьана а, бӀаьрган негӀар тухучу юкъана а 6массо а ницкъийн Везачу Эло стигалан къовкъарца а, лаьттан дегорца а, чӀогӀачу озаца а, дарцаца а, буьрсачу мохаца а, дерриге а дӀакхоллучу цӀерца а гӀо дийр ду хьуна+. 7ТӀаккха Ариална дуьхьал тӀом беш долчу къаьмнийн массо бӀош а, цунна а, цуьнан чӀагӀонашна а тӀелеташ болу мостагӀий а, цунна гӀайгӀа йойтурш а чехка, набарх а, буьйсанан гӀенах а санна, къайлабевр бу+. 8Меца волчунна ша хӀума юуш гӀан го, амма, самаваьлча, иза меца хуьлу, хьогах волчунна ша хи молуш гӀан го, амма, самаваьлча, иза хьогах хуьлу. Иштта хир ду Цийон-ломана дуьхьал тӀом бечу массо а къаьмнийн бӀошна».

ДӀахьедаран тидам ца бар

9Инзар а довла, тамаш а бе. Шаьш бӀаьрзе а де, бӀарзделла а хила. Уьш бехна бу, амма чагӀаро ца дина иза, уьш лесташ бу, амма нихано ца дина иза+. 10+Везачу Эло шуна чӀогӀа наб яийтина. Цо дӀакъевлина шун бӀаьргаш (уьш пайхамарш бу), Цо дӀахьулдина шун кортош (уьш хиндерг гушберш бу)+. 11Делера болу муьлхха а хаам шуна мухӀар тоьхна тептар санна хир бу. Оцу тайпанара тептар деша хуучуьнга дӀа а лой, олу: «Деша иза», амма цо жоп ло: «Ца дешало соьга, хӀунда аьлча и тептар мухӀар тоьхна ду»+. 12Деша ца хуучуьнга дӀа а лой, олу: «Деша иза», амма цо жоп ло: «Суна деша ца хаьа».

13+Хьалдолчу Эло элира: «ХӀара халкъ баганца Суна тӀекхочу, маттаца Со лору цо, амма церан дегнаш Суна дукха генахь ду. Суна хьалха болу ларам адамаша Ӏамийна долу парз бен дац+. 14+Цундела Аса кхидӀа а оцу къомана инзаре хӀуманаш дийр ду, цуьнан дуьхьа Аса Ӏаламат тамашийна гӀуллакхаш дийр ду. Церан хьекъалчийн хьекъалалла довр ду, кхетам болчийн кхетам а хир бац»+.

15Къа ду шайн дагахь дерг Везачу Элах лачкъо гӀертачийн, цара боданехь до шайн зуламе гӀуллакхаш: «Вай хьанна го? Вай дийриг хьанна хаьа?» – бохуш+. 16+Ма дуьхьлара ойла ю иза! Поппар а, кхийра пхьегӀа ен пхьар а цхьаъ лара мегар ду ткъа? ХӀумано ша йинчух лаьцна: «Цо ца йина со», – эр дуй? Ша кхоьллинчух лаьцна: «Иза цхьанна а хӀуманах кхеташ вац», – эр дуй хӀумано+?

17Кхин а жимма хан яьлча, Ливанунах беш хир яц, ткъа и беш, хьун санна, лорур яц?

18Цу дийнахь къорачарна тептар тӀера дешнаш хезар ду, Ӏаьржачу боданах паргӀат а баьккхина, бӀаьрзечеран бӀаьргашна са гур ду+. 19Везачу Эло хазахетар лур ду шаьш кӀезиг хетачарна, мисканаш баккхийбеш хир бу Исраилан Везачу Делах,+
20хӀунда аьлча кхин хир вац къизаниг, кхаьрдаш берш а дӀабевр бу, зуламна тӀехӀиттинарш а хӀаллакбийр бу. 21Цу наха дешнашца стаг галвоккху, гӀалин кевнехь гӀуллакх къастош волчунна кӀело йо, эрначу къамелца нийса верг дӀатотту+.

22ИбрахӀим кӀелхьарваьккхинчу Везачу Эло иштта боху Якъубан тӀаьхьенах лаьцна: «Якъубан тӀаьхье кхин юьхьӀаьржачу хӀуттур яц, цуьнан юьхь кхин макхлур яц+. 23ХӀунда аьлча Аса кхоьллина долу шен бераш шена гича, Якъубан тӀаьхьено еза лорур ю Сан цӀе. Якъубан Веза Дела цара веза лорур ву, Исраилан Далла хьалха уьш ларамах буьзна хир бу. 24ТӀаккха са акха долучаьрга хьекъалалла дуссур ду, аьрхачарна ладугӀуш хила Ӏемар ду».

30

Мисар-махкаца бартбар эрна ду

30^1«Къа ду аьрхачу нехан, – боху Везачу Эло. – Цара Ӏалашонаш хӀиттайо, амма уьш Сайнаш яц, харцделанашна чагӀаран сагӀанаш дахарца цара берташ бо, амма уьш Сан Синера бац, цхьана къинна тӀе кхиниг а тухуш. 2Сох дага а ца бовлуш, Мисар-махка боьлху уьш, пирӀуне гӀо дехархьама а, Мисаран ӀиндагӀехь дӀалачкъархьама а+. 3Амма пирӀуно деш долу гӀо эхье хир ду шуна, Мисаран ӀиндагӀехь дӀалачкъар а сий дайаре доьрзур ду+. 4Церан баьччанаш а, векалш а мисархойн ЦоӀан-гӀалина а, Хьанас-гӀалина а тӀекхаччалц белахь а,+
5берриге а яхӀудхой юьхьӀаьржачу хӀуьттур бу шайна пайденна доцу и халкъ бахьанехь. Цуьнгара я гӀо а, я пайда а хир бац царна, амма эхь а, юьхьӀаьржо а хир ю»+.

6ХӀара бу НегӀаб яьссачу арахь долчу дийнатех лаьцна хаам: «Шена чохь дуккха а лоьмаш долчу а, шена чохь дӀаьвше лаьхьанаш а, саьрмикаш а долчу сингаттамечу а, кхерамечу а махкахула дӀабоьлху яхӀудхойн векалш. Шайн варрашна а, эмкалшна а тӀедехкина, деза совгӀаташ хьо цара цхьана а агӀор шайна дан гӀо доцучу халкъана. 7Мисар-махко до гӀо цхьана а агӀор пайденна дац. Цундела туьллу Ас цунна цӀе: „Кхераме боцу саьрмик“, – аьлла»+.

Аьрха халкъ

8Везачу Эло элира: «ХӀинца, ваха а гӀой, экъан тӀехь дӀаязде иза царна, тептар тӀе язде, тӀейогӀучу ханна, гуттаренна а иза дисийта+. 9ХӀунда аьлча и халкъ аьрха ду, иза аьшпаш буьттуш а, Везачу Элан хьехаме ладогӀа ца лууш а ду. 10Хиндерг гуш болчаьрга цара боху: „Суьрташ кхин ма хӀиттийта шайна хьалха!“, ткъа пайхамаршка боху: „Делера долу бакъдерг ма дийца, тхуна тамехь дерг дийца, самукъане хаамаш бе+. 11Бита нийса некъ, дӀадовла бакъдолчу новкъара. Тхуна ца лаьа шун Исраилан Везачу Делах лаьцна хаза“».

12Цундела иштта боху Исраилан Везачу Дала: «Сан дош емал а дина, гӀелонна а, гамделлачунна а тӀетевжина шу. 13ХӀара къа шуна хӀаллакьхиларна хир ду. И къа, хероно боькъу лекха пен санна, дӀасашорлур ду. Шу санна болу и пен охьабожа боллуш хир бу. ТӀаккха цӀеххьана пен охьабужур бу+. 14И пен, кхийра кхаба санна, кегбина хир бу. Цуьнан кескаш юкъара цхьа а пайден хир яц. Царах цхьанна а чохь пешара цӀе я гӀун чуьра хи дӀахьойла дац»+.

15Хьалдолчу Эло, Исраилан Везачу Дала, иштта боху халкъе: «Соьга, юха а дирзина, шу хьоьжуш делахь, кӀелхьардевр ду шу. Шу собарца Сох тешахь, ницкъ хир бу шуьгахь». Амма шу реза ца хили иза дан. 16Мелхо а, аша боху: «Говрашкахь девдда дӀагӀур ду тхо». ХӀаъ, шу девдда дӀагӀур ма ду! Аша боху: «Чехкачу говрашкахь тхо девдда дӀагӀур ду». ХӀаъ, амма шуна тӀаьхьабевллачеран говраш кхин а сиха хир ю! 17Шух эзар водур ву цхьана мостагӀчо шуна кхерам тесча, ткъа царах пхеаммо шу массо а водуьйтур ву. Шун эскарх хӀумма а юьсур яц, гунна буьххье йоьллина тӀехь байракх йолу гӀаж санна кӀезиг берш бен+. 18Веза Эла шуьга хьоьжуш ву, шух къинхетам бан лууш, Иза хьалаваьккхина лаьтташ ву, шуна диканиг дан лууш, хӀунда аьлча Веза Эла нийсонан Дела ву. Декъал бу Цуьнга хьоьжуш берш+.

19Ярушалаймехь Цийон-лам тӀехь Ӏаш долу халкъ, хьо кхин доьлхур дац. Ахь орца даьккхича, Везачу Эло хьуна диканиг дийр ду. Ахь гӀо доьхуш Шена хезча, Цо хьуна жоп лур ду. 20Хьалдолчу Эло шуна, халкъан нах, бепиг санна, гӀайгӀа лур ю, ткъа хи санна, гӀело лур ю. Делахь а, шуна хьехамаш бийриг кхин лечкъина хир вац. Шайн бӀаьргашца иза гур ву шуна. 21Шун лергашна хезар ду шайна тӀехьа аьлла дешнаш: «ХӀара бу некъ, цу тӀехула гӀо дӀа», нагахь шу, новкъа дӀадоьлхуш, аьтту я аьрру агӀор дӀадерзахь. 22ТӀаккха аша детица кхелина болу шайн цӀуш а, дешица кечдина долу суьрташ а кхиссина дӀадохуьйтур ду, боьха нехаш санна: «Яхийта кхузара!» – аьлла+. 23Везачу Эло догӀа доуьйтур ду аша лаьтта дӀадийначу хӀуьнна тӀе, тӀаккха шун ялта хьийкъина а, токхе а хир ду. Шуьйрачу дежийлашкахь дежаш дуккха а даьхни хир ду шун+. 24Аренашкахь болх беш долчу шун стерчаша а, варраша а шаданций, белаций, оруш, цӀанбина чоме хӀоъ буур бу. 25Дуккха а адамаш дайар хиллачу дийнахь, бӀаьвнаш йохийна хӀаллакйича, хӀора лекхачу лома а, хӀора боккхачу гунна а тӀера хин татолаш охьахьодур ду+. 26Беттан серло малхан серло санна хир ю, ткъа малхан серло ворхӀазза сов сирла хир ю, цхьана денна чохь йолу ворхӀ дийнан серло санна. И дерриг а хир ду Везачу Эло, Шен халкъана йина чов дӀа а йихкина, Ша цунна динчу лазарна дарба дечу хенахь+.

Дала Ашур-махкана таӀзар дийр ду

27Хьажал, Веза Эла геннара схьавогӀуш ву, ткъа Цуьнан оьгӀазалла цӀе санна йогуш ю. Цуьнан хаам чӀогӀа хала а, беза а бу. Цуьнан балдашкахула арадолург дераллех дуьзна ду, ткъа Цуьнан маттаца дуьйцург дӀакхоллуш йолу цӀе санна ду+. 28Цуьнан садеӀар логе кхаччалц хьаладаьллачу дистинчу хих тера ду. Цецаца Цо къаьмнаш дегадо, диканиг вочух дӀакъасторхьама. Халкъийн мочхалшна Цо гаьллаш йохку, церан новкъа тӀера уьш зуламечух дӀадигархьама+. 29Ткъа аша, Далла лериначу дезачу дийнан буьйсанна санна, эшарш лоькхур ю. Шун дегнаш тӀехь самукъадалар хир ду, шедаг а локхуш, Везачу Элан лома тӀе, исраилхойн Тарха тӀе воьдучу стеган санна+.

30Везачу Эло хӀоранна а Шен нуьцкъала аз хозуьйтур ду. Шен оьгӀазаллин ницкъ гойтур бу Цо цӀераш йийларехула а, стигал къекъарехула а, тӀулгаш санна йолу къора тохарехула а, догӀанаш даийтарехула а+. 31Везачу Элан аз хезча, ашурхой, кхерабелла, бегош хир бу. ГӀожаца санна, царна таӀзар дийр ду Цо. 32Везачу Эло царна Шен гӀаж мосазза туху, етташ жиргӀа а, локхуш дечиг-пондар а хир бу. Хьалаайинчу куьйгаца Цо тӀом бийр бу цаьрца. 33Дукха хенахь дуьйна Тупат цӀе йолу меттиг кечйина ю, цигахь цӀе латорхьама. И меттиг Ашуран паччахьна лерина ю. Иза кӀорга а, шуьйра а ю. Цу цӀерга туьллуш алссам дечиг ду, иза йоккха хилийта. Везачу Эло мох тоьхча, саьмгал санна, хьалалетар ю иза+.

31

Дала Ярушалайм ларйийр ю

31^1Къа ду Мисар-махка гӀо деха боьлхучеран! Мисархойн говрех а, гӀудалкхех а, уьш дукха хиларна, догдохийла а йолуш, церан дошлойх, уьш онда хиларна, бӀо а булуш бу уьш, амма Исраилан халкъан Везачу Деле а ца хьовсу, Везачу Эле гӀо а ца доьху цара+. 2Амма Иза хууш ву, Ша деш дерг хӀун ду! Цо бохам боккхур бу, Шен дешнаш юхаоьцуш вац Иза. Харцонаш лелочу зуламечу нахана а, царна гӀо дечарна а дуьхьал Шен оьгӀазалла йоккхур ю Цо. 3Мисархой адамаш бен дац, уьш деланаш бац. Церан говраш дилха бен дац, уьш гӀаларташ дац. Везачу Эло Шен куьг дӀахьажийча, гӀо доккхург тасалур ву, ткъа гӀо тӀелаьцнарг вужур ву. Уьш ший а хӀаллакьхир ву+.

4Везачу Эло иштта элира соьга: «Ижуна тӀехь гӀигӀ деш лаьтта къона лом санна ву Со. Масийтта Ӏу цунна дуьхьал валархьама кхайкхича а, и лом церан маьхьарех ца къехка, церан гӀовгӀанех кхера а ца ло. Иштта массо а ницкъийн Веза Эла волу Со а хир ву, Цийон-лома а, цуьнан гунна а дуьхьал тӀом бархьама Со охьавоьссича+. 5Олхазарш, шайн кӀорнеш ларъярхьама, бенашна тӀехула леларе терра, массо а ницкъийн Везачу Эло Ярушалайм-гӀала ларйийр ю. Цо и гӀала, дӀа а къевлина, кӀелхьарйоккхур ю. Чекх а ваьлла, иза паргӀатйоккхур ю Цо»+.

6Исраилхой, шаьш сел чӀогӀа дуьхьалдевллачу Далла тӀе юхадерза! 7Цу дийнахь шух хӀораммо а шен къа латийначу куьйгашца бина дато а, дашо а цӀуш дӀакхуьссур бу+. 8«Адаман доцучу туьро дужуьйтур ду Ашуран къам, стеган доцучу туьро дӀакхоллур бу ашурхой. Туьрана хьалхара дӀабовдур бу уьш, церан кегийчу нахах лай хир бу+. 9Уьш чӀогӀа тӀетевжинарг къематехь меттахдер ду, ткъа церан тӀеман хьаькамаш мостагӀийн байракхах кхоьрур бу», – боху Везачу Эло. Цуьнан цӀе Цийон-лома тӀехь йогуш ю, цӀеран кхерч Ярушалаймехь бу+.

32

Нийсонца урхалла деш волу паччахь

32^1Хьовсал, цхьа паччахь хир ву нийсонца урхалла деш, иштта тхьамданаш а хир бу бакъонца куьйгалла деш+. 2Царах хӀора а мохана дуьхьал йолу дӀалечкъийла а, йочанина йина кхалор а, яьссачу арахь долу хьоста а, хьогах долчу лаьтта тӀе доьжна лекхачу тархан ӀиндагӀ а санна хир ду+. 3Адамийн бӀаьргаш кхин бӀарзбина хир бац, ткъа церан лергашца цара тидамца ладугӀур ду+. 4Ойла ца ечеран хьекъал хӀума хууш а, цунах кхеташ а хир ду, мотт тиссалучара шера а дуьйцур ду. 5Ӏовдалах иза лараме ву кхин эр дац, ямартчух иза хьанал ву а эр дац. 6ХӀунда аьлча Ӏовдало сонта хӀума дуьйцу, цуьнан дагахь вониг дар ду. Цо Ӏесалла лелайо, Веза Эла емалво, мецачун лаам Ӏаба ца бо, ткъа хьогахверг хи доцуш вуьту+. 7Ямартчун гӀуллакхаш зуламе ду: цо ямартло ян ойла йо, къениг харц дешнашца хӀаллаквархьама, и къениг нийса воллушехь. 8Ткъа хьаналчо ойла а хьаналниг йо, дерриге а цӀена долчунна тӀехь лаьтта иза.

Ярушалаймера зударий

9ГӀайгӀа йоцу зударий! Хьала а гӀовттий, ладогӀа соьга. Шаьш сашортехь бу моьттуш болу мехкарий! ЛадогӀа сан дешнашка+. 10Шарал сов, кхин масех де даьлча, кхерамца дегош хир ду шу, гӀайгӀа йоцурш! ХӀунда аьлча кемсаш а лахьор яц, ялта чудерзо хан тӀе а кхочур яц. 11Бегало, гӀайгӀа йоцу зударий! Лесташ хила, синтемехь болу мехкарий! Шайн бедарш охьа а кхиссий, гӀодаюккъе сингаттаман духар дехка. 12Хьалха ка а етташ, делха шайн яйначу исбаьхьачу аренех, хьийкъина стом лучу кемсийн таьллангех. 13ГӀайгӀа е тӀехь коканан коьллаш а, кӀохцалш а долчу Сан халкъан лаьттах. Делха массо а самукъане хиллачу цӀенойх а, йоккхаеш хиллачу гӀаланах а+. 14ХӀунда аьлча гӀап дӀатесна хир ю, гӀовгӀане гӀала а яссалур ю. ГӀалара цӀенош а, шайна тӀехь ха деш йолу бӀаьвнаш а, саьлнаш а йина лаьттар ю гуттаренна а. Акха варраш а кхерстар ю цигахь, дежаш уьстагӀий а лелар ду, 15лакхара вайна тӀе Делан Са доссийтталц. ТӀаккха яьссачу аренах беш хир ю, беш хьун санна хир ю+. 16Нийсо дӀахӀуттур ю яьссачу арахь, бакъдерг лаьттар ду хьийкъинчу бешахь. 17Нийсоно машар хуьлуьйтур бу, ткъа нийсонан стом – синтем а, сашорте а хир ю абаденналц. 18ТӀаккха сан халкъ машаречу хӀусамашкахь Ӏийр ду, кхерам боцучу цӀеношкахь а, паргӀато йолчу садоӀучу меттигашкахь а. 19Делахь а, къорано хьун йохор ю, ткъа гӀала ерриг а лахйийр ю+. 20Декъала ду шу, хӀунда аьлча дерриге а хишна уллохь ялта дӀаделур ду шуьга, шайн бежанаш а, варраш а паргӀат яжийталур ю шуьга.

33

ГӀо доьхуш долу доӀа

33^1Къа ду хьан, халкъ, чӀана даьккхина доцу чӀана даккхархо! Хьан а къа ду, цхьаммо а ямартло йина воцу ямартхо! Нах чӀана баьхна хьо даьлча, хьо а доккхур ду чӀана. Ямартло йина хьо даьлча, хьуна а йийр ю ямартло+.

2Веза Эла! Къинхетам бехьа тхох, Хьох ю-кха тхан дегайовхо. Лардехьа тхо хӀора дийнахь, кӀелхьар а дахахьа, хала хан тӀееача. 3ЧӀогӀа гӀовгӀа хезча, халкъаш дӀадовдур ду. Хьо хьалагӀаьттича, къаьмнаш дӀасадаьржар ду. 4Аша дӀаяьккхина хӀонс, цӀазо дӀакхаьллича санна, дӀалахьор ю, цӀазийн жӀуга тӀелетча санна, шун хьолана тӀелетар бу+.

5Ма сийлахь ву лакхахь Ӏаш волу Веза Эла! Нийсо ярх а, бакъдерг лелорах а хьалаюзур ю Цо Цийон+. 6Веза Эла халкъан заманашкахь чӀогӀалла хир ю. Цо алссам кӀелхьардахар лур ду, хьекъалалла а, вовзар а луш. Везачу Элана хьалха ларамах дуьзна хилар – иза халкъан хазна хир ю.

7Хьовсал, церан майра къонахий урамашкахь, гӀо доьхуш, маьхьарий хьоькхуш бу, ткъа машарна арабевлла векалш къаьхьа боьлхуш бу+. 8Некъаш а дассаделла, дӀасалелаш некъахой а бац. Барт а бохийна, цуьнан тешаш а емалбина бу[*], цхьа а вац лоруш+. 9Латта гӀайгӀа а еш, гӀел а луш Ӏуьллу. Ливанунан хьаннаш тӀе эхь деана а, маргӀалйоьлла а ю. Шарон-тогӀи яьссачу аренах таръелла. Башан-мохк а, Кармал-лам а дерзина девлла, шайн дитташ тӀера гӀаш охьа а эгна+.

Везачу Эло Шен мостагӀашна дӀахьедар дар

10«ХӀинца Со гӀоттур ву, – боху Везачу Эло. – ХӀинца Со лекха а, веза а хилар гойтур ду Ас+. 11Аш хӀиттош йолу Ӏалашонаш эрна ю, хӀора аш деш долу гӀуллакх пайденна дац. Шун садеӀар шу дӀакхоллу йолу цӀе ю. 12Кхехкаш болу кир санна, халкъаш дохийна хир ду, хедийна коканан коьллаш санна, цӀерга кхуьссур ду уьш+. 13Аша, генарчара, ладогӀа Ас динчуьнга, ткъа шуна, уллорачарна, бовза Сан ницкъ!»

14Цийон-лома тӀехь болу къинош летийнарш кхералуш бу, Ӏеса нах бегош бу: «Вайх мила Ӏалур ву дерриг а дӀакхоллучу цӀерана уллохь? Вайх мила Ӏалур ву йовр йоцучу цӀерана уллохь?»+
15Нийсонца а лелаш, бакъдерг дуьйцург а, харцо а лелийна, стагера хӀума ца йоккхург а, кхаъ эцарх шен куьг лардийриг а, адам ден барт беш ца хазийта лергаш дӀакъовлуш верг а, зулам деш ца гайта бӀаьргаш дӀакъовлуш верг а ву –+
16иштта волу стаг лакхенашкахь Ӏаш хир ву, иза къайлаваьлла меттиг лаьмнийн гӀап хир ю. Цунна бепиг а латтор ду, хих а хедар вац иза.

Сийлахь хиндерг

17Хьан бӀаьргашна паччахь гур ву шен хазаллехь, гена кхочуш долу латта а гур ду. 18Хьуна дагахь лаьттар ду хьалха хилла Ӏазапаш: «Мичахь ву адамаш дӀаяздеш лелларг? Мичахь ву ял йоккхуш верг? Мичахь ву бӀаьвнаш лоруш верг?» 19Хьуна кхин гур дац Ӏаьржа а, ца кхеташ а долу къамел а, тамашийна а, ца бевзаш а болу мотт буьйцу дегала халкъ+. 20Вайн синкъераман гуламаш хуьлучу гӀалане Цийоне дӀахьажал. Хьан бӀаьргашна Ярушалайм гур ю, иза машаре меттиг а, меттахдаккхалур доцу четар а ду. Иза чӀагӀдеш тоьхна долу хьостамаш цкъа а схьадевр дац, цуьнан цхьа а муш хедар бац. 21Цигахь Сийлахь волу Веза Эла вайна шуьйра хиш а, Ӏовраш а санна хир ву. МостагӀийн пийсакашца лелош долу а, четарца лелош долу а хинкеманаш чудогӀур дац цига. 22ХӀунда аьлча Веза Эла вайн кхелахо ву, Веза Эла вайн Ӏедал кхоллархо ву, Веза Эла вайн паччахь ву. Цо кӀелхьардохур ду вай. 23МостагӀчун машшаш лагӀделла, цаьрга мачтанаш а ца латтало, четарш а ца лелало. ТӀаккха йоккха хӀонс екъар хир ду, ур-атталла астагӀчара а схьаяьхна хӀуманаш дӀаяхьар ю. 24Цийонехь Ӏаш волчо цхьаммо а эр дац: «Со цомгуш ву». Цигахь бехаш болчеран массеран а къиношна гечдина хир ду.

34

Дала Шен мостагӀашна таӀзар дийр ду

34^1ТӀедуьйла, массо а халкъаш, ла а дугӀуш! Тидам бе, къаьмнаш! Лаьттана а, дерриг а цунна тӀехь долчунна а, дуьненна а, дерриг а цунна чохь долчунна а дӀахезийла!+
2Веза Эла массо а халкъана оьгӀазвахана ву, церан эскаршна дуьхьалъяьккхина ю Цуьнан дералла. Цо уьш берриш а хӀаллакбан билгалбехира, уьш байа дӀабелира. 3Церан байинарш дӀасакхиссина хир бу, церан декъашна тӀера хьалаоьхуш хьожа хир ю. Лаьмнаш дашор ду церан цӀийно+. 4+Стигалара дерриг а седарчий телхар ду, стигал а хьаьрчар ю, хьарчийна тептар санна. Седарчийн эскар а, кемсийн таьлланга тӀера чудужу гӀа санна а, инжиран дитта тӀера маргӀалдоьлла гӀа санна а, чудужур ду+.

5+Везачу Эло боху: «Сан тур стигалахь, дераллах даха а дехна, кечдина ду. Хьовсал, кхел ян езачу а, Аса дерриг хӀаллакден долчу а Эдоман халкъана тӀедуссуш ду иза»+. 6Везачу Элан тур цӀийх дузур ду, махьарх а дазлур ду – Ӏахарийн а, бежалойн а цӀийх дузур ду, уьстагӀийн жаннаш тӀерачу махьарх а дазлур ду иза. ХӀунда аьлча Бацар-гӀалахь сагӀа даккхар а, Эдоман лаьтта тӀехь, доккха цӀий Ӏанош, урс хьакхар а хир ду Везачу Элан+. 7Цаьрца цхьаьна бугӀанаш а, старгӀанаш а, стерчий а охьаоьгур ду, церан цӀий лаьттах чекхдер ду, церан махьаро чан яшор ю+. 8Везачу Эло бекхам баран де а, мостагӀех акхаран шо а билгалдаьккхира. Цийонан гӀуллакх лардийр ду Цо+.

9Эдоман хих силам хир ду, цуьнан чан саьмгал хилла дӀахӀуттур ю, ткъа лаьттах догуш долу силам хир ду+. 10+Дийнахь а, буса а дӀа а ца довш, догуш хир ду и латта, массо а хенахь кӀур хир бу цунна тӀера хьалаоьхуш. Массо а тӀейогӀучу тӀаьхьенехь дӀатесна а, даьсса а хир ду иза. Абаденналц цхьа а гӀур вац цунна тӀехула дӀа+. 11Куьйранаша а, зуьнаша а дӀалоцур ду и латта, ткъа бухӀанаша а, къийгаша а шайн бенаш цигахь дийр ду. Везачу Эло Эдоман мохк баьсса а, кегарин а хуьлуьйтур бу+. 12Баьччанех цхьа а вуьсур вац цигахь, махкана тӀехь паччахьалла дан кхайкха, берриг а цигара элий дӀабевр бу. 13КӀохцалш долу коьллаш дезачу цӀеношкахь кхуьур ю, баьӀаша а, нитташа а гӀепаш къайлайохур ю. ЧангӀалкхаш а, бухӀанаш а Ӏийр ю цигахь+. 14Яьссачу аренан акхарой акхачу жӀаьлешца цхьаьнакхетар ю цигахь, акха гезарий хир ю вовшашка Ӏоьхуш. Буьйсанан гӀаларташ хир ду цигахь садоӀуш а, шайна синтем лоьхуш а+. 15БухӀано, бен а бина, тевна хиъна, хӀоаш дохур ду цигахь. Ша даьхна кӀорнеш шен тӀемийн ӀиндагӀехь лардийр ду цо. Маккхалш а гуллур ю цигахь цхьаъ вукхунна тӀаьххье+.

16Везачу Элан тептар тӀехь схьа а лахий, дӀадеша: оцу акхаройх цхьа а цигахь йоцуш хир яц, ткъа цхьа а стен дийнат боьршаниг доцуш хир дац, хӀунда аьлча Цо Ша омра дина, Цуьнан Сино схьагулдийр ду уьш цхьаьна. 17Цо Ша тесна царна кхаж, Цуьнан куьйго шен барамца декъна царна. Массо а хенахь цара дола дийр ду цу лаьттан, тӀаьхьенашкара тӀаьхьенашкахь цунна тӀехь Ӏийр ду уьш.

35

Деза долчун некъ

35^1Яьсса а, екъа а аре йоккхаеш хуьлийла,
эрна аре самукъадаьлла хуьлийла,
акха зезаг санна цо заза доккхийла.
2ЧӀогӀа заза доккхуш хуьлийла и аре,
йоккха а еш, самукъане иза кхойкхийла.
Ливанунан сийлалла цунна дӀалур ду,

Кармал-ломан а, Шарон-аренан а исбаьхьалла цунна лур ю.

Везачу Элан сийлалла гуш хир ю,
вайн Делан исбаьхьалла гур ю+.

3+Андде шайн кӀадделла куьйгаш,
чӀагӀъе шайн егош йолу голаш+.

4Кхоьруш долу дегнаш долчаьрга дӀаала:

«Доьналлехь а хила, кхера а ма кхера!

Дела схьавогӀур ву, шун мостагӀашна бекхам бархьама.

Царна доггӀург а делла, шу кӀелхьардаха Иза вогӀур ву»+.

5+ТӀаккха бӀаьрзечийн бӀаьргаш са гуш хир бу,
ткъа къорачийн лергаш дӀадоьллур ду+.
6АстагӀниг, сай санна, кхоссалур ву,
мотт сецна волчо, хазахеташ, мохь хьоькхур бу.

Хиш яьссачу арахула дӀахецалур ду,
хин Ӏовраш эрначу арахула оьхур ю+.

7Йовхачу гӀамарх хин Ӏам хир бу,
декъа латта хьостанаша дузор ду.

ЧангӀалкхаша шайна баннаш дина меттигашкахь
шач а, эрз а хьалабер бу.

8Коьрта некъ а хир бу цигахь,
цунах «Деза долчун некъ» эр ду.

Хьарам берш цу новкъахула гӀур бац,
сонта берш цунна тӀехь кхерстар бац.

Делан новкъахула леларш бен,
уьш бен цу новкъахула лелар бац+.

9Цхьа а лом хир дац цигахь,
дера акхаро а ер яц цу тӀе.

Уьш цигахь карор яц.

Дала, мах а белла, паргӀатбаьхнарш
гӀур бу цу новкъахула.

10Везачу Эло кӀелхьарбаьхнарш юхабоьрзур бу,
хазахетарца кхойкхуш Цийон-гӀалина чу гӀур бу.

Гуттаренна а долу ирс церан кортош тӀехь хир ду.

Самукъадалар а, хазахетар а царна тӀаьхьакхуьур ду,
сингаттам а, узарш а царах дӀакъаьстар ду+.

36

Ашурхоша Ярушалаймана кхерам туьйсу

(ТӀаьххьарнаш 18:13-27; 2 Шерашкахь 32:1-19)

36^1•Хьузакх-ЯхӀус паччахьалла до дейтталгӀа шо долуш, Ашур-мехкан паччахьо Санхьариба, ЯхӀуд-мехкан массо а чӀагӀйинчу гӀаланашна тӀе а гӀоьртина, уьш дӀалецира. 2Ашурхойн паччахьо Лахиш-гӀалара шен эскаран цхьа хьаькам вахийтира дуккха а тӀемалошца Ярушалайме Хьузакх-ЯхӀу-паччахьна тӀе. Лакхарчу Ӏома чуьра хи охьадогӀучохь, наха хӀуманаш юьттучу аренна тӀебоьдучу новкъахь, сецира и хьаькам+. 3Паччахьан цӀийнан хьаькам волу Хьалкхи-ЯхӀун кӀант Элъякъим а, йозанча волу Шибна а, хилларг дӀаяздеш волу Асайпан кӀант Юахьи а, ара а ваьлла, цунна тӀевеара+. 4Ашурхойн эскаран хьаькамо элира цаьрга: «Иштта дӀаала Хьузакх-ЯхӀуга:

„Ашурхойн сийлахьчу паччахьо хоьтту хьоьга: ‘Хьан бӀобулуш дерг хӀун ду? 5Ахь боху хьайн говзалла а, тӀеман ницкъ а бу, амма уьш даьсса дешнаш ду. Хьанах ю хьан дегайовхо, хьо суна дуьхьалваллал? 6+Кагъелла Ӏаса санна болчу оцу Мисар-махкана тӀетовжа ойла йолуш ву те хьо? Шена тӀе цхьаъ товжахь, иза куьйгах чекхъер ма ю! Иштта ву шех тешна Ӏаш болчу массаьрца а Мисар-мехкан паччахь волу пирӀун+.

7Я аша олу те: ‹Тхайн Везачу Делах тешна Ӏаш ду тхо›? Делахь а Хьузакх-ЯхӀус, цу Далла лерина сагӀа доккху гунаш а, шайна тӀехь долу кхерчаш а дӀа а даьхна, ЯхӀудан а, Ярушалайман а халкъе ма олура: ‹Ярушалаймехь болчу хӀокху кхерчана хьалха бен Ӏибадат ма де›+. 8Вало, сан олахо волчу ашурхойн паччахьца берта гӀо хьо. Аса ши эзар дин хьуна белча а, царна тӀе ховшо береш карор барий хьуна? 9Сан олахочун уггар кӀезиг лоруш болчу ялхойн цхьа тхьамда а юхаваккха муха гӀерта хьо, Мисар-махко хьайна тӀеман гӀудалкхаш а, дошлой а бахкийтарх тешна хьо Ӏаш велахь? 10Везачу Элан лаам ца хилча, кху лаьтта тӀе вогӀур варий со иза хӀаллакдан? Ша Везачу Эло элира соьга: ‹Ваха а гӀой, хӀокху махкана тӀе а латий, иза хӀаллакбе›’“».

11Элъякъима а, Шибнас а, Юахьис а эскаран хьаькаме элира: «Тхо арамхойн маттах кхета, цундела тхоьца арамхойн мотт бийца. Оцу пенна тӀехь лаьтташ долчу халкъана а хезаш, Ӏебархойн маттахь ма дийца тхоьца»+.

12ТӀаккха цу хьаькамо жоп делира: «Веккъа цхьана хьан олахочунна тӀе а, хьуна тӀе а бен ваийтина-м вац со сан олахочо хӀара дешнаш дӀаала? ХӀан-хӀан, хӀокху пенна тӀе охьахевшина долчу, шуьца цхьаьна шайн боьхалла а юуш, шайн хьатӀ муьйлур долчу кху адамашка а дӀаала веана со».

13ТӀаккха эскаран хьаькамо, хьала а гӀаьттина, чӀоггӀачу озаца Ӏебархойн маттахь элира: «ЛадогӀалаш, ашурхойн сийлахьчу паччахьан даше! 14ХӀара ду паччахьо бохург: „Хьузакх-ЯхӀуга шаьш ле ма дайта. Цуьнга сан карара шу кӀелхьардахалур дац. 15‘Везачу Эло вай кӀелхьар а дохур ду, и гӀала Ашур-мехкан паччахьан кара а йохуьйтур яц’ – бохуш, Везачу Элах а тешна, шаьш Хьузакх-ЯхӀуга ле ма дайта. 16Ла ма догӀа Хьузакх-ЯхӀуга! Ашурхойн паччахьо иштта боху: ‘Соьца берта а гӀой, суна тӀедуьйла. Шух хӀораммо а шен долахь йолчу кемсийн таьлланга тӀера а, инжирийн дитташ тӀера а стоьмаш доийла, иштта хӀораммо а шен доларчу гӀу чуьра хи а молийла,+
17аса, ван а веана, шена тӀехь кӀа а, чагӀар а долуш, бепиг а, кемсийн бошмаш а йолуш, шун латта санна долчу лаьтта тӀе шаьш дӀадиггалц’+. 18Хьузакх-ЯхӀуга шаьш ле ма дайта: ‘Везачу Эло вай кӀелхьардохур ду’, – бохуш. Ткъа кхечу къаьмнийн деланех цхьаммо а шен мохк ашурхойн паччахьан куьйгах кӀелхьарбаьккхиний? 19Мичахь бу Хьамат-гӀалин а, Арпад-гӀалин а деланаш? Мичахь бу Сепарвайм-гӀалин деланаш? Шамран-гӀала а кӀелхьаръяьккхиний цуьнан деланаша сан карара+? 20Оцу мехкийн мел болчу деланех муьлхачо кӀелхьарбаьккхина шен мохк сан куьйгах? ТӀаккха Везачу Эло Ярушалайм сан карара схьайоккхур ю аьлла хетий шуна?“»+

21Дуьхьал цхьа а дош ца олуш, дӀатийна Ӏаш дара халкъ, хӀунда аьлча паччахьо омра динера: «Цунна дуьхьал жоп ма ло», – аьлла. 22ТӀаккха паччахьан цӀийнан хьаькам волчу Хьалкхи-ЯхӀун кӀанта Элъякъима а, йозанчо Шибнас а, хилларг дӀаяздеш волчу Асайпан кӀанта Юахьис а, шайн тӀехулара бедарш а этӀийна, Хьузакх-ЯхӀуна тӀе а баьхкина, ашурхойн эскаран хьаькамо шайга аьлларг дӀадийцира.

37

Хьузакх-ЯхӀус ЕшаӀ-ЯхӀуга шена хьехар дар доьху

(ТӀаьххьарнаш 19:1-7)

37^1•Шена и хабар ма-хеззи, шен тӀехулара бедарш а этӀийна, сингаттаман духар тӀе а дуьйхина, Везачу Элан цӀа долчу вахара Хьузакх-ЯхӀу. 2Паччахьан цӀийнан хьаькам Элъякъим а, йозанча Шибна а, динан дайн тхьамданаш а, сингаттаман духарш тӀе а духийтина, Амосан кӀантана ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамарна тӀебахийтира цо+. 3Цара элира ЕшаӀ-ЯхӀуга: «Иштта боху Хьузакх-ЯхӀус: „Сингаттаман а, таӀзар даран а, эхь тӀедаран а де ду хӀара, хӀунда аьлча бер дуьнен чу доккхучу, ткъа и бер дан ницкъ ца кхочучу зудчух тарделла вай+. 4Цуьнан олахо волчу ашурхойн паччахьо схьахьажийначу эскаран хьаькамо аьлла, дийна волу Дела емалвеш долу дешнаш хьан Везачу Далла дӀахаза тарло. Хьан Везачу Дала цунна таӀзар дан тарло, Шена дӀахезна дешнаш бахьана долуш. Ткъа ахь дийна бисинчарах доӀа дехьа“»+.

5Хьузакх-ЯхӀу-паччахьан ялхой шена тӀе баьхкича, 6ЕшаӀ-ЯхӀус цаьрга элира: «ДӀаала шайн паччахье, Везачу Эло иштта боху: „Ашурхойн паччахьан ялхоша, Со емал а веш, аьллачу, хьайна хезначу дешнех ма кхера+. 7Хьажалахь! Аса цунна чу са дуьллуьйтур ду, тӀаккха цхьа хаам а хезна, иза шен махка юхавоьрзур ву. Ткъа Аса шен махкахь туьраца хӀаллаквийр ву иза“».

Ашурхоша кхин цкъа а кхерам боуьйту

(ТӀаьххьарнаш 19:8, 9; ТӀаьххьарнаш 19:8-19)

8Ашурхойн паччахь Лахиш-гӀалара дӀавахна аьлла шена хезча, и эскаран хьаькам Ярушалаймера дӀавахара. Цунна шен паччахь Либна-гӀалина дуьхьал тӀом беш карийра+. 9ТӀаккха Санхьариб-паччахьна хезира, хушахойн паччахь ТирхӀакъа шена тӀелата араваьлла аьлла. Иза а хезна, цо геланчаш бахийтира яхӀудхойн паччахьна Хьузакх-ЯхӀуна тӀе, 10цуьнга дӀаала: «Хьан дегайовхо шех йолчу хьайн Деле хьо ле ма вайта, Цо хьайга аьлча: „Ярушалайм ашурхойн паччахьан кара дӀалур яц“. 11Хьуна-х ма хезна, ашурхойн паччахьаша массо а мехкашна хӀун дина, уьш хӀаллак а деш? Ткъа хьо кӀелхьарвоккхур ву ткъа? 12Сан дайша хӀаллакдинчу къаьмнийн деланаша уьш кӀелхьарбаьхний? Газун а, ХӀаран а, Рацап а гӀаланашкара а, Тилассар-махкахь йолчу Ӏеданера а бахархой кӀелхьарбаьхний цара+? 13Мичахь бу Хьамат а, Арпад а, Сепарвайм а, ХӀинаӀ а, Ӏева а цӀераш йолчу гӀаланийн паччахьаш?»+

14Хьузакх-ЯхӀус, геланчашкара кехат схьа а эцна, дийшира. ТӀаккха, Везачу Элан цӀийне а вахана, Далла хьалха и кехат схьадаржийра цо. 15Везачу Элана хьалха доӀа а деш, Хьузакх-ЯхӀус элира: 16+«Каруб-маликашна тӀехула йолчу Ӏаршна тӀехь охьахиъна Ӏаш волу, Исраилан халкъан Дела волу массо а ницкъийн Веза Эла! Дуьнен чуьра массо а пачхьалкхийн Дела Хьо цхьаъ ву. Ахь кхоьллина стигал а, латта а+. 17Хьайн лерг тӀе а дай, ладогӀахьа, Веза Эла, Хьайн бӀаьргаш схьа а беллий, хьажахьа, Веза Эла. ЛадогӀахьа Санхьариба, дийна Дела волу Хьо емалвеш, мел дуьйцучуьнга+. 18Ва Веза Эла, бакъ ду-кх ашурхойн паччахьаша, и къаьмнаш хӀаллак а деш, церан латтанаш а дассийна, 19церан цӀу-деланаш цӀерга а кхиссина. Ткъа уьш-м деланаш а боцуш, адамийн куьйгаша дечигах а, тӀулгах а дина суьрташ дара, цундела уьш хӀаллакдан тарлора+. 20ХӀинца, тхан Веза Дела, кӀелхьардахахьа тхо цу паччахьан куьйгах, тӀаккха дуьнен чуьра массо а пачхьалкхашна хуур дара, Веза Эла волу Хьо воцург, кхин Дела воцийла»+.

ЕшаӀ-ЯхӀугахула Дала делла жоп

(ТӀаьххьарнаш 19:20-37)

21Амосан кӀанта ЕшаӀ-ЯхӀус Хьузакх-ЯхӀуга хабар дахьийтира: «Исраилан Везачу Дала боху: „Ахь Соьга ашурхойн паччахьах Санхьарибах лаьцна доӀа дарна, 22хӀара ду Везачу Эло цунна дуьхьал аьлла дош:

‘Емалъеш, йоьлур ю хьох Цийонан йоӀстаг,

Ярушалайман йоӀа хьуна тӀаьхьа цаяшарца куьг тосур ду.

23Мила ву ахь емалвинарг а, сийсазвинарг а?

Хьанна дуьхьал аз айдина ахь,

Хьанах ца вешаш хьайн бӀаьргаш хьалаайина?

Исраилан Везачу Далла иштта дуьхьалваьлла-кх хьо!

24Веза Эла емал а веш,
хьайн геланчашкахула ахьа бохура:
‹Сайн дуккха а йолчу гӀудалкхашца
ломан лакхенашка хьалаваьлла со,
Ливанунан уггар лакхарчу регӀа тӀе.
Цуьнан уггар а лекха баганан дитташ а,
тоьлла долу зоьзан дитташ а хедийна аса.
Цуьнан уггар а генарчу меттигашка а,
къаьсттина юькъачу хьуьне а кхаьчна со+.
25Хийрачу мехкашкахь гӀунаш схьа а йостуш,
царна чуьра хи мийлина аса.
Сайн когийн айрашца Мисар-махкара
дерриг а хиш лакъийна аса›.

26Ас дуккха а хьалха и дерриг а дагатесна хилар
хьуна ца хезна те?
Ширачу заманахь дуьйна цунах ойла а йина,
хӀинца иза Аса кхочушдина,
чӀагӀйина гӀаланаш хьоьгахула ясса а йойтуш,
царах къапалгийн саьлнаш а йойтуш+.
27Цу гӀаланийн бахархой ницкъ а байна хилла,
кхерамна бега а беш, царна тӀе эхь деана.
Арара буц я экам зӀийдагаш санна бу уьш.
Тхов тӀехь хьалабаьлла бай санна бу уьш,
кхиале берриг а марца а мерцина,
малхбалера хьоькху бовха мох бахьана долуш+.

28Амма Суна хаьа хьо охьахиъча а,
араваьлча а, чуваьлча а.
Суна евза хьан Сайна дуьхьал йолу дералла а+.
29Хьан Суна дуьхьал дералла хиларна а,
хьан цавашар Сан лере кхачарна а,
хьан мерӀуьргех Сайн чӀуг а чекхйоккхур ю,
хьан бага Сайн дуьрстанан гаьллаш а йохкур ю Аса.

Схьавеанчу новкъахула
хьо юха а верзор ву Аса’“+.

30ХӀара билгало ло Ас хьуна, Хьузакх-ЯхӀу: кху шарахь охьаэгначу ялтин хӀух кхиъна долу ялта, иштта тӀедогӀучу шарахь ша тӀедаьлларг а дуур ду аша. Ткъа кхоалгӀачу шарахь ялта дӀа а дей, иза чу а дерзаде, кемсийн бошмаш а дӀае, церан стоьмаш а баа+. 31ЯхӀудан цӀийнах дийна висинчо юха а лахахь орамаш а хоьцур ду, лакхахь стом а лур бу+. 32ХӀунда аьлча Ярушалаймера схьабогӀур бу дийна биснарш а, Цийон-ломара богӀур бу шаьш кӀелхьарбевлларш а. Иза массо а ницкъийн Везачу Делан кӀоргачу безамо кхочушдийр ду+.

33Цундела ашурхойн паччахьах лаьцна Везачу Эло иштта боху: „Иза цу гӀали чу а вер вац, цу чу цо ур-атталла цхьа пха а кхуссур бац. Карахь турс долуш гӀалина тӀе а вогӀур вац иза, цунна гонах баьрзнаш а дийр дац цо+. 34Ша схьавеанчу новкъахула юхавоьрзур ву иза, амма цу гӀали чу вогӀур вац, – боху Ас, Везачу Эло. – 35Аса ларйийр ю хӀара гӀала, Сайн дуьхьа а, Сайн ялхочун Даудан дуьхьа а кӀелхьар а йоккхур ю иза“».

36ТӀаккха хӀара хилира: Везачу Элан Малико, дӀа а дахана, Ашурхойн эскаран меттаматтара цхьа бӀе везткъе пхи эзар стаг хӀаллаквира. Дийна бисина болу ашурхой Ӏуьйранна хьалагӀевттича, царна лаьттахь Ӏохку декъий гира+. 37Ашурхойн паччахь Санхьариб, юха а ваьлла, Нунав-гӀала веара. Цигахь иза сецира+. 38Шен дела волчу Нисрухан цӀа чохь Ӏибадат дечу хенахь, цуьнан кӀенташа Адир-Малика а, Шар-Эцара а, тур а тоьхна, вийра иза. Юха и шиъ Арарат-махка дӀаведира. ТӀаккха Санхьарибан метта паччахь дӀахӀоьттира цуьнан кхин кӀант Эсар-Хьадун+.

38

Хьузакх-ЯхӀу-паччахь цомгуш хилар а, товалар а

(Сулим 20:1-11; 2 Шерашкахь 32:24-26; ТӀаьххьарнаш 20:1-11)

38^1•Цу деношкахь Хьузакх-ЯхӀу, цомгуш а хилла, валарна гергакхаьчнера. Амосан кӀант волчу ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро, иза волчу а веана, элира цуьнга: «Иштта боху Везачу Эло: „Хьайн цӀентӀехь болчаьрга весет де, хӀунда аьлча, цомгуш волчуьра то а ца луш, хьо лийр ву“».

2Юьхь пенехьа дӀа а ерзийна, Везачу Эле иштта доӀа дира Хьузакх-ЯхӀус: 3«Ва, Веза Эла! Дагадаийтахьа, Хьуна тешаме а волуш, доггах тӀевирзина а хуьлуш, со Хьайна хьалха лелар. Ас гуттар а Хьуна нийса хеташ дерг леладора». ТӀаккха къаьхьа вилхира Хьузакх-ЯхӀу+.

4Юха Везачу Элан дош кхечира ЕшаӀ-ЯхӀуга: 5«Хьузакх-ЯхӀу волчу а гӀой, иштта дӀаала цуьнга: „Иштта боху хьо схьаваьллачу Даудан Дела волчу Везачу Эло: ‘Суна хьан доӀа а хези, хьан бӀаьрхиш а ги. Ас хьан дахарна тӀе пхийтта шо хан тухур ю+. 6Ашурхойн паччахьан куьйгах хьо а, хӀара гӀала а кӀелхьарйоккхур ю Ас, гӀала лар а йийр ю’“+.

7Везачу Эло Ша аьлларг кхочушдийриг хиларан хӀара билгало ю хьуна. 8„Ахьаз-паччахьо бинчу лами тӀера маьлхан ӀиндагӀ итт тӀегӀанна юхадоккхур ду Ас“, – боху Везачу Эло». Ша чубаханчуьра итт тӀегӀанна юхабелира малх+.

9ХӀара ду яхӀудхойн паччахьо Хьузакх-ЯхӀус, цамгарх ша товелча, дӀаяздинарг:

10«Ас аьллера сайга: „Сайн дахаран тоьллачу хенахь

Ӏожаллин кевнах чекхвала везаш ву со.

Дахаран дисинчу шерех дӀахаьдда ву со“.

11Ас аьллера: „Дийначийн лаьтта тӀехь
кхин гур вац суна Веза Эла.

Дахар дӀахедош долчу дуьнен тӀехь
кхин цкъа а адам гур дац суна+.

12Сан дахар сох дӀадоккхуш ду,
дӀадоккхуш долу жаӀуйн четар санна.

КӀадидархочо санна, сан оьмар карчийна ас.

КӀади дечу чарха тӀера дӀахададо кӀади санна,

Везачу Эло сан дахар чекхдоккху цӀеххьана,

Ӏуьйренна тӀера суьйре тӀекхачале+.

13Сахиллалц хьоьжуш Ӏийра со,
лоьмо санна, Цо кегйора сан даьӀахкаш.

Везачу Эло сан дахар чекхдоккху цӀеххьана,

Ӏуьйренна тӀера суьйре тӀекхаччалц+.

14ГӀаргӀулин а, чӀегӀардиган а санна дара сан аз.

Кхокхано санна, сагатдора ас.

Сан бӀаьргаш гӀийла стигала хьоьжура.

Веза Эла, кӀелхьарваккхахьа со! Ма баланехь ву-кх со!“+

15ХӀун эр ду ас? Везачу Эло ала а элира,

Цо иза дан а дира.

Сайн дахаран дерриг а шерашкахь собарца лелар ву со,
сайн са чохь хилла бала дагахь а латтош.

16Хьалдолу Эла, Хьан дешнашца Ӏаш ма бу нах,
сан синан дахар Ахь мел дечуьнца доьзна ма ду.

Ахь со товеш ву, Ахь суна дахар а лур ду.

17Сайн боккхачу баланах суна дика болх хили.

Хьайн безамца Ахь эрналлин Ӏинах ларви со.

Сан къинош Хьайна тӀехьа тийси Ахь+.

18ХӀунда аьлча эхарто ца хаставо Хьо,

Ӏожалло Хьуна хастам ца бо.

Коша чу бирзинчеран дегайовхо яц

Хьо царна тешаме хиларх+.

19Дийна волчо бен Хьо хастор вац,
ас Хьо хӀинца хаста-ма-варра.

Дайша шайн берашна дуьйцур ду

Хьан тешаме хиларх лаьцна+.

20Везачу Эло со кӀелхьарвоккхур ву.

Мерзаш долу пондарш а лоькхуш, оха хастор ву Хьо.

Тхаьш дийна мел ду, Везачу Элан цӀа долчохь Иза хастор ву оха».

21ЕшаӀ-ЯхӀус аьллера: «Ӏаьвдина инжирийн курс схьа а эций, иза оцу ноткъа ечу меттигна тӀейилла, тӀаккха паччахь товийр ву». 22Ткъа Хьузакх-ЯхӀус хаьттинера: «ХӀун билгало хир ю, со Везачу Элан цӀийне гӀур ву аьлла?»

39

Бавел-махкара болу геланчаш

(Сулим 20:12-19; ТӀаьххьарнаш 20:12-19)

39^1•Цу хенахь Бавел-мехкан паччахь волчу Балу-Адданан кӀанта Мардух-Балу-Адданана кехаташ а, совгӀат а дахьийтира Хьузакх-ЯхӀуна, иза цомгуш хиллачул тӀаьхьа товелла аьлла шена хезна дела. 2Геланчаш хазахетарца тӀе а эцна, Хьузакх-ЯхӀус царна гайтира шен чӀоь-цӀа[*] чохь мел дерг – дети а, деши а, хаза хьожа йогӀу хӀуманаш а, деза хьакхарш а, герз чохь долу цӀа а, шен хазнашкахь кхин мел карош дерг. Хьузакх-ЯхӀус шен паччахьан цӀа чохь а, шен массо а пачхьалкхехь а царна гайтаза хӀумма а ца дисира+. 3Юха ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро, Хьузакх-ЯхӀу-паччахь волчу а веана, хаьттира цуьнга: «ХӀун бохура оцу наха? Мичара баьхкинера уьш?»

Хьузакх-ЯхӀус жоп делира: «Уьш генарчу Бавел-махкара баьхкинера», – аьлла.

4«Хьан цӀа чуьра хӀун гира царна?» – аьлла, хаьттира ЕшаӀ-ЯхӀус.

«Сан цӀахь мел долу хӀума а гира царна. Сан хазнаш чохь хӀумма а ца йисна ас царна гайтаза», – элира Хьузакх-ЯхӀус.

5ТӀаккха ЕшаӀ-ЯхӀус элира Хьузакх-ЯхӀуга: «ЛадогӀа, массо а ницкъийн Везачу Эло хӀун боху: 6„Цхьа хан йогӀур ю, хьан цӀа чохь мел дерг а, хьан дайша кху дийне кхаччалц гулдинарг а Бавеле дӀахьош. ХӀумма а бухадуьсур дац, – боху Везачу Эло. –+
7+Ахьа байтина болчу, хьох схьабевллачу хьан кӀентех цхьаберш а дӀабуьгур бу. Бавелан паччахьан цӀахь баьӀна ялхой бийр бу царах“»+.

8Хьузакх-ЯхӀус жоп делира: «Ахь Везачу Элера беана хаам дика бу». Амма шен дагахь цо ойла йира: «Сан дахаран деношкахь машар а, синтем а хир бу» – бохуш.

40

Дегайовхонан дешнаш

40^1«Синтем луо, синтем луо Сан халкъана, –
боху шун Дала. –+
2ДӀаала Ярушалайме эсала,
дӀахаийта цуьнан халкъе,
бала хьегна шераш чекхдевлла хилар,
цуьнан къинойх мах дӀабелла хилар.
Везачу Элан куьйгах шалха таӀзар
тӀеэцна цо дерриг а шен къинойх»+.

3++Кхойкхучун аз хезаш ду:

«Яьссачу аренгахь Везачу Элана некъ кечбе!

Эрначу аренгахь нисде тхан Далла некъан тача!+

4ХӀора тогӀи хьалайоккхур ю,
хӀора лам а, гу а лахабоккхур бу.
Харц некъаш нислур ду,
доьхнарш шарлур ду.
5Везачу Элан сийлалла гучуяьккхина хир ю,
ткъа дерриге а адамашна иза гур ю,
хӀунда аьлча Везачу Эло Ша аьлла иза»+.

6+Озо боху: «ДӀакхайкхаде!»

Ас хоьтту: «ХӀун кхайкхо деза ас?»

«Кхайкхаде, хӀора адам буц санна ду,
цуьнан хазалла арарчу зезагийн санна ю.

7Буц а якъало, зезаг а маргӀалдулу,

Везачу Эло царна тӀе мох тоьхча.

Баккъалла, буц санна, адамаш а ду.

8Буц а якъало, зезаг а маргӀалдулу,
амма вайн Делан дош гуттар а лаьтташ ду»+.

9Хаза кхаъ бахьаш йолу Цийон,
лекхачу лам тӀе хьалаяла!

Хаза кхаъ бахьаш йолу Ярушалайм,
хьайн аз айдеш, дӀаала чӀоггӀа!

ДӀаала, ма кхера!

ЯхӀуд-мехкан гӀаланашка дӀаала:

«Хьажал, шун Дела схьавогӀуш ву!»

10+Хьажал, Хьалдолу Эла ницкъаца вогӀуш ву,

Цуьнан куьг ду урхалла деш.

Цуьнан совгӀат а Цуьнца ду,

Цуьнан ял а Цунна хьалха йогӀуш ю+.

11+Цо Ӏалашдийр ду Шен жа, Ӏуьно санна.

Ӏахарий караоьцур ду Цо,
уьш Шен дага уллохь лелор ду.

Узуш дерш а лерина Ӏалашдийр ду Цо+.

Исраилан башха Дела

12Канашкахь хи хьан дуьстина,
я, ше а лоцуш, стигал хьан юьстина?
Лаьттан чан тускар чу хьан ерзийна,
я лаьмнаш а, гунаш а терзан тӀехь хьан оьзна+?

13+Везачу Элан хьекъал довза мила кхаьчна?

Цуьнан хьехамча санна хьан Ӏамийна Иза+?

14Хьанах дагаваьлла Веза Эла?

Мила ву Цунна къастор луш а, Иза нийсачу новкъа воккхуш а?

Мила ву Иза кхетош а, Цунна кхетаман некъ гойтуш а+?

15Везачу Элана халкъаш хӀумма а йоцург ю,
хин тӀадамал бен дац уьш Цунна.

Терзанна тӀера ченан буьртиг санна ду уьш.

ГӀайренаш, хӀур санна, хьалаойу Цо.

16Ливанунан хьаннаш тоьуш яц,

Цунна догӀуш долу сагӀанаш цӀера тӀехь даккхархьама.

Цигара долу бежанаш а тоьуш дац

Цунна догӀуш долчу дийнаташ дагоран сагӀина+.

17Дерриг а халкъаш Цунна хьалха хӀумма а яц.

Уьш хӀумма йоцучу хӀуманал кӀезиг а, даьсса а лоруш ду Цуьнан+.

18+Иштта, хьаьнца вустур вара аш Дела?

Цуьнца юста хӀун кеп хир яра шун+?

19ЦӀунах лаьцна аьлча, пхьеро иза эчигах вутту,
ткъа дашо пхьеро цунна тӀе деши а дуьллу,
дато зӀенашца иза кеч а во.

20Иштта совгӀат дан къен волчо
ца телхаш долу дитт хоржу.

Цо, говза пхьар а лохий,
цуьнга охьа ца вужу волу цӀу войту+.

21Шуна ца хаьара?

Шуна ца хезнера?

Юьххьенца дуьйна аьлла дацара шуьга?

Латта кхоьллинчхьана дуьйна ца кхеттера шу?

22Лаьттан гон тӀехула йолчу Ӏарш тӀехь Ӏаш ву Иза,
адамаш цаьпцалгаш санна ду Цунна хьалха.

Цо стигал дӀасаяржийна, дуткъа кӀади санна,
чохь Ӏан дина четар санна, дӀахӀоттийна иза+.

23Цо баьччанех хӀумма а йоцург йо,
кху лаьттан куьйгалхой тӀепаза бойу+.
24Уьш дӀа ма-дийггӀи,
уьш дӀа ма-дий,
цара орамаш ма-хийцци,
Везачу Эло царна тӀе Ӏаь туху,
уьш маргӀал а дулу,
ткъа мохо уьш, ча санна, дӀахьо.

25«Со хьаьнца вустур ву аш?

Мила ву Соьга кхочуш?» –
боху Везачу Дала.

26Шайн бӀаьргашца стигала хьалахьовсал!

Хьан кхоьллина и дерриге а седарчий?

Эскар санна цхьацца арадоккхучо уьш кхоьллина.

Цунна церан хӀораннан цӀе хаьа.

Цуьнан ницкъ сел боккха хиларна,
царах цхьа а вовш вац+.

27Ахь хӀунда боху, Якъуб,
арз хӀунда до, Исраил:

«Сан некъ Везачу Элах лачкъийна бу,
сан гӀуллакх Далла дицделла», – бохуш+?

28Хьуна ца хаьа?

Хьуна ца хезна?

Веза Эла гуттар а волуш волу Дела ву.

Цо лаьттан йистош кхоьллина.

Иза цкъа а кӀад а ца ло, хӀотта а ца хӀутту.

Цуьнан хьекъалх цхьа а кхетар вац+.

29Цо кӀадвеллачунна ницкъ а ло,
хӀоьттинчунна гӀора а ло+.

30Ур-атталла кегий нах кӀад а ло, хӀотта а хӀутту,
ур-атталла къонанаш, гӀел а белла, охьаэга.

31Амма Везачу Эле хьоьжуш болчара
шайн ницкъ карлабоккху.

Аьрзунан тӀемаш шайн хилча санна,
уьш лакхахь оьхуш хир бу.

Бевдча а, уьш хӀуттур бац,
новкъа дӀабахача а, уьш кӀадлур бац+.

41

Дала исраилхой иракарахӀиттор

41^1«Тийна ладогӀа Соьга, хӀордан йистера къаьмнаш!

Халкъаша шайн ницкъаш карлабохийла!

Улло а даьхкина, дистхуьлийла уьш.

ГӀуллакх къасто, цхьаьнатохийла вай+.

2Малхбалера волу стаг хьан самаваьккхина,
иза дӀавахханчохь цуьнга толам а боккхуьйтуш?

Цо халкъаш цуьнан кара дӀало,
паччахьаш цунна муьтӀахь бойту.

Цуьнан туьро царах чан йо,
цуьнан Ӏедо уьш дӀасакхуьссу,
мохо ча дӀаса ма-кхоссара+.

3Цо лаьхкина буьгу уьш, иза паргӀат дӀавоьду
ша хьалха цкъа а ца ваханчу новкъахула.

4Хьан кхочушдина иза, хьан чекхдаьккхина иза?

Хинйолу тӀаьхьенаш юьхьанцара дуьйна схьа хьан кхайкхина?

Со, Веза Эла, хьалхарниг ву,
тӀаьххьарчаьрца а Со изза хир ву+.

5ХӀордан йистера къаьмнаш,
иза а гина, кхераделла ду.

Лаьттан йистера халкъаш дегош ду.

Уьш схьа а догӀу, схьа а кхочу.

6ХӀораммо а шен накъостана гӀо до,
шен веше а олу: „ЧӀагӀлолахь!“

7Пхьеро дашо пхьар иракарахӀиттаво.

ЖӀаьвнаца болх бечо иракарахӀиттаво
нуьйжина тӀехь тухуш верг.

Латийначух боху: „Дика болх бина!“

Цо хьостамашца цӀу чӀагӀво, иза охьа ца вожийта+.

8+Амма хьо, Сан ялхо долу Исраилан халкъ,

Ас хаьржина йолу Якъубан тӀаьхье,

Сан доттагӀчун ИбрахӀимах схьадаьлларг, –+

9Ас лаьттан йистера схьаэцна хьо,
генарчу маьӀигашкара Ас схьакхайкхина хьо.

Ас аьлла хьоьга: „Хьо Сан ялхо ву“.

Ас хаьржина хьо, Ас хьо дӀа ца тесна.

10Кхера ма кхера – Со хьоьца ву.

Воха ма воха – Со хьан Дела ву.

Ас хьо чӀагӀ а дийр ду, хьуна гӀо а дийр ду.

Со хьуна гӀортор хилла дӀахӀуттур ву
нийсо лелаечу Сайн аьтту куьйгаца.

11Хьуна оьгӀазбаханарш
юьхьӀаьржачу хӀиттина а,
тӀе эхь деана а хир бу.
Хьуна дуьхьалбевлларш,
хӀумма йоцург а хилла, хӀаллакьхир бу.

12Ахь хьайн мостагӀий лехахь а, хьуна уьш карор бац.

Хьуна дуьхьал тӀом беш берш, хӀумма а йоцург хилла, дӀабевр бу.

13ХӀунда аьлча Со Веза Эла ву, хьан Дела.

Хьан аьтту куьг схьа а лаьцна, Ас боху хьоьга:

„Ма кхера, Ас хьуна гӀо дийр ду“.

14Ма кхера, гӀийла а, кӀезиг а долу Исраилан халкъ,

Ас гӀо дийр ду хьуна, – боху Везачу Эло,
хьо мах баларца ПаргӀатдоккхучо, Исраилан Везачу Дала. –+

15Ас хьох ира ялта орург йийр ю.

Иза керла а, цергаш йолуш а хир ю.

Ахь лаьмнаш, эрина, хьаькхна дӀадохур ду,
ткъа гунех кегаш йийр ю.

16Ахь ирхдугӀур ду уьш,
амма мохо дӀасахьур ду уьш.

Ткъа чӀогӀачу мохо,
довдийна, къайладохур ду уьш.

Юха хьо Везачу Элаца хиларна, самукъадаьлла хир ду,

Исраилан Везачу Делах дозалла деш хир ду.

17Къенаш а, мисканаш а хи лоьхуш бу, амма иза дац.

Церан меттанаш дакъаделла хьогаллина.

Амма Ас, Везачу Эло, жоп лур ду царна.

Ас, Исраилан Дала, буьтур бац уьш.

18Ерзинчу лакхенашкахь хиш дуьйладолуьйтур ду Ас,
тогӀешкахь шовданаш хьаладуьйлуьйтур ду.
Яьссачу аренах хин Ӏам бийр бу Ас,
декъачу лаьттах хин хьостанаш дийр ду+.
19Яьссачу арахь баган-дитт а, акаци а,
турс а, акха зайт а дитташ дугӀур ду.
Эрначу аренгахь зез-дитт а, база-дитт а,
баганан дитт а дугӀур ду цхьаьний+.
20Халкъана гайта а, хаийта а,
иза хьажийта а, кхетийта а,
Везачу Элан куьйго иза динийла,
Исраилан Везачу Дала иза кхоьллинийла».

Шайн говзалла гайтархьама харцделанашна тӀекхайкхар

21«Къастадайта шайн гӀуллакх», – боху Везачу Эло.

«Шайн тоьшаллаш даладе, – боху Якъубан Паччахьо. –

22Шайн цӀушка тоьшаллаш даладайта,
цаьрга хиндерг дийцийта тхуна.

Хиллачух лаьцна тхо кхетадайта цаьрга,
цунах лаьцна тхоьга ойланаш яйтархьама а,
иза чекх муха дер ду тхуна хаийтархьама а.

Я хиндолу хӀуманаш схьакхайкхадайта тхуна.

23Ала тхоьга, хӀун хир ду йогӀучу хенахь,
тӀаккха тхуна хуур ду, шу деланаш дуйла.

Диканиг я вониг цхьаъ де,
тхо цецдовлийта а, кхерадалийта а.

24Амма шу хӀумма а йоцурш ю,
шун гӀуллакхаш а ду пайда боцуш.

Шу хоржуш верг а дегаза ву+.

25Ас къилбаседера стаг самаваьккхина, иза тӀегӀуртуш ву.

Малхбалехь а волуш, Сан цӀе къобалйо цо.

Цо хьоьшур бу куьйгалхой, хатт санна,
кхийра пхьегӀа ечу пхьеро поппар санна, хьуьйр бу уьш+.

26Юьхьанца дуьйна хьан дийцина цунах лаьцна,
вайна иза хаийтархьама?

И хӀума хилале хьан дийцина цунах лаьцна,
вайга: „Иза бакъ ву“ – алийтархьама?

Цхьаммо а ца дийцина цунах лаьцна, иза хир ду а ца аьлла,
цхьанна а ца хезна шуьгара дош+.

27Хьалхарниг санна Ас аьлла Цийоне: „ХӀорш бу хьуна уьш!“

Ярушалайме хаза кхаъ эцна геланча вахийтина Ас+.

28Со хьаьжира, амма цхьа а вацара,
хьехар дала царна юкъахь цхьа а вацара.

Ас хаьттинчунна жоп дала цхьа а вацара.

29Хьажал, уьш хӀумма а яц!

Церан гӀуллакхаш а пайда боцуш ду.

Мох а, яьссалла а ю церан цӀуш».

42

Везачу Элан ялхо

42^1++«ХӀара Сан Ялхо ву, Ас чӀагӀвеш волу.

Иза Ас хаьржина ву, Цунах воккхавеш ву Со.

Сайн Са дуьллур ду Ас Цунна тӀе,

Цо халкъашна нийсо схьайоккхур ю+.

2Цо мохь а хьоькхур бац, Шен аз а айдийр дац.

Урамашкахь Шен аз а хозуьйтур дац Цо.

3Кагбалла боллуш болу эрз а кагбийр бац Цо,
дӀаян гӀерташ сийсаш йогуш йолу милт а дӀайойур яц.

Цо баккъалла а нийсо схьайоккхур ю.

4Иза гӀел а лур вац, дог эшна а хир вац,
лаьтта тӀехь Ша нийсо дӀахӀоттаяллалц.

ХӀордан йистера дехаш долу къаьмнаш

Цуьнан хьехамах дог тешна хир ду».

5+Иштта боху, стигал а кхоьллина, иза дӀасаяржийначу а,
латта а, цунна тӀехь долу массо хӀума а дӀасадаржийначу а,
цунна тӀехула лелачу адамашна садеӀар а, дахар а лучу а Везачу Дала:+

6+«Ас, Везачу Эло, нийсоне хьаьжжина, тӀекхайкхина хьо.

Хьан куьг схьалаьцна латтор ду Ас, хьо Ӏалаш а вийр ву.

Хьох халкъаца бечу бертан юкъалеларг а,
кхечу къаьмнашна серло а йийр ю Аса,+
7Хьоьга бӀаьрзечарна са гайтийтархьама а,
тутмакхаш набахтера арабахийтархьама а,
боданехь Ӏаш берш серлонга бахийтархьама а+.

8Со Веза Эла ву, иза ю Сан цӀе.

Сайна йогӀу сийлалла кхечу далла дӀа ца йолуьйту Ас.

Сайна богӀу хастам цӀушна ца бойту Ас+.

9Хьовсал, хьалха аьлларг кхочушхилла.

ХӀинца керланиг кхайкхор ду Ас.

Иза хилале, Ас хоуьйтур ду шуна».

Хастаман йиш

10Везачу Элана керла эшар лакха.

Хастам бу Цунна лаьттан йистошкара!

Хастам бе Цунна аш, хӀорда тӀехула леларш,
хӀорда чуьра дерриг а дийнаташ,
хӀордан йистера мехкаш а,
царна тӀехь Ӏаш берш а+.

11Яьссачу арено а, цунна тӀера гӀаланаша а шайн аьзнаш ойийла!

Къедархой Ӏаш йолу меттигаш самукъадаьлла хуьлийла!

СилаӀ-гӀалара бахархой, хазахеташ, эшарш лоькхуш хуьлийла!

лаьмнийн баххьаш тӀера кхайкхамаш бойла!+

12Везачу Элана сийлалла кхайкхадойла,

Цунна хастам бойла хӀордан йистерчу мехкашкахь.

13Веза Эла аравер ву, майра стаг санна.

ТӀемалочо санна, тӀом баран лаам карзахбоккхур бу Цо.

Цо кхайкхам а бийр бу, тӀеман цӀогӀа а тухур ду.

Шен ницкъ гойтур бу Цо мостагӀашна тӀехь+.

Дала Шен халкъана гӀо дийр ду

14«Дуккха а хенахь вист ца хуьлуш Ӏийра Со,
садетташ а, собаре хилла а Ӏийра.
Амма хӀинца, бер дечу зудчо санна,
Ас мохь хьокхур бу, Сан садукъалур ду+.
15Ас лаьмнаш а, гунаш а дассор ду,
царна тӀера буц а якъор ю.
Хиш дӀа а лакъийна, гӀайренаш йийр ю Ас,

Ӏаьмнаш а дакъийна дӀахӀиттор ду, хиш дӀа а даьхна+.

16БӀаьрзенаш царна ца бевзачу новкъахула дӀабуьгур бу Ас,
царна ца хууш долчу некъашкахь куьйгалла а дийр ду церан.

Боданах царна хьалха серло йийр ю Ас,
ситтина некъаш нис а дийр ду.

Иза ду Ас церан дуьхьа ден дерг.

Уьш дӀатосур бац Ас+.

17Амма цӀунех тешна Ӏаш берш,
цӀушка: „Шу тхан деланаш ду“ бохурш,
юхабоьрзур бу, доккха эхь тӀе а деана»+.

Исраилан халкъ бӀаьрзе а, къора а хилар

18Везачу Эло боху: «ЛадогӀа, къоранаш,
хьовса, бӀаьрзенаш, са гархьама!+
19Мила ву, Сан ялхо санна, бӀаьрзе,
Ас вахийтина, Сан геланча санна, къора?
Мила ву бӀаьрзе, Ас барт бинарг санна верг?

Везачу Элан ялхо санна, бӀаьрзе верг мила ву+?

20Хьуна дуккха а хӀума гина,
амма ахь церан тидам ца бина.

Хьан лергаш схьадиллина дара,
амма хьуна хӀумма а ца хезна»+.

21Шен нийсонан дуьхьа Везачу Элана лиира,
товрат-хьехам айа а, иза хасто а.

22Амма хӀара халкъ талор дина ду,
нахана тӀера хӀонс схьаяьккхина ду.

Уьш массо а Ӏаннашкахь латтош бу,
я набахтехь бахкийна къайлабохуш бу.

Царах хӀонс хилла, цхьа а вац уьш кӀелхьарбаха.

Царах талор хилла, цхьаммо а ца боху: «Схьало уьш юха»+.

23Цу хӀумане хьан ладугӀур ду шух,
я тӀейогӀучу заманахь цунна тӀе тидам шух хьан бийр бу?

24Хьан дӀаелла Якъубан тӀаьхье, хӀонс санна?

Хьан дӀаделла Исраилан халкъ талорхойн кара?

Вай Цунна дуьхьал къинош летийначу

Везачу Эло ца дина иза?

Ца лиира царна Цуьнан некъашкахула лела,

Цуьнан хьехамашка ла а ца дуьйгӀира.

25Цо царна тӀеюттура

Шен оьгӀазалла а, тӀеман къизалла а.

Цуьнан оьгӀазалло, цӀеро санна, го лецира церан,
амма уьш ца кхийтира хиллачух.

Цуьнан дералла царна дуьхьал йогуш яра,
амма шайн дегнаш тӀе ца ийцира цара иза+.

43

Везачу Эло Шен халкъ кӀелхьардоккхур ду

43^1Якъубан тӀаьхье, хьо кхоьллинчу а, Исраилан халкъ, хьо дӀанисдинчу а Везачу Эло хӀинца иштта боху:

«Ма кхера – Ас мах баларца паргӀатдаьккхина халкъ ду хьо.

Хьан цӀе а йоккхуш, Ас схьакхайкхина хьоьга – Хьо Сан ду+.

2Хьо хийх дехьадолучу хенахь,

Со хьоьца хир ву.

Хьо Ӏоврех дехьадолучу хенахь,
хиша хьо дӀакхоьхьур дац.

ЦӀерах хьо дехьадолуш, цо хьо дагор дац,
цӀеран алунаша хьуна зе дийр дац+.

3ХӀунда аьлча Со Веза Эла, хьан Дела,

Исраилан Веза Дела, хьан КӀелхьардоккхург ву.

Ас Мисаран къам дӀало хьан паргӀатонах.

Хуша а, Себа а дӀало хьох+.

4Сан бӀаьргаш чохь деза а, хьоме а хьо хиларна,

Хьо Сайна дезарна,
хьох нах дӀалур бу Ас,
хьан синах халкъаш дӀалур ду.

5Ма кхера – Со хьоьца ву!

Малхбалера хьан тайпанаш схьадалор ду Ас,
малхбузера шу схьагулдийр ду+.
6Къилбаседе Ас эр ду: „Схьало!“,
къилбе а эр ду: „Ма сецабе!“
Юхаберзабе Сан кӀентий генарчу меттигашкара,
Сан зудабераш – дуьненан массо а маьӀӀера.
7Юхаверзаве хӀорра а Сан цӀарца воьзнарг,
Сан сий айархьама Ас кхоьллина волу а,
Сайн куьйгашца Ас вина а, кеп елла а волу а».

Исраилан халкъ Везачу Элан теш ду

8«Шен бӀаьргаш доллушехь, бӀаьрзе долу а,
шен лергаш доллушехь, къора долу а
и халкъ арадаккха, – боху Везачу Эло. –+
9Массо а халкъаш цхьаьна гулдина а ду,
дерриге а къаьмнаш вовшахтоьхна а ду.
Церан деланех хьан аьлла хиндолчух лаьцна?
Юьхьанцара дуьйна хилларг хьан хаийтина?
Шайн тешаш балабайта цаьрга,
уьш бакъхилар гайта а,
церан дешнаш дӀахезча,
кхечеран „Иза бакъ ду“ ала йиш хилийта а+.

10Шу, исраилхой, Сан тешаш ду, – боху Везачу Эло. –

Ас хаьржина Сан ялхо а ду хьо, Исраилан халкъ,
шуна Со вовзийтархьама а, шу Сайх тешийтархьама а,

Дела Со хиларх шу кхетийтархьама а.

Сол хьалха цхьа а дела ца хилла,

Сол тӀаьхьа а хир вац+.

11Со цхьаъ бен Веза Эла вац,

Со цхьаъ бен КӀелхьардохург а вац+.

12Хиндерг дӀа а аьлла, Ас шу кӀелхьардехира,
хьалхе дуьйна иза дӀахаийтира Ас.

Со-м шуна юкъахь хийраниг вац! – боху Везачу Эло, –

Шу Сан тешаш ду Со Дела хиларх.

13Дуьххьарлерчу деношкара схьа Со Дела ву.

Сан куьйгах цхьаммо а кӀелхьарвоккхур вац.

Ас динарг хьаьнга юхадерзалур ду?»+

Бавел-гӀалара довдар

14Исраил халкъан Везачу Дала, шу мах баларца паргӀатдаьхначу Везачу Эло, иштта боху:

«Шун дуьхьа Ас Бавелна дуьхьал эскар дохуьйтур ду.

Берриге а хашадхой, бевдда нах санна,
церан дозалла хиллачу кеманашкахь
хинехула дӀабуьгур бу Аса.
15Со ву Веза Эла, шун Веза Дела,
Исраилан халкъ Кхоьллинарг, шун Паччахь».

16Иштта боху хӀорда юккъехула некъ биллина волчу,
нуьцкъалчу хишна юккъехула тача даьккхина волчу Везачу Эло+.

17ГӀудалкхаш а, говраш а йолуш долу
онда эскар арадаккхийтира Цо, иза хӀаллакьхилийтархьама.

Уьш массо а ийгира, кхин цкъа а хьала а ца гӀевттира.

Къуьданаш санна, дӀабайра уьш.

18Везачу Эло боху:

«Хьалха хилла хӀуманаш дага а ма леца,
дӀадаьллачух лаьцна ойланаш а ма е.
19Хьовсал, Со керланиг деш ву!
Иза хӀинцале схьадеана. Шуна ца хаало иза?
Ас яьссачу аренгахь некъаш а дохкур ду,
эрначу аренгахь татолаш а хоьцур ду+.
20Акхароша Сан сий до,
чангӀалкхаша а, бухӀанаша а Со хаставо,
хӀунда аьлча Ас яьссачу аренга хиш даладо,
эрначу аренгахь Ас татолаш хоьцу,
Айса хаьржинчу Сайн халкъе хи малийтархьама+.
21И халкъ Ас Сайна кхоьллина,
цо Сан сий кхайкхор ду».

Исраилан халкъо къа латор

22Везачу Эло боху:

«Хьо Соьга гӀо доьхуш ца кхайкхина, Якъубан тӀаьхье,

Сан дуьхьа ахь хьайна хало ца йина, Исраилан халкъ+.

23Аша дийнаташ дагоран сагӀа даккха уьстагӀий а ца кхехьна Суна,
сагӀанаш дахарца Сан ларам а ца бина.

Ас шуна кӀен сагӀа даккхар тӀе ца дожийна,
хаза хьожа йогӀу хӀуманаш а ца кхехьийтина.

24Аш Суна ахчанах хаза хьожа йогӀу эрз а ца эцна,
я шайн сагӀанийн дийнатийн мохь ягорца там а ца бина.

Мелхо а, къинош леторца аша хало йина Суна,
шайн харцонашца Со гӀелвина+.

25Со-со ву шун къинош дӀадойуш Верг.

Ас иза Сайн дуьхьа до.

Шун къинош кхин дагадохкуьйтур дац Аса+.

26Хилларг дагадаийта Суна, цхьаьна къастор ду вай.

Дистхила, шу бакъдеш долу бахьанаш даладе+.

27Хьан хьалхарчу дас къа латийна,
хьан баьччанаш а Суна дуьхьалбевлла+.

28Цундела Ас сийсазбина хьан Дезачу цӀийнан куьйгалхой.

Аса дӀаелла Якъубан тӀаьхье, иза хӀаллакьяйтархьама,

Аса дӀаделла Исраилан халкъ, цунах кхардийтархьама».

44

Исраилан халкъ декъалдар

44^1Везачу Эло боху:

«ЛадогӀа Соьга хӀинца, Сан ялхо йолу Якъубан тӀаьхье,

Ас хаьржина долу Исраилан халкъ, ладогӀа Соьга+.

2Хьо кхоьллинчу а, ненан кийрахь долуш дуьйна
хьо дӀанисдинчу а Везачу Эло иштта боху,
ткъа Цо хьуна гӀо дийр ду:

„Кхера ма кхера, Сан ялхо йолу Якъубан тӀаьхье,
ма кхера, Ас хаьржина долу Сан хьоме халкъ[*].

3Ас хи доссор ду хьогах долчу лаьттана,
татолаш хоьцур ду екъачу аренашка.

Ас Сайн Деза Са хьан берашна тӀе доссор ду,

Сан декъалдар хоьцур ю хьан тӀаьхьенашка+.

4Бай тӀера буц санна, кхуьур бу уьш,
хин йистера акхтаргаш санна, хьалабевр бу.

5Цхьаммо ша Везачу Элан ву эр ду,
вукхо ша Якъубан лорур ву.

Шен куьйга ша Везачу Элан ву аьлла дӀа а яздина,
кхоалгӀачо ша Делан Исраилан халкъан лорур ву“».

ЦӀушна Ӏибадат дийраш юьхьӀаьржачу хӀиттор

6+Иштта боху Везачу Эло, Исраилан халкъан Паччахьо а,
и халкъ ПаргӀатдоккхучо а, массо а ницкъийн Везачу Эло:

«Со Дуьххьарлерниг а, ТӀаьххьарлераниг а ву,

Со воцург, кхин Дела вац+.

7Ас шира халкъ дӀанисдинчу заманахь дуьйна хилларг

Со воцучуьнга кхин хьаьнга кхайкхалур а,
дӀадийцалур а, Суна хьалха охьадиллалур а дара?

Хиндолчу гӀуллакхех лаьцна аьлча,
хиндерг дийцийта цуьнга!

8Кхера а ма кхера, доха а ма доха.

Ширачу заманахь дуьйна хӀокху хене кхаччалц,
дерриг а хиндерг Ас дӀакхайкхийна.

Ткъа шу Сан тешаш а ду.

Со воцург, кхин Дела вуй?

ХӀан-хӀа, кхин цхьа а Тарх яц.

Суна ца евза цхьа а»+.

9ЦӀуш беш берш – берриш а хӀумма а йоцу хӀуманаш ю. Царна дукхаезаш йолу хӀуманаш пайда боцуш ю. Оцу цӀуйх тоьшалла дечарна хӀумма а ца го, хӀумма а ца хаало. Уьш юьхьӀаьржачу хӀиттор бу+. 10Шена цхьа а пайда ца бахьан волу дела хьан вийр ву лалийна воьттинчу цӀунах+? 11Иза деш верг а, цуьнан уллоранаш а юьхьӀаьржачу хӀуьттур бу. Пхьераш шаьш а адамаш бен ма дац. Массо а схьа а гулбалийтий, цхьаьна дӀахӀиттийта уьш. Нахала а баьхна, уьш кхоьруш хир бу+.

12Аьчкапхьеро шен гӀирсаца кӀоранан алу тӀехь болх бо. Цо жӀаьвнашца аьчках цӀунан кеп йо. Цо, шен куьйгийн ницкъ ма-кхоччу, болх бо. Иза мац а ло, гӀоранах а оьшу, хьаг а ло, кӀад а ло.

13Дечигпхьеро дечиг тӀехь юстаран тӀийраг кховдайо. Суьртана гонах къоламца сизаш хьокху цо. Уьрсаца дӀа а хедийна, шен гӀирсаца леррина кеп гойту. Дечигах стеган кеп йо цо, хазачу адаман аматехь сурт до цо, и цӀу цхьана цӀа чохь Ӏайтархьама. 14Цо баганан дитташ хедадо, шена ножан я зоьзан дитт схьакхоьхьу. Хьуьнан юккъера шена дитташ схьа а хоржу. Цу стага къахьаштонан дитт дӀадугӀу, ткъа догӀано иза доккха хуьлуьйту. 15Цу дечигех стагана ягориг хуьлу. Царах цхьа дакъа, цӀе а латийна, вохвала а, бепиг датта а схьаоьцу цо, ткъа вукху декъах цӀу а вой, цунна Ӏибадат до. 16Дечиган цхьа дакъа цӀергахь дагадо, цу тӀехь кхача а кечбо, жижиг а дотту, иза вуззалц даа а доу. Цул сов, цӀера уллохь вох а луш, стага олу: «Ма дика ду! Со хӀинца вохвелла. Суна йовхо хаало». 17Бухадисинчу дечигах цо дела во, шен цӀу. Цунна Ӏибадат а деш, стага боху: «КӀелхьарваккхахьа со, хьо сан дела ма ву».

18Царна хӀумма а ца хаьа, уьш хӀумманах а ца кхета. Церан бӀаьргаш а, дегнаш а дӀакъевлина ду, царна са ца гайта а, церан кхетам ца хилийта а+. 19Стаг ца кхета, цуьнан хьекъал ца кхочу ала: «Ах дечиг цӀергахь дага а дина, цу тӀехь бепиг а деттина, жижиг а кхерзина ас. Ткъа дисинчух аса дегаза цӀу вийр варий те? Дечиган юьхкана со сужда гӀур варий те?» 20Овкъарна тӀаьхьаваьлла лела иза, Ӏехийначу даго харц новкъа ваьккхина иза. Шен са паргӀат а даьккхина, цуьнга ца алало: «Сан аьтту куьйгахь харцо юй теша?»+

Кхоьллинарг а, КӀелхьардоккхург а волу Веза Эла

21Везачу Эло боху:

«Дагахь латтаде иза, ва Якъубан тӀаьхье,
ва Исраилан халкъ, хьо Сан ялхо хиларна.

Ас кхоьллина хьо, хьо Сан ялхо ду.

Ва Исраил, Суна цкъа а дицлур дац хьо+.

22Ас хьан зуламаш, дохк санна, дӀадаьхна,

Ас хьан къинош, марха санна, дӀадайина.

Юхаверза Суна тӀе, хӀунда аьлча

Ас мах баларца паргӀатваьккхина хьо»+.

23Хазахетарца, яккхийъейша, стигалаш,
хӀунда аьлча Везачу Эло дина иза!

Хазахетаран гӀовгӀа яккхийша,
лаьттан бухахь йолу меттигаш!

Хазахетарца декийша, лаьмнаш,
хьаннаш, церан дерриг а дитташ!

Якъубан тӀаьхье Везачу Эло паргӀатъяьккхина ю,

Исраилан халкъана юкъахь Шен сийлалла гойту Цо+.

24Хьан ПаргӀатдоккхург а, ненан кийрахь долуш дуьйна хьо дӀанисдинчу а Везачу Эло иштта боху:

«Дерриг а хӀума кхоьллина волу Веза Эла ву Со.

Ас-Айса дӀасаяржийна стигалш,

Сайн ницкъаца латта а дӀадаржийна+.

25+Харцпайхамарийн билгалонаш талхайо Ас,
пал тосуш болчийн сонталла гучу а йоккху.

Хьекъалчийн хьехам Ас бохабо,
церан хьекъалх сонталла а йо+.

26Сайн ялхойн дешнаш дӀачӀагӀдо Ас,

Сайн геланчаша аьлларг кхочуш а до.

Ас аьлла Ярушалайме: „Цунна чохь халкъ дехаш хир ду“,
ткъа ЯхӀудан гӀаланашка: „Уьш юха а дӀахӀиттийна хир ю,
церан къапалгаш Аса юхаметтахӀиттор ю“+.

27КӀоргачу хине Ас боху: „Дакъало!

Ас дӀалакъор ду хьан татолаш“+.

28+Къуреш-паччахьах боху Ас: „Иза Сан Ӏу ву.

Цо Сан лаам кхочушбийр бу.

Ярушалаймах цо эр ду: ‘ЮхаметтахӀоттае и гӀала!’

Делан цӀийнах эр ду цо: ‘Цуьнан бух дӀахӀоттабе!’“»+

45

Везачу Эло Къуреш къобалво

45^1Паччахь хила Ша къобалвинчу а,
цуьнга халкъаш карадерзадайта а,
паччахьашна тӀера гӀаьгӀнаш схьадахийта а,
хьалха неӀарш схьаеллаялийта а,
кевнаш дӀа ца къовладалийта а
цуьнан аьтту куьг Ша схьалаьцначу а
Къуреше иштта боху Везачу Эло:+
2«Со хьуна хьалхаваьлла дӀагӀур ву,
лаьмнаш дӀа а шардеш.
ЦӀестан кевнаш кегдийр ду Ас,
аьчка гӀораш отур ду+.
3Боданехь Ӏалашъеш йолу хазна а,
хьелаш дӀахьулдина къайлаха меттигаш а
Ас хьуна дӀалур ю, хьуна хаийтархьама,
Со хьан Исраилан халкъан Веза Дела вуйла,
хьайн цӀарца хьо Соьга кхайкхина волу+.
4Сайн ялхочун Якъубан дуьхьа,
Айса хаьржинчу Исраилан дуьхьа,
хьайн цӀарца хьо схьакхайкхина Ас,
сийлаллин цӀе хьуна дӀало Ас,
хьуна Со вевзаш вацахь а+.

5Со Веза Эла ву, Со воцург, кхин дела вац.

Ас хьуна ницкъ лур бу,
хьуна Со вевзаш вацахь а+.

6Ас иза дийр ду, массо а нахана массанхьа а,
малх хьалагӀоттучу меттера иза дӀабузучу метте кхаччалц,

Со воцург кхин дела воцийла хаийтархьама.

Со Веза Эла ву, ткъа Со воцург, кхин дела вац+.

7Со ву серло Йийриг а, бода Кхуллург а,
беркат Латториг а, бохам Бийриг а.

Ас, Везачу Эло, деш ду и дерриг а хӀуманаш+.

8Лакхахь йолу стигалаш, хин тӀадамаш санна,
мархаш, догӀа санна, нийсо яийтийша охьа.

Лаьтто, дӀаса а делладелла, кӀелхьардовлар кхиадайта,
цуьнца цхьаьна нийсо а хьалаялийта!

Ас, Везачу Эло, кхоьллина иза».

Кхоьллинчун а, хиллачун а да

9+Декъаза ву ша Кхоьллинчуьнца къийсалуш верг,
лаьттах йинчу кхабанашна юкъахь цхьаъ бен йоцург!

Поппаро куьпчичуьнга хоттур дуй те: «Хьо хӀун деш ву?»

Йинчу хӀумано ша йиначух эр дуй те: «Цуьнан куьйгаш дац»+?

10Декъаза ву дега бохуш верг:

«И мила ву, ахь дуьнен тӀе ваьккхинарг?»

Я нене бохуш верг:

«И мила ву, ахь винарг?»

11Иштта боху Исраилан Везачу Дала,
иза Кхоьллинчу Везачу Эло:

«Сан берийн хиндолчух лаьцна Соьга хетта муха хӀуьтту шу?

Сан куьйгаша бан безачу балха тӀехь Суна омра дан муха гӀерта шу?

12Со ву латта кхоьллинарг,
цунна тӀехь адам а Ас кхоьллина.

Сайн куьйгашца стигалш дӀасаяржийна Ас.

Малх а, бутт а, седарчий а Сан омрица лелаш ду+.

13Къуреш карзахваьккхинарг Со ма ву,
цуьнгахула нийсо кхочушъяйтархьама.
Дерриг а цуьнан некъаш нисдийр ду Ас.
Цо Сан гӀала юхаметтахӀоттор ю,
йийсаре дӀадигна Сан халкъ паргӀатдер ду,
цунах мах я совгӀаташ а ца луш», –
боху массо а ницкъийн Везачу Эло+.

14Везачу Эло иштта боху:

«Мисархоша йина хӀуманаш а,
хушахойн йохкаэцар а,
лекха нах болу себахой а,
шун дола а бевлла, шун хир бу.
Уьш шуна тӀаьххье дӀабогӀур бу,
шайна тӀехь буржалш а долуш.
Шуна хьалха охьа а таьӀна,
цара дехарца бохур ду:
„Дела шуьца билггал ву,
Иза воцург, кхин дела вац“»+.
15Билггал Ша къайлавоккхуш волу а,
Шен халкъ кӀелхьардаьккхина волу а
исраилхойн Дела ву Иза.

16ЦӀуш беш берш массо а юьхьӀаьржачу хӀуьттур бу.

Цхьаьна дӀабахар хир ду церан, юьхьӀаьржо тӀеярна+.

17Исраилан халкъ Везачу Эло кӀелхьардоккхур ду
гуттаренна а долчу кӀелхьардаккхарца.

ТӀейогӀучу хенахь цкъа а
юьхьӀаьржачу хӀуттур дац и халкъ+.

18Стигалш кхоьллина волу Веза Эла –

Иза билггал Дела ву.

Латта а кхоьллина, цунна кеп а елла,
иза чӀогӀа латтийтира Цо.

Эрна дитархьама ца кхоьллина Цо иза,
тӀехь адамаш дахийта иза кхоьллина Цо.

Оцу Дала боху: «Со Веза Эла ву,
кхин цхьа а дела вац, Со воцург.

19Ас къайлаха а ца дийцина,
я боданечу меттехь а ца дийцина.

Якъубан тӀаьхьенах болчаьрга

Ас ца аьлла: „Эрна леха Со“.

Со бакъдерг дуьйцуш волу Веза Эла ву.

Нийса дерг дӀакхайкхадо Ас»+.

Дуьненан Веза Эла а, Бавелан цӀуш а

20Везачу Эло боху:

«Вовшах а кхетий, тӀедуьйла,
халкъашна юкъара дийна дисинарш.

Сонта бу, дечигах вина шайн цӀу а лелош,
шаьш кӀелхьардахалур доцучу деланашка
доӀанаш деш берш+.

21Схьа а дуьйлий, тоьшаллаш дӀакховдаде.

ГӀуллакхах лаьцна вовшех дагадовла.

Мила ву дукха хенахь дуьйна хьалха иза аьлларг?

Мила ву ширачу заманашкахь хиндерг аьлларг?

Со, Веза Эла, вац Иза?

Со воцург, кхин дела вац,
нийсонан Дела а, КӀелхьардохург а.

Кхин цхьа а дела вац+.

22Суна тӀедерза, тӀаккха кӀелхьардевр ду шу,
дуьненан массо а маьӀӀера адамаш!

Со Дела ву. Со воцург, кхин дела вац.

23+Сайх чӀагӀо йо Ас,

Сан багара схьадолург бакъ ду,

Ас аьлла дош хийцалур дац:

хӀора а адам Суна хьалха горахӀуттур ду,
ткъа хӀора маттахь Со къобалвина хир ву+.

24Сох лаьцна дуьйцур ду:

„Везачу Элехь ю нийсо а, ницкъ а“, – бохуш.

Цунна тӀе а баьхкина, юьхьӀаьржачу хӀиттина
хир бу Цунна дуьхьалбевлла лелларш.

25Исраилан тӀаьхьенах болу берриш а

Везачу Эло бакъбина хир бу,

Цунах цара дозаллаш дийр ду».

46

46^1«Вел-харцдела дог доьхна ву,

Набу-харцдела охьатаьӀна ву.

Оцу деланийн суьрташ хӀинца
бежанашна тӀехь дӀахьош ду.

Хьалха аша дӀакхехьначарах
кӀадделлачу даьхнина беза мохь хилла+.

2Цхьаьний уьш дог доьхна а, охьатаьӀна а хилла.

Шайн суьрташ кӀелхьар ца дахало оцу харцделанашка.

ХӀинца уьш шаьш а йийсаре дӀабахана бу!+

3ЛадогӀа Соьга, Якъубан тӀаьхьенах дерш –

Исраилан халкъах дийна мел диснарш.

Ненан кийрара схьадевлчхьана дуьйна,

Ас карахь лелийна ду шу+.

4Со шун Дела ву, Ас шун гӀайгӀа бийр бу,
шу къандаллалц а, шун месаш къежъяллалц а.

Ас кхоьллина ду шу, Ас шу карахь лелор ду.

Ас шуна гӀо а дийр ду, шу кӀелхьар а дохур ду+.

5Аша Со хьаьнца вустур вара?

Аша хьанах Со тарволуьйтур вара?

Со санна, кхин мила ву+?

6Наха, шайн бохчанаш схьа а достуш, деши охьахоьцу,
терзанаш тӀехь дети узу цара.

Дашо пхьере а кхойкхий, шайна цӀу войту цара.

Юха, цунна хьалха охьа а теӀаш, Ӏибадат до цара+.

7Шайн белшаш тӀе а вуьллий, дӀахьо цара цӀу.

Шен метта дӀахӀоттаво цара иза, цигахь иза лаьтта.

Цигара меттах а ца волуш, лаьтта иза.

Цхьаммо шега мохь хьекхахь а, цо дуьхьал жоп а ца ло
я вочу балхах цхьа а кӀелхьар а ца воккху+.

8Дагадаийта иза, латтаде иза шайн коьртехь,
шайн дага тӀе эца иза, аьрха нах.

9Дагадаийта дуккха а зама хьалха хилларг.

Со Дела ву, Со воцург, кхин дела вац,

Со Дела ву, Со санна, кхин цхьа а вац.

10Юьхьанцара дуьйна чаккхенехь хин дерг дийцина Ас.

Ширачу заманашкахь Ас аьлла хӀинца а хилазчух лаьцна.

Ас аьлла: Сан Ӏалашо кхочушхир ю,

Сайн лаам берг Ас дерриг а дийр ду+.

11Малхбалера Ас аьрзу схьакхойкхур ю.

Генарчу махкара Ас стаг схьакхойкхур ву,

Сан Ӏалашо цуьнгахула кхочушъяйтархьама.

Айса аьлларг Аса кхочушдойтур ду.

Сайна дагадеънарг Аса дийр а ду+.

12ЛадогӀа Соьга, аьрха адамаш,
нийса долчунна генахь дерш.

13Ас Сайн нийсо улло схьаеана –
иза генахь яц.

Ас лун долу кӀелхьардовлар хьелур дац.

Цийонна кӀелхьардовлар лур ду Ас,

Исраилан халкъана Сайн сийлалла лур ю»+.

47

Бавелна йина кхел

47^1+«Чу а йоссий, чена тӀе охьахаа,

йоӀстаг санна йолу Бавел-гӀала.

Олаллин гӀантан метта, лаьтта тӀе хаа,
хашадхойн йоӀ санна йолу гӀала.

Хьох кхин цкъа а эр дац
ховханиг а, экамниг а+.

2Хьеран тӀулгаш схьа а эций, дама ахьа!

ДӀадаккха хьайн йовлакх,
хьалаайае хьайн коч.

Голаш гучу а яхий,
хийх дехьаяла+.

3Хьан ерзина хилар гуш хир ду,
хьан эхь нахана гучудер ду.

Ас бекхам бийр бу,
цхьаннах а къинхетам бийр бац»+.

4Вай мехах ПаргӀатдохург Исраилан Веза Дела ву,
ткъа Цуьнан цӀе – массо а ницкъийн Веза Эла ю.

5Везачу Эло Бавеле боху:

«Тийналлехь а Ӏе, бодашка дӀа а гӀо,
хашадхойн йоӀ санна йолу гӀала.

Кхин цкъа а эр дац хьох
пачхьалкхийн зуда-паччахь.

6Сайн халкъана оьгӀазвахнера Со,

Сайн долахь дерг сийсаздинера Ас.

Ас уьш хьан кара дӀаделлера,
амма ахь царах къинхетам ца бира.

Ур-атталла къанвеллачунна а
хьайн деза дукъ тӀедуьллура ахь+.

7Ахь олура, хьо гуттара а зуда-паччахь хир ю.

Амма и хилларш хьайн даг тӀе ца эцна ахь,
паччахьаллин чаккхенан ахь ойла ца йина+.

8+ХӀинца ладогӀа, хьолехь ехаш телхинарг.

Хьуна моьтту, хьо, кхерамехь а йоцуш, Ӏаш ю.

Деле а кхочуш, хьайн даг чохь боху ахь:

„Со Дела ву, соьга кхочуш цхьа а вац.

Со йисина Ӏаш а хир яц цкъа а,
бераш а дайна, ас бала а хьоьгур бац“+.

9Амма цӀеххьана, цхьана дийнахь,
и ший а хӀума хьуна тӀе догӀур ду:

хьан майра а, бераш а довр ду.

Дерриге а хьан бозбунчаллашка хьаьжна доцуш,

Ахь мел лелийначу молханашка хьаьжна доцуш,
и хӀуманаш кхоччуш хьуна тӀе догӀур ду.

10Хьо хьайн мекарлонех тешна яра.

Хьуна моьттура, хьо цхьанна а гур яц.

Хьан хьекъалалло а, хаарша а хьо некъах тилийна.

Хьо Делаца а нисъеш, хьайн дагахь боху ахь:

„Со Дела ву, соьга кхочуш цхьа а вац“.

11Амма хьуна тӀе бохам богӀур бу,
бозбунчаллица иза дӀабаккха ахь могуьйтур дац.

Сингаттам хьоьга кхочур бу,
хьан ницкъ кхочур бац иза сацо.

Хьуна дагахь а доцуш долу
хӀаллакьхилар цӀеххьана догӀур ду хьуна тӀе+.

12ДӀаӀе айхьа лелочу молханашца а,
хьайн дерриге а бозбунчаллашца а,
ахь жима йолуш дуьйна лелийна уьш.

Цара хьуна гӀо дан а там бу,
цара хьан мостагӀий Ӏадо а там бу.

13Хьо кӀадъелла, хьайна дукха хьехарш дарна.

Хиндерг хаархьама стигалш дӀасайоькъучаьрга а,
стигаларчу седарчех дерг толлучаьрга а,
хӀора баттахь хьуна хиндерг дуьйцучаьрга а,
шайн метта схьа а хӀиттина, хьо кӀелхьаръяккхийта.

14Уьш чен юьхкаш санна ю:

цӀеро уьш багор бу!

Цаьрга ур-атталла шаьш а
кӀелхьар ца бахало цӀерах.

Ша вохвалархьама кӀоранах йолу цӀе иза хир яц,
уллохь хиъна Ӏархьама йолу цӀе иза хир яц+.

15Церан дуьхьа хьо къахьоьгуш а яра,
цаьрца хьо, жима йолуш дуьйна, йохкаэцар лелош а яра,
амма хьан дуьхьа цаьрга хӀумма а далур дац.

Царах хӀора а шен новкъа дӀавахана,
цхьа а ца висна хьо кӀелхьаръяккха».

48

Дела хиндолчун Да ву

48^1ЛадогӀа хӀокхуьнга, Якъубан цӀа,
ЯхӀудана тӀера схьадогӀуш долу
Исраилан тӀаьхье хьайх олуш долу.
Ахьа Везачу Элан цӀарах дуй а боу,
Исраилан халкъан Везачу Далла Ӏамал а йо –
бакъдолчуьнца а, нийсонца а иза ца дахь а+.
2Аша шаьш езачу гӀалех схьадевлла а,
Шен цӀе массо а ницкъийн Веза Эла йолчу,

Исраилан халкъан Везачу Делах дозуш ду а боху.

3Везачу Эло боху Исраилан халкъе:

«Дуккха а хьалха дуьйцура Ас хин долу хӀуманаш.

Сан багахула царах лаьцна Ас бохура,
нахана Ас уьш дӀахозуьйтура.

ЦӀеххьана Со лела волавелира,
ткъа и хӀуманаш кхочушхуьлура+.

4Суна хаьара, хьо къар ца луш дуйла а,
хьан вортана тӀера пхенаш аьчка а,
хьаж цӀестан дуйла а+.

5Цундела Ас хьалххе дӀакхайкхадора хьоьга,
хиндерг хилла далале.

Хьан ала йиш ца хилийта:

„И хӀуманаш сан цӀуша дина ду.

Дечиган я лалийначу сан суьрто
сацам бира и хӀуманаш хилийта“+.

6Хьуна хезна и дерриг а, хьажал цу тӀе!

Ахьа тӀе ца лоцу иза?

ХӀинца дуьйна Ас керлачу хӀуманех лаьцна дуьйцур ду хьуна.

Ас йовзуьйтур ю хьуна хьалха ца евзина йолу къайленаш+.

7Тоххара дуьйна дац, уьш хӀинцца кхоьллина ду.

ХӀинццалц царах лаьцна хьуна ца хезна.

Цундела хьан ала йиш яц:

„ХӀаъ, уьш хууш дара суна!“

8Хьуна иза хезна а дац, цунах хууш хӀумма а дац.

Хьан лергаш хьалха схьадиллина дацара.

ХӀунда аьлча Суна хаьара, хьо мел ямарта ву,
ненан кийрара схьаваьлчхьана дуьйна, дуьхьалваьлларг ю хьан цӀе.

9Сайн цӀе бахьана долуш, Ас юхайоккху Сайн оьгӀазалла.

Суна болу хастам бахьана долуш,
хьо хӀаллак ца ван Со сецаво Ас.

10Хьажал, хьо цӀанъярхьма Ас лалийна хьо,
амма дети санна ца лалийна хьо.

Ас зийра хьо баланийн кхерчахь+.

11Аса Сайн дуьхьа до иза –

Сайн цӀе емалйойтур яц Ас,

Сайн сийлалла цхьанна а дӀалур яц»+.

Къуреш Везачу Эло хаьржина куьйгалхо хилар

12+Везачу Эло боху:

«ЛадогӀа Соьга, Якъубан тӀаьхье,
Исраилан халкъ, Ас тӀекхайкхина долу!
Со – волуш волу Дела ву,
Со Дуьххьарлерниг а, ТӀаьххьарлераниг а ву!+
13Сан куьйгаша кхоьллина латта,
Сан аьтту куьйго дӀасаяржийна стигалш.
Ас латта а, стигал а тӀекхайкхича,
уьш Суна хьалха хӀуьттур ду+.

14Схьа а гуллой, ладогӀа, аш массара а!

ЦӀушна юкъара хьан аьлла кху хиндолчух лаьцна?

Везачу Эло хаьржинчу стага Бавелна дуьхьал йолу Цуьнан Ӏалашо кхочушйийр ю.

Хашадхошна тӀехь Шен ницкъ гойтур бу цо+.

15Со цхьаъ ву вистхилларг а,
цуьнга схьакхайкхинарг а.

Со ву – иза схьавалориг,
цуьнан аьтто хир бу ша арабаьккхинчу новкъахь+.

16ХӀинца, Суна улло тӀе а дуьйлий, ладогӀа Ас бохучуьнга.

Хьалхе дуьйна а ас къайлаха ца дуьйцура.

ХӀара хила доладелчхьана а, Со цигахь ву», – иштта боху Везачу Эло,
ткъа хӀинца Хьалдолчу Эло ваийтина со Шен Синца+.

Везачу Эло Шен халкъан гӀайгӀа бар

17Иштта боху Везачу Эло,
хьо КӀелхьардоккхучо а,
Исраилан халкъан Везачу Дала а:
«Со Веза Эла ву, хьан Дела,
хьуна пайденна дерг Ӏамош волу,
хьо ваха везачу новкъа дӀавуьгуш волу.

18Ас деш долу омранаш ахь тидаме оьцуш делахьара!

ТӀаккха хьан синтем дӀадоьду хи санна хир бара,
хьан нийсо хӀордан тулгӀенаш санна хир яра+.

19Хьан тӀаьхье хир яра гӀум санна дукха,
хьох схьабевлларш – гӀамаран буьртигаш санна.

Церан цӀе цкъа а йовр яцара,

Суна хьалха уьш дӀахедар бацара»+.

20+Бавелера арадовла,
хашадхойх дӀадовда!

Хазахетаран маьхьаршца дӀакхайкхаде иза,
массо меттехула дӀасабаржабе и кхаъ:

«Везачу Эло мах баларца паргӀатъяьккхина

Шен ялхо йолу Якъубан тӀаьхье!» – алий+.

21Везачу Эло Шен халкъ яьссачу аренехула дӀадуьгучу хенахь,
наха хьогаллина бала ца лайна.

Дала тархах хи даьккхина царна.

Цо тарх екъча, хи охьадоладелла+.

22+«Ӏесачарна машар хир бац», – боху Везачу Эло.

49

Исраилан халкъ кхечу къаьмнашна серло хилар

49^1+ЛадогӀа соьга, хӀордан йистера долу къаьмнаш,
ладогӀа, генахь Ӏаш долу халкъаш!

Со дуьнен чу а валале, Везачу Эло тӀекхайкхина Со,
ненан кийрахь волчу хенахь дуьйна, Сан цӀе тиллина Цо+.

2+Сан маттах ира тур дина Цо,

Шен куьйган ӀиндагӀехь Со Ӏалаш а вина.

Сох ирбина пха бина Цо,

Шен Ӏад-батта чохь Со лар а вина+.

3Цо соьга элира: «Хьо Сан Ялхо ву, Исраил саннарг,

Хьоьгахула Сайна хастамаш бойтур бу Аса»+.

4Ас элира: «Эрна къахьегна ас!

Сайн ницкъ пайдабоцуш кхачийна ас.

ХӀетте а, суна кхочург Везачу Элера хир ду,
суна доггӀург сан Делера хир ду».

5Ткъа хӀинца Шен Ялхо хила а,
Якъубан тӀаьхье Шена юхаерзорхьама а,
Исраилан халкъ Шена тӀе схьагулдайтархьама а
кийрахь дуьйна Со винчу Везачу Эло боху –
Везачу Элан бӀаьргашкахь Сан сийдийр ду,
ткъа Сан ницкъ Сан Делера бу. –

6+Цо соьга боху: «Хьо Сан Ялхо хилла Ӏийр вац,

Якъубан тайпанаш юхаметтахӀитто а,
Исраилан халкъах бухабиснарш цӀа берзо а.
Ас хьох кхечу къаьмнашна серло йийр ю,

Сан кӀелхьардаккхар дуьненан массо а маьӀӀе кхачийта»+.

7Исраилан халкъ мах баларца ПаргӀатдаьккхинчо,
цуьнан Веза Дела волчу Везачу Эло,
нахана дегаза хеташ волчу а,
къаьмнашна ца везаш волчу а
куьйгалхойн Ялхочуьнга иштта боху:
«Паччахьаш, Хьо ган а гина,
хьалагӀовттур бу ларамца.
Паччахьийн кӀентий а, Хьо ган а гина,
лохха охьатаьӀар бу,
хӀунда аьлча тешаме волчу Везачу Эло,
Исраилан халкъан Везачу Дала, хаьржина Хьо»+.

Исраилан мохк юхаметтахӀоттор

8+Везачу Эло боху:

«Со реза хуьлучу хенахь Аса жоп лур ду хьуна,

Хьо кӀелхьарвоккху хан тӀееача, гӀо дийр ду хьуна.

Ас Ӏалаш а, лар а вийр ву Хьо,
Хьоьгахула Ас халкъаца барт бийр бу,
латта меттахӀотто а, дассаделла дакъош
юха шун долахь хилийта а,+

9йийсаре дӀабигна болчаьрга: „Арадовла!“ – ала а,
боданехь болчаьрга: „Гучудовла!“ – ала а.

УьстагӀий санна, уьш некъийн йистошкахь бежаш хир бу,
дерзинчу гунаш тӀехь церан дежийлаш хир ю+.

10+Уьш цкъа а меца а, хьогах а хир бац.

Малхо а, товно а ницкъ бийр бац царна,
хӀунда аьлча царах къинхетам беш Волчо дӀабуьгур бу уьш.

Цо хин хьостанашна тӀе балор бу уьш+.

11Ас Сайн массо а лаьмнех тачанаш дийр ду,
Сайн массо а коьрта некъаш хьалаойур ду.
12Хьовсал, уьш генара схьабогӀур бу –
цхьаберш къилбаседехьара,
вуьш малхбузехьара,
кхиберш Синайм цӀе йолчу махкара»+.

13Йоккхаехьа, стигал! Самукъадаьлла хилахьа, латта!

Хазахетаран илли декадейша, лаьмнаш!

Везачу Эло Шен халкъан дог оьцу,

Цо къинхетам бо гӀело хьоьгучу Шен къомах+.

14Амма Цийоно элира:

«Везачу Эло йити со,

Хьалдолчу Элана со йицъелла!»+

15Везачу Эло жоп делира:

«Нанна дицлур дуй те шен декхаш долу бер,
ша динчу берах къахета йицлур юй те иза?

Нагахь нанна шен бер дицлахь а,

Суна цкъа а йицлур яц хьо+.

16Хьажал, Ас хьан цӀе Сайн куьйгийн кераюккъехь дӀаязйина.

Хьан пенаш гуттара а Сан бӀаьргашна хьалха ду.

17Хьан кӀентий хьуна тӀе юхаберза сихлуш бу,
хьо йохийнарш дӀагӀур бу хьо йолчуьра.

18Хьайн корта хьала а айий, гонах дӀасахьажа.

Берриг а хьан кӀентий, гул а белла, хьо йолчу цӀа боьрзуш бу!

Дийна волчу Сох чӀагӀо йо Ас, – боху Везачу Эло, –
зудчун туьтеш санна, цаьрца массаьрца а хазлур ю хьо,
нускалан хаза духар санна, уьш хир бу хьуна+.

19Хьан мохк бохийна а, бассийна а бара,
цунах къапалгаш йина яра,
ткъа хӀинца иза чӀогӀа жима хир бу
цу тӀехь даха хиинчу дебначу хьан халкъана.

Хьан мохк дӀакхаьллинарш
хьо йолчуьра дӀагӀур бу+.

20Хьох бераш дӀадаьхначу хенахь
халкъана юкъахь динчу бераша
хьуна а хезаш, эр ду цхьана дийнахь:

„ХӀара меттиг чӀогӀа жима ю,
жимма дӀакхалха, со а Ӏайтархьама“+.

21ТӀаккха хьайн дагахь ахьа эр ду:

„Хьан дина суна хӀара бераш?

Сох бераш дӀадаьхнера, со уьш хуьлуш а яцара.

Со йийсарехь а, махках яьккхина а яра.

Хьан кхиийна хӀара бераш?

Со массара а цхьа йитина ма яра –
хӀара бераш мичахь дара?“»

22Хьалдолчу Эло иштта боху:

«Хьовсал, Ас халкъашна цхьа билгало лур ю,

Сайн байракх ойур ю Ас царна,
тӀаккха цара куьйгаш тӀехь шайн кӀентий а,
белшаш тӀехь мехкарий а схьабахьар бу+.

23Паччахьаш дай санна хир бу хьуна,
паччахьийн зударий наной санна хир бу.

Уьш хьуна хьалха охьатаьӀар бу,
цара хьан когашкара чан юур ю.

ТӀаккха хуур ду хьуна Со Веза Эла вуйла.

Ас гӀо даре сатуьйсуш верг дохковер вац»+.

24Ондачуьнгара ижу схьаяккхалур юй?

Къизачу куьйгалхочуьнгара йийсархой схьабахалур буй+?

25Амма хӀара боху Везачу Эло:

«Ондачуьнгара йийсархой а схьабохур бу,
къизачу куьйгалхочуьнгара ижу а дӀахоьцур ю.

Хьоьца тӀом беш болчаьрца Со тӀом беш хир ву,
хьан бераш Ас кӀелхьардохур ду+.

26Хьуна ницкъ биначаьрга Ас шайн дилха доуьйтур ду.

Шайн цӀийно бахор бу уьш, чагӀаро санна.

ТӀаккха массо а адамашна хуур ду Со Веза Эла а,
хьо КӀелхьарйоккхург а, мах баларца
хьо ПаргӀатйоккхург а, Якъубан Нуьцкъалниг а вуйла»+.

50

50^1Иштта боху Везачу Эло:

«Мичахь ду шун ненан дӀасакъастаран кехат,

Ас иза дӀайохуьйтуш цуьнгахь хилла долу?

Я Сайна духалург ахча деллачух
хьанна доьхкина Ас шу?

Шу доьхкина ду, шайн къинош бахьана долуш.

Шун зуламаш бахьана долуш, дӀаяхийтина ю шун нана+.

2Со схьавеанчу хенахь, цхьа а хӀунда вацара?

Ас кхайкхича, дуьхьал жоп хӀунда ца делира?

Сан куьг дацделла ткъа шуна гӀо дан,
я Сан ницкъ дӀабаьлла ткъа шу кӀелхьардаха?

Ас Сайн омрица хӀорд бакъабо,
хих яьсса аре йо,
тӀаккха царна чуьра чӀерий, хи а ца тоьий,
дахкало, хьогаллина ле+.

3Ас стигалш боданехь дӀахьулйо,
сингаттаман духар тӀе а тосий»+.

Везачу Элан Ялхочун ладугӀуш хилар

4Хьалдолчу Эло Ӏеминчеран мотт белла Суна,
гӀелвеллачунна гӀо даран дош суна довзийтархьама.

ХӀора Ӏуьйранна Цо самавоккху Со,
дешархочуьнга санна, тидамца соьга ладогӀийта+.

5Хьалдолчу Эло Сан лергаш схьадиллина,
ткъа Со аьрха а вацара,
я Со юха а ца велира.
6+Сайна еттачарна букъ кӀелхӀоттийра Ас,
ткъа Сайн маж дӀаийзочарна – беснеш.
Ас юьхь дӀа ца лачкъийра,
Сайна дов деш а, шеташ етташ а+.

7Хьалдолчу Эло Суна гӀо дарна,

Суна эхь хетар дац.

Цундела Ас Сайн юьхь, мокхаз санна, латтайо.

Суна хаьа, Со юьхьӀаьржачу хӀуттур воцийла+.

8+Со бакъвеш волу Дела уллохь ву.

Мила ву Соьца къовсавала лууш?

ДӀахӀоттаве тхойшиъ дуьхь-дуьхьал!

Мила ву Со бехкеван лууш верг?

ТӀеваийта иза Суна!+

9Хьалдолчу Эло гӀо до Суна.

Хьаьнга ялур ю Суна кхел?

Уьш массо а, бедар санна, тишлур бу,
нецано йиъна хӀума санна, дӀабевр бу+.

10Мила ву шуна юкъахь Везачу Эле ларамах вуьзна а,

Цуьнан Ялхочо дуьйцучуьнга ладугӀуш а?

Бодашкахь, серло а йоцуш, лелаш верг,

Везачу Элан цӀарах тешна Ӏаш а хуьлийла,
шен Далла тӀетевжаш а хуьлийла.

11Ткъа шу, цӀе латош дерш,
шаьш латийначу цӀера юккъе гӀо!

Догуш долу пхерчий схьаэцнарш,
шаьш латийначу пхерчашна юккъехь лела!

Иза Сан куьйго дийр ду шуна:

Ӏазап а хьоьгуш, охьаховшур ду шу.

51

Исраил-мохк тебеш аьлла дешнаш

51^1Везачу Эло боху:

«ЛадогӀа Соьга, нийсонна тӀе гӀертарш,
Веза Эла лоьхурш!
Шаьш схьахьаькхначу тархе хьовса,
шаьш чуьра схьадаьхначу оре хьовса.
2Хьовсал шайн дега ИбрахӀиме а,
шаьш динчу Сарате а.
Ас тӀекхайкхинчу хенахь иза цхьаъ бен вацара,
амма иза декъал а вина, бераш а делла,
Аса цуьнан тӀаьхье дебийтира+.

3Иштта Везачу Эло Цийонан догъоьцур ду,
цуьнан херцораш юкъахь болчарна синтем а лур бу.

Цуьнан яьсса аренаш Ӏедан-беш санна йийр ю,
цуьнан эрна аренаш Везачу Элан беш санна йийр ю.

Самукъадалар а, хазахетар а хир ду цигахь,
баркаллаш бохур ду, эшарш а лоькхур ю+.

4ЛадогӀа Соьга, Сан халкъ,
ладогӀа Ас бохучуьнга:
Соьгара товрат-хьехам схьабер бу,

Сайн нийсо Ас къаьмнашна серло йина дӀахӀоттор ю+.

5Сан нийсо гергакхочуш ю,

Ас лун долу кӀелхьардаккхар новкъа даьлла ду.

Ас-Айса нийсонца олалла дийр ду халкъашна тӀехь.

ХӀордан йистера халкъаш хир ду Со варе сатуьйсуш,
шайна гӀо ден долчу Сан куьйге хьоьжуш+.

6Хьалахьовсал стигала, охьахьовсал лаьтта!

Стигалш дӀаевр ю, кӀур санна.

Латта тишлур ду, бедар санна,
цуьнан бахархой а лийр бу, мозий санна.

Амма Сан кӀелхьардаккхар гуттар а хир ду.

Сан нийсо цкъа а дӀаер яц+.

7ЛадогӀа Соьга, бакъдерг девзаш дерш,
Сан товрат-хьехам шайн дегнашкахь болу халкъ.
Наха шайна кхиссарш ярх ма кхера,
уьш шайх кхардарх а ма къахка+.
8Бедар санна, нецано дӀабуур бу уьш,
тӀаргӀа санна, нӀаьно дӀакхоллур бу.
Ткъа Сан нийсо гуттар а хир ю,

Сан кӀелхьардаккхар тӀаьхьенашкара тӀаьхьенашка кхочур ду»+.

9ГӀаттахьа, Веза Эла, гӀо дехьа тхуна!

Хьайн ницкъаца тхо кӀелхьардахахьа.

ГӀаттахьа, хьалхалерчу заманашкахь санна,
дӀаяханчу тӀаьхьенийн деношкахь санна!

РахӀаб-саьрмик дӀахедийнарг Хьо вацара ткъа?

Цу хӀордан саьрмиках тур Ӏоьттинарг Хьо вацара ткъа+?

10Ахь ца бакъийна хӀорд, йоккхачу кӀоргаллин хиш,
хӀордан бухахула некъ а буьллуш,
кӀелхьарбевлларш цунна тӀехула дехьабовлийта+?

11Ахь мах баларца паргӀатбаьхнарш юхабоьрзур бу.

Эшаршца Цийон-лам тӀе богӀур бу уьш,
гуттар а долу хазахетар хир ду церан кортош тӀехула.

Хазахетар а, самукъадалар а карор ду царна,
сингаттам а, даккхий синош дахар а дӀадевр ду+.

12Везачу Эло боху:

«Со-суо ву шун догъоьцуш Верг.

Хьо хӀунда кхоьру лийр волчу стагах,
буц санна телхачу адамийн кӀантах+?

13Хьуна хӀунда вицло хьо кхоьллина волу а,
стигалш дӀасаяржийна волу а,
лаьттан баххаш дӀахӀиттийна волу а Веза Эла?

Хьо хӀаллакван кийча волуш волчу,
хьуна гӀело ечун дералла бахьана долуш,
дерриг а дийнахь хьо хӀунда кхоьруш лаьтта?

Мичахь ю хьуна гӀело ечун дералла+?

14Йийсархо кестта паргӀатвоккхур ву.

Иза ор чохь а лийр вац,
цунна бепиг ца тоьуш а хир дац.

15Со Веза Эла, хьан Дела, ву.
Ас хӀорд ловзабоккху,
цуьнан тулгӀенашка гӀовгӀа а йойтуш.
Сан цӀе массо а ницкъийн Веза Эла ю!+
16Ас Сайн дешнаш хьан бага дехкина,
Сайн куьйган ӀиндагӀехь хьо къайлаваьккхина,
хьоьга стигалш дӀасаяржаяйта а,
лаьттан баххаш дӀахӀиттадайта а,
Цийоне: „Хьо Сан халкъ ду!“ – алийта а».

Ярушалаймо Ӏазап хьегаран чаккхе

17+Самаялахьа, самаялахьа,
гӀаттахьа, Ярушалайм!

Везачу Элан карара

Цуьнан дераллин кад мелла ахь.

Кад берриг а бассийна ахь,
цо хьо тахкийна+.

18Ахь мел бинчу кӀенташна юкъахь
цхьа а вацара хьо дӀайига.

Ахь мел кхиийначу берашна юкъахь
цхьа а дацара хьан куьг схьалаца.

19Хьуна тӀе ши бохам беана –
хьан бийр бу хьуна синтем?
ЧӀанадаккхар а, хӀаллакдар а,
мацалла а, туьра кӀел дахар а –
и дерриге а хьуна тӀе деана –
хьан дог Ас хьаьнгахула оьцур ду+?
20ГӀелбелла хьан кӀентий
хӀора ураман гола тухучохь Ӏохкуш бу.
РечӀано лаьцна сай санна бу уьш.
Уьш Везачу Элан оьгӀазаллах а,
хьан Делан къематах а буьзна бу.

21ЛадогӀа хӀокху хӀумане,
бала хьоьгуш верг а,
чагӀар малаза вехна верг а.
22Иштта боху хьан Хьалдолчу Эло,
Шен халкъ лардеш волчу хьан Дала:
«Хьан куьйгара схьаоьцу Ас
хьо тахкийна болу кад.
Сан дераллах буьзна болчу
хӀокху кедара ахь кхин мер дац+.

23Ас хьуна ницкъ биначеран кара лур бу иза. Цара хьоьга элира:

„Охьайижа лаьтта, тхо хьайна тӀехула дӀасалелийта“.

Ахь хьайн букъах латта а, урам а бира, нах тӀехула лелийта».

52

Дала Ярушалайм кӀелхьаръяккхар

52^1+ГӀаттахьа Цийон, гӀаттахьа!

Ницкъ хьайна тӀебухахьа!

Ва Ярушалайм, ва еза гӀала,
хьайн исбаьхьа бедарш тӀеюхахьа!

Сунтваза верг а, боьха верг а
кхин вогӀур вац хьуна чу+.

2Хьайна тӀера чан дӀаегаехьа,
гӀаттахьа, Ярушалайм!

Паччахьан гӀанта тӀе охьахаахьа!

Хьайн вортанна тӀера зӀенаш схьаяхахьа,
йийсаре лаьцна Цийонан йоӀ!

3Везачу Эло хӀара боху шен халкъе: «ХӀумма а йоцучу хӀуманах доьхкина а дара шу, мах а ца луш, оьцур ду шу». 4Сан Хьалдолчу Эло иштта боху: «Хьалха Сан халкъ Мисар-махка даханера, цигахь дахархьама. ТӀаьхьо ашурхоша Ӏазапехь даллийра иза. 5+Ткъа хӀинца хӀун ду Сан кхузахь? – хоьтту Везачу Эло. – Мах а ца луш, йийсаре дӀадигна ду Сан халкъ, ткъа цуьнан куьйгалхой угӀуш бу, – боху Везачу Эло. – Дерриг а дийнахь Сан цӀе емалъеш лаьтташ ю+. 6Цундела Сан халкъана Сан цӀе евзар ю, цундела царна хуур ду цу дийнахь: „Со хӀара ву!“ – аьлларг Со вуйла».

7+Машар дӀакхайкхош волчу а,
хаза кхаъ бахьаш волчу а,
кӀелхьардовлар дӀакхайкхош волчу а,
Цийоне: «Хьан Дала паччахьалла до!»
олуш волчу а геланчин когаш
лаьмнашкахула схьабогӀуш мел хаза ду!+
8ЛадогӀа! Хьан хехоша шайн аьзнаш айдина,
хазахетарца цхьаьний маьхьарий детта цара.
Шайн бӀаьргашца го царна,
Веза Эла Цийоне юхавоьрзуш.

9Яккхийейша, хазахетарца цхьаьна эшарш лакхийша,

Ярушалайман херцораш!

ХӀунда аьлча Везачу Эло Шен халкъан догъэцна,

Цо мах баларца паргӀатъяьккхина Ярушалайм+.

10Везачу Эло Шен беза пхьарс берзина
баьккхина дерриг а халкъашна хьалха.

Дуьненан массо а йистошна
вайн Дала делла кӀелхьардаккхар гур ду+.

11+ДӀадуьло, дӀадуьло, арадовла цигара!

Боьхачух дӀа ма хьакхало.

Арадовла цу чуьра, шаьш цӀанде,

Везачу Элан пхьегӀаш лелош дерш!+

12Амма шу меллаша девр ду ара, дӀадовдур дац,
хӀунда аьлча Веза Эла гӀур ву шуна хьалхаваьлла.

Исраилан халкъан Веза Дела хир ву,
шу лардеш, шуна тӀаьхьаваьлла вогӀуш+.

Ялхочо бала хьегар

13Везачу Эло боху:

«Хьовсал, Сан Ялхо Ша дечунна тӀехь кхиам болуш хир ву.

Иза чӀогӀа лакхаваьккхина а, айвина а хир ву+.

14Иза гича, дукха адам инзардаьллера, хӀунда аьлча
цхьана а адаман йоцучу кепара цӀармата дара Цуьнан сибат,
цхьана а стеган ца хуьлу хатӀ дара Цуьнан.

15+Амма Цо дукха халкъаш инзардохур ду,
паччахьаша шайн баганаш дӀакъовлур ю Цунна хьалха.

Шайга ца дийцинарг гур ду царна,
шайна ца хезначух кхетар бу уьш»+.

53

53^1+Мила тешна хир вара тхоьгара хезначух?

Хьанна гайтина бара Везачу Элан нуьцкъала пхьарс+?

2Иза Цунна хьалха, ховха маргӀал санна,
декъачу лаьттара хьалаболу орам санна, кхиъна ву.

Цуьнгахь я куц а, я исбаьхьалла а яцара
вайн тидам цунна тӀебахийта.

Цуьнга хьаьжча, цхьа а хӀума дацара
вай Цунна тӀеозалуш долу+.

3Нах ца баьшна а, наха дӀатесна а вара Иза.

Лазарш хааделла а, эгӀазаллаш евзина а стаг вара Иза.

Шена тӀера юьхь дӀаерзаечу стагах санна,

Цунах даша а ца даьшна, вай Цуьнан хама а ца бинера+.

4+Амма, вайн эгӀазаллаш тӀе а лаьцна,

Цо вайн лазарш дӀадаьхьира.

Ткъа вайна моьттура, Иза таӀзар динарг, –

Дала тоьхнарг а, Цо ницкъ бинарг а вара+.

5+Вайн аьрхаллина чов йина вара Иза,
вайн къиношна хьаьшна вара Иза.

Вайна машар бахьаш долу таӀзар дара Цунна тӀехь,
ткъа Цуьнан чевнаш бахьана долуш вай тодина лаьтта+.

6+Вай массо а тиладелла уьстагӀий санна дара,
хӀора а шен-шен новкъа тӀевирзина вара.

Амма Везачу Эло дахкийтина Цунна тӀе
вайн массеран а къинош а, бехк а+.

7+Цунна гӀело а йора, ницкъ а бора,
амма Шен бага хьала ца гӀаттийра Цо.
Урс хьакха дӀабуьгуш болчу Ӏахаро санна,
ша лоргучунна хьалха шен Ӏаь ца йолуьйтучу уьстагӀо санна,

Шен бага хьала ца гӀаттийра Цо+.

8Цуьнан гӀуллакх харц къасторна, Иза дӀаваьккхира.

Амма Цуьнан тӀаьхьенах лаьцна хьан ойла йора?

Дийначеран лаьтта тӀера дӀаваьккхина вара Иза.

Сан халкъан къинош бахьанехь Цунна ницкъ бира+.

9+Зуламхошца цхьаьна каш кечдинера Цунна,
хьалдерг волчохь дӀавоьллинера Иза,
Цо цкъа а къизалла ца йинехь а,
Цуьнан багахь харцдерг дацахь а+.

10Амма Везачу Элан лаамехь дара

Иза хьашийта а, Цуьнга баланаш хьегийта а.

Нагахь Шен синах Цо гӀуда такхаран сагӀа дахь,
тӀаьхьенах берш гур бу Цунна,
Цуьнан дахар дах а дийр ду Цо,
ткъа Цуьнан куьйгахула кхиамца
Везачу Элан лаам кхочушхир бу.
11Шен сино бала хьегначул тӀаьхьа,
Цунна юха а дахаран серло а гур ю,

Шена тосаделлачуьнгахула Ша тӀекхаьчначунна Иза реза а хир ву.

Нийсаверг волчу Сан Ялхочо
дуккха а нах Суна хьалха бакъбийр бу,
церан къинош Шена тӀехь дӀа а хьур ду+.

12+Цундела Ас сийлахьчарна юкъахь дакъа лур ду Цунна,
ондачаьрца ижу йоькъур ю Цо,
Цо Шен дахар Ӏожаллина дӀадаларна а,
зуламхойх Иза дӀатоьхна хиларна а.
Цо дуккха а болчеран къинош дӀа а даьхьира,
зуламхошна тӀера доӀанаш а дора.

54

Везачу Элан Исраилан халкъе болу безам

54^1+«Мохь хьекха, бер ца хуьлуш ерг,
цкъа а бер хилла а йоцург!
Хазахетаран цӀогӀа тоха, мохь хьекха,
бер хуьлуш лазарша ца хьийзийнарг,
хӀунда аьлча йитинчун бераш сов ду,
майра волуш йолчун чул», – боху Везачу Эло+.
2«ДӀасашоръе хьайн четар лаьтта меттиг,
хьайн хӀусамийн шаршуш дӀаяржае!

Юха ма оза! Четар чӀагӀдеш долу машшаш дӀахеца,
ткъа машшийн хьостамаш лаьттах чӀагӀде!

3ХӀунда аьлча хьо аьтту а, аьрру а агӀор дӀасаяьржар ю.

Хьан тӀаьхьенах болчара халкъаш карадерзор ду,
яссийна церан гӀаланаш хьалаюзур ю.

4Кхера ма кхера – кхин юьхьӀаьржачу хӀуттур яц хьо.

Эхь хеташ ма хила – кхин аьшнаш йийр яц хьо.

Хьайн жимачу хенахь юьхьӀаьржачу хӀоттар дицлур ду хьуна,
хьайн йисина Ӏаш сий дайна хилар дага а догӀур дац хьуна+.

5Хьо Кхоьллинарг ву хьан майра –

Цуьнан цӀе массо а ницкъийн Веза Эла ю.

Хьо ПаргӀатъяьккхинарг Исраилан халкъан Веза Дела ву,

Цунах дерриге а лаьттан Дела олу+.

6Везачу Эло кхойкху хьоьга,
йитина а, дог доьхна а йолчу зудчуьнга санна,
жимачу хенахь ялийна а,
юха дӀатесна а йолчу зудчуьнга санна, –
боху хьан Дала. –+
7КӀеззигчу ханна Ас йитинера хьо,
амма боккхачу къинхетамца Ас юхаялор ю хьо+.

8ОьгӀазваханчохь Сайн юьхь хьох къайлаяьккхинера Ас,
амма хедар боцучу безамца Ас къинхетам бийр бу хьох», –
боху хьо КӀелхьарйоккхуш волчу Везачу Эло+.

9+«Суна иза Нохьин деношкахь санна ду.

Цу хенахь Ас чӀагӀо йира, кхин цкъа а лаьтта тӀе Нохьин хиш дер дац аьлла.

ХӀинца Ас чӀагӀо йо кхин хьуна оьгӀаз ца ваха а,
бехкаш ца даха а+.
10Лаьмнаш дегадахь а,
гунаш меттахдовлахь а,
Сан хьоьга болу хедар боцу безам дӀабер бац,

Сан хьоьца бина машаран барт меттахбер бац», –
боху хьох къинхетам беш волчу Везачу Эло+.

Керла Ярушалайм

11+«Пекъар йолу, мохо дӀасалестош йолу,
шена синтем ца бина йолу гӀала!
Ас-Айса хьан тӀулгаш поппарца дуттур ду,
хьан бух саппир-тӀулгех буттур бу,
12хьан бӀаьвнаш рубинех йийр ю,
кевнаш – къегачу жовхӀарех,
ткъа дерриг а пенаш дезачу тӀулгех дуттур ду.

13+Везачу Эло Ӏамор бу хьан берриг а кӀентий,
церан машар а, беркат а доккха хир ду+.

14Нийсонна тӀехь чӀагӀйина хир ю хьо.

Ӏазап дар хьуна генадер ду,
хьо кхера оьшуш хӀумма а дац.

Къемат хьуна генадер ду,
иза хьуна улло догӀур дац.

15Нагахь хьуна тӀе цхьаъ латахь а,
иза Соьгара хир дац.

Милла а хьох латахь а, иза ша вужур ву.

16Хьажал, Ас аьчка пхьар кхоьллина,
цо, алу алсам а йоккхий,
балхана догӀуш долу герз кечдо.
Ткъа иштта Ас кхуллу хӀаллакдийриг а,
цуьнга адамаш хӀаллакдайтархьама.

17Хьуна дуьхьал даьккхинчу цхьана а герзо хьуна зулам дийр дац.

Хьо бехке вечу муьлххачу а маттана дуьхьало ялур ю хьоьга.

Иза Везачу Элан ялхойн тӀаьхье ю,
Соьгара долу церан бакъдар ду», –
боху Везачу Эло+.

55

Делера болу къинхетам

55^1+Везачу Эло боху:

«Ва дерриге а хьогах дерш,
хиш тӀе схьадуьйла!
Ва шайгахь ахча доцурш,
схьадуьйла, эца, яа!
Схьадуьйла, дети доцуш эца,
ахча а ца луш, чагӀар а, шура а эца!+

2Аш хӀунда луш ду ахча шайна пайденна доцучух?

Мах а луш, меца хӀунда дуьсуш ду шу?

Дика Соьга ла а догӀий, мерзаниг дӀадаа,
тӀаккха аша тоьллачу кхачанах дезар оьцур ду+.

3+ХӀинца тидам бе, Суна тӀедуьйла!

ЛадогӀа Соьга, шайн синош дахийтархьама!

Ас гуттар а хин болу барт бийр бу шуьца,

Даудана лур ду аьлла долу тешаме диканаш лур ду шуна+.

4Хьовсал, Ас Цунах дуккха а халкъашна теш вира,
тхьамда а, куьйгалхо а вира царна.

5Хьайна девзаш доцу халкъаш тӀекхойкхур ду ахь,
хӀинццалц царна хьо а ца девзара.

Уьш хьуна тӀекхача сихлур бу,
хьан Везачу Делан, Исраилан халкъан Везачу Делан, дуьхьа,
хӀунда аьлча Цо хьан сий лакхадаьккхина»+.

6Лаха Веза Эла Иза каро мегачу хенахь.

Кхайкха Цуьнга, Иза уллохь волчу хенахь+.

7Ӏесачо шен некъ буьтийла,
ткъа къинош летийначо – шен ойланаш.

Везачу Элана тӀевоьрзийла иза – Цо цунах къинхетам бийр бу –

Вайн Далла тӀе, хӀунда аьлча Цо комаьршаллица нахана гечдийр ду.

8«Сан ойланаш шун ойланаш яц,
шун некъаш Сан некъаш дац, –
боху Везачу Эло. –
9Стигалш лаьттал лекха ма-хиллара,
Сан некъаш а ду шун некъел лекха,
Сан ойланаш а ю шун ойланел лекха+.

10+ДогӀа а, ло а, стигалара охьа а догӀий,
цара латта даша а дой,
цу тӀехь хьаладолург кхуьуьйту,
ялта дӀадуьйш волчунна хӀу а,
юуш волчунна юург а хуьлуьйтуш.
ТӀаккха бен уьш стигала юха ца доьрзу.
11Иштта ду Сан багара схьадолу дош а –
иза даьсса юха ца доьрзу Суна тӀе.
Цо Суна луург кхочушдо,
Ас даийтина дош Ӏалашоне кхочу+.

12Делахь, шу самукъадаларца арадевр ду,
машарца новкъа а дохур ду.

Лаьмнаша а, гунаша а шуна хьалха эшарш лоькхур ю,
аренашкарчу дитташа шайн тӀараш деттар ду+.

13Коканийн метта, зоьзан дитт хьаладер ду.

КӀохцалийн метта, миртан дитт хьалагӀур ду.

И дерриг а хир ду Веза Эла дагаваийтарна а,
гуттаренна йолчу а, дӀаер йоцучу а билгалонна а»+.

56

Массо а халкъашна долу кӀелхьардовлар

56^1Везачу Эло иштта боху: «Бакъдерг лар а де, нийсо а лелае, хӀунда аьлча Сан кӀелхьардахар гергакхаьчна, Сан нийсо кестта гучуйоккхур ю+. 2Декъала ву Далла лерина шоьтан де, иза сийсаз а ца доккхуш, лардеш верг а, шен куьг муьлххачу а вочу балхах лардеш верг а. Декъала ву иштта лелаш волу стаг а, иза кхочушдан схьалаьцна адам а»+.

3Везачу Элана тӀаьхьахӀоьттина волчу кхечу къоман стага ма олийла: «Везачу Эло со билггал Шен халкъах дӀакъастор ву».

ВаьӀна волчо а ма олийла: «Со дакъаделла дитт бен дац»+. 4Везачу Эло иштта боху: «Сан шоьтан денош лоручу а, Суна лууш дерг хоржучу а, Соьца бина барт ларбечу а баьӀначарна 5Сайн цӀа чохь а, цуьнан пенаш юккъехь а дагадоуьйтийла дӀахӀоттор ю Аса, ткъа нехан кӀентий а, мехкарий а дуьнен чу бовлучул а дика хир ю иза. Абаденналц йолу а, хедар йоцу а цӀе лур ю Ас царна».

6Везачу Элана гӀуллакх дан а, Цуьнан цӀе еза а, Цуьнан ялхой хила а Цунна тӀаьхьахӀиттина болу, шоьтан денош лардеш а, Соьца бина барт чӀогӀа лоруш а болу кхечу къаьмнех берш 7+буьгур бу Ас Сайн безачу лам тӀе. ДоӀанаш дечу Сайн цӀа чохь хазахетар дийр ду Ас царна. СагӀа доккхучу Сан кхерча тӀехь дохуш долу дийнаташ дагоран а, кхидолу а церан сагӀанаш тӀеоьцур ду Ас, хӀунда аьлча Сан цӀа доӀанаш ден цӀа олуш хир ду, массо а къаьмнашна лерина долу+.

8ДӀасабаьржина болу исраилхой схьагулбеш волчу Хьалдолчу Эло боху: «Гулбинчарна тӀе кхин а гулбийр бу Ас»+.

Исраилхойн тхьамданаш бехке бар

9Аренан массо а акхарой, схьаюьйла! Хьуьнан массо а акхарой, схьаюьйла, дӀадаа!+
10Исраилхойн хехой бӀаьрзе а, хӀумма а ца хууш а бу, уьш берриш а мотт ца хуу жӀаьлеш ду, лата а ца хууш, Ӏахка а Ӏохкуш, гӀенаш а гуш, набъяр а дезаш+. 11Уьш Ӏебар доцу а, сутара а жӀаьлеш ду. Уьш кхетам боцу Ӏуй бу: массо а шен новкъа дӀавирзина ву, хӀора а шена пайда лоьхуш ву+. 12«Схьадуьйла, – боху цара, – суна чагӀар карор ду! Маларца дехар ду вай! Кхана а тахана хилларг хир ду, кхин сов а»+.

57

ЦӀушна Ӏамалъеш берш бехке бар

57^1Делан лаамехь верг хӀаллакьхуьлу, ткъа цхьанна а дагах ца кхета иза. Далла тешаме нах бахарна тӀера дӀабоху, амма цхьа а ца кхета – Делан лаамехь верг дӀакхолхуьйту, цунна зулам ца хилийтархьама. 2Нийсачу новкъахула лелларш паргӀатоне кхочур бу, царна синтем карор бу шайн Ӏожаллин меттахь+.

3«Амма шу – тӀедуьйла кхуза, зуда-бозбунчин бераш, нахаца лелачу стеган а, кхахьпанан а хӀу!+
4Шу хьанах кхаьрдаш ду? Хьанах доьлу шу, мотт ара а бохуш? Зуламан бераш а, аьшпаш буьттучийн тӀаьхье а яц шу? 5Нежнашна юкъахь а, хӀора луьстачу дитта кӀелахь а цӀушца боьзна болчу хьарамчу лаамех дуьзна ду шу. Татолашна йистехь а, тархашна кӀелахь а берашна арсаш хьоькхуш ду шу+. 6Хьан дакъа татолийн шерачу тӀулгаш юкъахь ду. Уьш хьан кхаж бу. ЦӀуш лоруш болчу оцу тӀулгашна чагӀаран а, кӀен а сагӀанаш доху ахь. Оцунна реза хуьлийла дуй Со? 7Лекхачу а, хьалабаьккхинчу а лам тӀе хӀоттабо ахь хьайн маьнга, цига хьалайолу хьо сагӀа даккха. 8НеӀарна а, гурана а тӀехьа хӀиттайо ахь цӀуйн билгалонаш. Сох дӀа а йоьрзий, ерзина а йолий, метта йолу хьо. Хьайца дӀабийшинчаьрца барт бо ахь цаьргара мах баккха. Цаьрга а хьоьжуш, хьайн хьарамчу лаамах там хуьлу хьуна+. 9Хаза хьожа йогӀу хьакхар а эцна, хьо Мулка-цӀунна тӀе йогӀу. Ахь хьайн хьакхарш алсамдоху. Хьайн геланчаш генна дӀабохуьйту ахь – ур-атталла эхарте кхаччалц уьш буьссуьйтуш. 10Бехха некъ барна, хьо кӀадло, амма ахь ца олу: „Дог дохийла а дац!“ Хьан гӀора юха а меттахӀутту, цундела хьуна гӀелъялар ца хаало.

11Хьо хьанах кхераелла сел чӀогӀа, тешаме ца хиллал а, Со, виц а вина, хьайн дага чохь ца виттал а? Со вехха вист а ца хуьлуш Ӏерна, дуй те хьан Сох цакхерар+? 12Ас хьан нийсо а, хьан гӀуллакхаш а дӀагойтур ду хьуна – царах хьуна пайда бер бац. 13Ахь, гӀо доьхуш, орца даьккхича, хьан цӀуйн жӀугано кӀелхьарйоккхур юй те хьо? Уьш массо а мохо дӀахьур бу, хӀоно дӀасабохур бу. Ткъа Сох тешначунна латта а кхочур ду, Сан беза лам цуьнан дола а бер бу»+.

Дог доьхначух къахетар

14Везачу Эло элира: «Хьалаайина некъ богӀа! Кеч а бе, дӀа а нисбе некъ. ДӀаяккха Сан халкъана хьалхара дуьхьало».

15ХӀунда аьлча иштта боху Лекхачо а, Лакхаваьккхинчо а, абаденналц Вехаш Волчо а – Везаниг ю Цуьнан цӀе: «Со лекхачу а, езачу а меттехь Ӏаш ву. Дог доьхнарш а, синца муьтӀахь берш а бу Соьца. Ас синца муьтӀахь болчеран са метта а далор ду, дог доьхначеран дог метта а далор ду+. 16Со даим а хир вац шу бехке деш а, шуна оьгӀазъоьхуш а. Со иштта хилча, муьлхха а са Суна хьалха гӀеллур дара, Ӏаь а тухуш, Ас мел кхоьллинарг лаьттар дацара+. 17Халкъан къилахь йолу сутаралла бахьанехь, Со оьгӀаз а оьхура, цунна таӀзар а дора Аса, Сайн юьхь къайла а йоккхура, эргӀад а вуьйлура, амма иза, Сох дӀа а дирзина, шен даго хаьржинчу новкъахула дӀадахара+.

18Суна гина цуьнан некъаш, амма Ас тодийр ду иза. Ас иза дӀа а лелор ду, халкъах гӀайгӀа ечарна синтем а бийр бу+. 19+Нехан баганашкахь Суна лерина болу хастам кхуллур бу Ас. Уггар дика машар лур бу Ас генарчарна а, уллорачарна а, – боху Везачу Эло. – Ас тодийр ду халкъ+. 20Ӏеса нах ловзабаьлла хӀорд санна бу. И хӀорд дӀа ца тоь, цуьнан хиша сазз а, хатт а аратуьйсу. 21+Ӏесачарна машар хир бац», – боху сан Дала+.

58

Бакъдолчу марха кхабарх лаьцна

58^1Везачу Эло боху: «ЧӀоггӀа мохь хьакха, сеца ма сеца. Хьайн аз айде, коьман маӀах тардеш. Сан халкъана цуьнан зуламаш а, Якъубан тӀаьхьенна цуьнан къинош а дӀахаийта+. 2Цара хӀора дийнахь лоьху Со. Сан некъаш довза а лууш долуш санна а, нийсонца лелаш долуш санна а, шен Делан лаамаш дӀа ца тосуш долуш санна а долу халкъ ду иза. Цара нийсонца гӀуллакх къасторах хоьтту Соьга, Далла гергакхача лууш санна а бу уьш».

3Наха хоьтту: «Оха марха кхобу, Хьуна хӀунда ца го иза? Тхо кӀезиг хилар гойту оха, цуьнан тидам хӀунда ца бо Ахь?»

Везачу Эло боху цаьрга: «Шаьш марха кхобучу дийнахь шайн лаам кхочушбо аш, кхечарна а хала белхаш бар тӀедуьллу+. 4Марха а кхобуш, аш девнаш доху, эгӀа а оьгӀу, иштта буйнаш детташ лета. Лакхахь шайн аз хазийтархьама, ца кхобу аш цу хенахь марха. 5Иштта дуй те Суна лууш долу марха, стага шена ницкъ бен а, маргӀало санна, шен корта охьатаӀабен а, шена кӀел сингаттаман бедарш а, чим а туьйсу де? Цунах олу ахь марха долу а, Везачу Элана дезаш долу а де+?

6ХӀара ду Суна лууш долу марха: харцонан гӀоьмаш дӀаяха, дезачу дуькъан машшаш дӀадаста, Ӏазапехь берш паргӀатбаха, муьлхха а дукъ дохаде,+
7+мецачуьнца хьайн бепиг декъа, бевлла лела миска нах хьайн цӀа чу бига, верзинчунна тӀе бедар юха, хьайн гергарчух дӀа ма лачкъа+.

8ТӀаккха хьан серло, сахуьлучу хенахь санна, гучуер ю, хьан товалар сихха хир ду, хьан нийсо хьуна хьалхаяьлла дӀагӀур ю, Везачу Элан сийлалла а тӀаьхьадогӀур ду хьуна+. 9Ахь кхайкхича, Везачу Элана хезар ду, ахь орца даьккхича, Цо эр ду: „Со кхузахь ву!“

Ахь хьо волчуьра Ӏазап латтор дӀа а даккхахь, пӀелг айарца стаг бехкеван а, стаг сийсазвеш долу къамел а сацадахь, 10доллучу синца мецачунна яа хӀума а лахь, гӀело ловш волчун дог а эцахь, тӀаккха хьан серло кхетар ю боданехь, хьан бода делкъе санна хир бу. 11Веза Эла гуттар а хьан тхьамда хир ву. Цо, йокъа хӀоьттича, хьуна оьшург латтор ду, хьан даьӀахкаш чӀагӀйийр ю, тӀаккха хьо хих Ӏабийна беш санна а, цкъа а хи ца кхачош долу хьоста санна а хир ву+. 12Хьан халкъо юхаметтахӀиттор ю шира херцораш, юха а дӀахӀиттор ду дуккха а тӀаьхьенаша дитина цӀенойн баххаш. Хьох пенаш тодеш верг а, херцийна урамаш, цигахь Ӏархьама, юхаметтахӀиттош верг а эр ду»+.

Шоьтан де лардарна совгӀатдар

13«Нагахь шоьтан дийнан дуьхьа, хьайна дан тамехь хета гӀуллакхаш а ца деш, Сан дезачу дийнахь куьг-ког ахь лардахь, шоьтан дийнах зовкх хьоьгу а, Везачу Элан деза а де ахь алахь, иза лоруш, цу дийнахь гуттара а айхьа деш долу гӀуллакхаш а ца деш, хьайна тамехь дерг а ца лоьхуш, эрна хабарш а ца дуьйцуш, хьо хилахь,+
14хьуна Везачу Элаца хиларан хазахетар карор ду. Ас хьо лаьттан лакхенашка хьалавоккхур ву, Якъубана, хьан дена кхаьчна болчу махке зовкх хьоьгуьйтур ду». Хаа ду шуна, Везачу Эло аьлла ду иза+.

59

Къинош леторна халкъ бехкедар

59^1Хьажал, Везачу Элан куьг шу кӀелхьар ца даххал доца дац. Цуьнан лерг шу ца хаззал къевлина дац+. 2Амма шун харцонаша шуна а, шун Далла а юккъе херо ялийтина. Аша летийначу къиноша Цуьнан юьхь шуьгахьара дӀаерзийтина, ткъа цу бахьаненна Цунна шу ца хеза!+
3ХӀунда аьлча шун куьйгаш цӀийно бехдина ду, шун пӀелгаш – къиноша. Шун баганаша харцдерг дуьйцу, шун матто зуламениг дуьйцу+.

4Бакъдолчуьнгахьа цхьаммо а аз ца айдо, нийсонца гӀуллакх цхьаммо а ца къастадо. Даьссачу дешнех а доьзна, цара харцдерг дуьйцу, зуламе хӀума дола а дой, бохам боккху+. 5Лаьхьанан хӀоаш тевна дохкий а Ӏа, маша а бузу цара. Церан хӀоаш диънарг лийр ву, нагахь уьш дохадахь, царна чуьра лаьхьа арабер бу. 6Церан бедаршна маша пайденна бац, шаьш динарг тӀедухалур дац цаьрга. Церан гӀуллакхаш харцонан гӀуллакхаш ду, ницкъбар ду цара лелош дерг+. 7+Зуламна тӀебовду церан когаш, бехк боцучун цӀий Ӏано сихло уьш. Ӏеса ю церан ойланаш, дохор а, хӀаллакьхилар а ду церан некъаш тӀехь+. 8Машаран некъ царна ца бевза, нийсо яц уьш лелачохь. Церан некъаш ситтина ду, царна тӀехула воьдучунна цхьанна а машар ца бевза.

Халкъо шен къинойх даре дар

9Цундела нийса кхел яр ду вайна генахь, нийсо вайна тӀе ца кхочу. Вай серлоне сатуьйсу, амма бода тӀебогӀу, сирлачу къагаре хьоьжу, амма Ӏаьржачу боданехь лела. 10БӀаьрзенаш санна, пен а лоьцуш, бӀаьргаш доцуш санна, мича доьлху а ца хууш лела вай. Дийнан делкъехь тийсало, маьркӀажхан йолуш санна. Ондачарна юкъахь, делларш санна ду вай+. 11Черчий санна, Ӏоьху вай, кхокхарчаша санна, узарш до. Нийса кхел яре хьоьжу вай, амма иза яц, кӀелхьардовларе сатуьйсу, амма иза вайна генахь ду+.

12ХӀунда аьлча Хьуна хьалха тхан зуламаш дукха ду, тхан къиноша тхуна дуьхьал тоьшалла до. Оха дина зуламаш тхоьца ду, тхайн харцонаш тхуна евза. 13Веза Эла волчу Хьуна дуьхьал а девлла, Хьо Ӏехийра оха. Тхайн Делах дӀадирзира тхо. Ницкъбарх а, аьрхаллах а лаьцна дуьйцу оха. Тхайн дегнашкахь кхоьллина харц дешнаш арадовлуьйту оха. 14Бакъдерг лелор юхатеттина ду, ткъа нийсо генахь лаьтташ ю, хӀунда аьлча билггала дерг урамашкахь тасаделира, ткъа хьаналла чу ца ян елира. 15Билггала дерг цхьанхьа а карош дац, ткъа зуламна гена ваьллачунна бохам хуьлу.

Везачу Эло Шен халкъ кӀелхьардаккха кечдо

Везачу Элана гира иза, ткъа Цунна тамехь дацара нийсо цахилар. 16+Цунна гира цхьа а цахилар, Иза цецвелира гӀо доккхуш цхьа а цахиларх. Цуьнан Шен куьйго болх бира уьш кӀелхьарбохуш, Цуьнан нийсоно гӀо дора Цунна+. 17+Цо Шена тӀе, гӀагӀ санна, бакъдерг диллира, Шен коьрта тӀе кӀелхьардаккхаран гӀем а тиллира, бекхаман оба, бедар санна, тӀеоьллира, дог иракарахӀотторца Шен дегӀ хьулдира+. 18Цара динчуьнга хьаьжжина, Цо Шена дуьхьалбевллачарна дералла гойтур ю, мостагӀашна бекхам бийр бу, хӀордан йистерчу халкъашна а царна доггӀург дӀалур ду+. 19Малхбузехь Везачу Элан цӀарах нах кхералур бу, ткъа малхбалехь – Цуьнан сийлаллех. Сиха догӀу хи санна, схьавогӀур ву Иза, Везачу Элан хӀоно дӀаэккхош волу.

20+«Цийонна а, зулам лелорна тӀера дӀайирзинчу Якъубан тӀаьхьенах болчарна а ПаргӀатбохург вогӀур ву, – боху Везачу Эло. –+
21Сох лаьцна аьлча, цаьрца болу Сан барт хӀара бу, – боху Везачу Эло. – Сан Са а, хьуна тӀехь долу, Сан дешнаш а, Ас хьан бага дехкина долу, хьан багара а, хьан берийн а, церан тӀаьхьенийн а багара хӀинца дуьйна абаденналц дӀадевр дац», – боху Везачу Эло+.

60

Ярушалайман хинйолу сийлалла

60^1«ГӀаттахьа, серлаялахьа, Ярушалайм, хьан серло схьа ма еана,

Везачу Элан сийлалла хьуна тӀехула хьала ма яьлла!+

2Хьажал, бодано латта дӀахьулдийр ду,
халкъаш а Ӏаьржачу боданна кӀел гӀур ду,
амма хьуна тӀехула Веза Эла садаржаран серлонехь гӀоттур ву,

Цуьнан сийлалла хир ю хьуна тӀехь+.

3Хьан серлонна тӀе халкъаш догӀур ду,
паччахьаш – хьан садаржаран сирлаллина тӀе+.

4Хьайн корта хьала а айий, гонах хьажа:

уьш массо а, гул а белла, хьуна тӀебогӀуш бу.

Хьан кӀентий генара схьабогӀуш бу,
карахь хьан мехкарий а бахьаш+.

5ТӀаккха, хьайна иза гича, хазахетар ду хьуна,
хьан дог, тохаделла, шорлур ду.

ХӀордан хьал хьан карадогӀур ду,
халкъийн долахь дерг хьуна тӀе доьрзур ду+.

6Эмкалийн ковранаша дӀалоцур ду хьан латта,
къона эмкалш хир ю Маданера а, Ӏейпера а яьхкина.

Уьш ерриш а Шеба-махкара, деши а, хаза хьожа йогӀу хьакхарш а дахьаш, йогӀур ю.

Везачу Элан сийлахь гӀуллакхаш кхайкхор ду схьабаьхкинчу наха+.

7Къедархойн дерриге а жаш хьо йолчохь схьагулдийр ду,
набуятихойн коьмаша хьан гӀуллакх дийр ду.

СагӀа доккху Сан кхерча тӀехь тамехь долу сагӀа хир ду царах,
иштта Сайн исбаьхьаллин цӀийнан сийдийр ду Ас+.

8Мархаш санна а, шайн баннаш
тӀе доьлху кхокхарчий санна а,
тӀемаяьлла йоьдург хӀун ю+?

9Иштта, Соьга хьоьжуш хӀордан йистера халкъаш ду,
ткъа царал хьалха Таршашан хӀордкеманаш ду,
генара шун кӀентий цӀа балош догӀуш долу.
Цара дахьаш дети а, деши а ду
Везачу Элан, хьан Делан,
Исраилан халкъан Везачу Делан дуьхьа,
хӀунда аьлча Цо хьан сий айина+.

10Кхечу мехкашкарчу наха хьан пенаш дуттур ду,
церан паччахьаша хьуна гӀуллакх дийр ду.
Со оьгӀазвахча, Ас таӀзар дора хьуна,
амма хӀинца Сайн дикаллица
хьоьца къинхетаме хир ву Со+.
11+Хьан кевнаш гуттар а диллина хир ду,
уьш дийнахь а, буса а дӀакъовлур дац,
халкъийн хьал хьуна чудаийта а,
церан паччахьаш схьабалабайта а+.
12Ткъа хьуна гӀуллакх ца до
пачхьалкхаш а, халкъаш а
чекхдовллалц хӀаллакдийр ду+.

13Ливанун-махкара сийлахь дитташ –
зоьзан а, базанан а, баганан а цхьаьний –
хьуна схьадахьар ду.
Цаьрца хаздийр ду Сан деза цӀа,
тӀаккха Ас сийдийр ду Сайн когийн меттиган.
14+Хьуна гӀело йиначеран кӀентий,
муьтӀахь хиларца хьо йолчу а баьхкина,
хьан когашка охьаоьгур бу.
Хьох ца бешаш хиллачара
хьох эр ду Везачу Элан гӀала а,
Исраилан халкъан Везачу Делан Цийон а+.

15Хьо дӀатесна а, ца езаш а,
цхьа а хьуна чухула чекх а ца волуш хиларан метта,

Ас йийр ю хьох гуттаренна а исбаьхьалла а,
тӀаьхьенашкара тӀаьхьенашка хазахетар а долу гӀала.

16Халкъаша а, паччахьаша а юзор ю хьо,
нанас дакхош долу бер санна.

Хьуна хуур ду Веза Эла волу Со, хьо КӀелхьарйоккхург а,
хьо мах баларца ПаргӀатйоккхург а, Якъубан Нуьцкъалниг а вуйла+.

17ЦӀастанан метта, Ас деши дахьар ду хьуна,
эчиган метта, дети а, дечиган метта, цӀаста а,
тӀулгийн метта, эчиг а дахьар ду.

Машар хир бу хьан куьйгалхо,
нийсо хир ю хьан тӀехьожург.

18Ницкъбар кхин хир дац хьан лаьтта тӀехь,
дохор а, хӀаллакдар а – хьан дозанашкахь.

Хьайн пенех ахь КӀелхьарвалар эр ду,
ткъа хьайн кевнах – Хастам+.

19+Хьуна дийнахь серло луш малх а кхин хир бац,
батто буьйсанна шен нур а лепор дац,
хӀунда аьлча Веза Эла хир ву хьуна гуттар а серло луш,
хьан Дела хир ву хьуна исбаьхьалла хилла лаьтташ+.

20Хьан малх цкъа а дӀабузур бац,
бутт кхин къайла а бер бац,
хӀунда аьлча Веза Эла хир ву хьуна гуттар а серло луш.

Хьан баланийн денош чекхдевр ду+.

21Дерриг а хьан халкъ, нийсонца а лелаш,
абаденналц лаьттан дола деш хир ду.

И халкъ Ас доьгӀна синтар ду,

Сан куьйгийн болх бу,

Сан исбаьхьалла хьалаяккха кхоьллина ду+.

22КӀезигчух эзар адам схьадер ду,
уггар гӀийлачух – онда халкъ.

Со ву Веза Эла.

Шен хеннахь Ас сихдийр ду иза хилийта».

61

КӀелхьардовларх болу хаза кхаъ

61^1+Хьалдолчу Элан Са дагца ду Сан,
хӀунда аьлча Везачу Эло Со къобалвина
мискачарна хаза кхаъ кхайкхо.
Цо хьажийна Со дог доьхначарна дарба дан,
йийсархошна паргӀатдовлар кхайкхо,
тутмакхаш набахтера арабаха,+
2+Везачу Эло диканца леладо шо а,
вайн Делан бекхаман де а кхайкхо,
гӀайгӀанехь мел болчеран догъэца,+
3Цийонехь гӀайгӀа ечарна хазахетар тилла –
чиман метта, царна таж лур ду,
белхаран метта, самукъадалар лур ду,
эшначу синан метта – хастаман духар.
Царах эр ду нийсонан нежнаш,
Шен исбаьхьалла дӀагайтархьама,
Везачу Эло доьгӀна долу+.
4Цара шира херцораш юхаметтахӀиттор ю,
тоххара дуьйна йохийна меттигаш тойийр ю.
Дуккха а тӀаьхьенашкара дуьйна яссийна
лаьтташ йолу гӀаланаш карлайохур ю цара+.

5Кхечу мехкашкарчу наха шун жаш дажор ду.

Хийра нах хир бу шун латта лелош а, кемсаш кхиош а.

6Ткъа шух Везачу Элан динан дай эр ду,
вайн Далла гӀуллакх деш берш аьлла, цӀе йоккхур ю.

Халкъийн хьоло кхобур ду шу,
церан дозаллех аш куралла йийр ю+.

7Шун юьхьӀаьржачу хӀоттаран метта
лаьттан шозза дакъа лур ду шуна.

Шу сийсаздахаран метта
шайга кхаьчначух даккхийдеш хир ду шу.

Иштта, шун махкахь шозза дакъа лур ду шуна,
гуттаренна а долу хазахетар хир ду шун+.

8«ХӀунда аьлча Суна, Везачу Элана, нийса кхелъяр деза,

ницкъбарца долу талор ца деза.

Тешаме а волуш, Ас совгӀат лур ду царна,
гуттаренна болу барт а бийр бу цаьрца+.

9Царах схьабевлларш къаьмнашна юкъахь бевзаш хир бу,
ткъа церан тӀаьхье халкъашна юкъахь евзаш хир ю.

Уьш мел гуш болчарна хуур ду,

Везачу Эло декъалдина халкъ иза дуйла»+.

10+Сайн Везачу Элах йоккхаеш хир ю со,
сан са хир ду сайн Делах доккхадеш.
Цо кӀелхьардаккхаран бедарш юьйхина суна тӀе,
Цо нийсонан оба суна тӀе хьулйина,
зудаялочо динан дайн чалба коьрта тӀе тиллича санна а,
нускало жовхӀаршца ша хазъян санна а+.
11Лаьтто шен ялта кхиоре терра а,
бешо стоьмаш хьалабахаре терра а,
Везачу Эло нийсо кхуьуьйтур а ю,
массо а халкъашна хьалха
Шена хастамаш бойтур а бу.

62

62^1Цийонан дуьхьа дӀасоцур вац со,

Ярушалайман дуьхьа тийна Ӏийр вац,
цуьнан нийсо, Ӏуьйренан серло санна, гӀатталц,
цуьнан кӀелхьаръялар, хаьштиг санна, серлаяллалц.

2Халкъашна хьан нийсо гур ю,
массо а паччахьашна – хьан сийлалла.
Хьуна керла цӀе туьллур ю,
Везачу Элан багара схьаер ю и цӀе+.
3Везачу Элан карахь сийлаллин таж хир ду хьо,
хьайн Делан кераюккъехь паччахьийн чалба хир ю+.

4Кхин эр дац хьох «Йитинарг»,
я хьан лаьттах кхин эр дац «ДӀатесна дерг».
Хьан цӀе хир ю «Дала цунах зовкх хьоьгу»,
ткъа хьан лаьттах «Долахь дерг» эр ду,
Везачу Эло хьох зовкх хьоьгур долу дела,
хьан лаьттан Цо дола дийр долу дела+.
5Жимачу стага йоӀстаг ма-яллора,
хьан кӀенташа хьан дола дийр ду.

Зудаялош верг шен нускалх воккхавеш ма-хиллара,
иштта хьан Дела а хьох воккхавеш хир ву+.

6Хьан пенаш тӀехь хехой хӀиттор бу Ас, Ярушалайм.

Уьш дийнахь а, буса а тийна хир бац.

Шу, Везачу Эле кхойкхуш дерш,
дист а ца хуьлуш ма Ӏелаш.

7Цуьнга са ма даӀийта, Цо Ярушалайм юхаметтахӀоттаяллалц,
цунах Цо дуьненан сийлалла яллалц.

8Везачу Эло чӀагӀо йина

Шен аьтту куьйгах а, Шен нуьцкъалчу пхьаьрсах а:

«Хьан ялта кхин лур дац Ас хьан мостагӀашна кхачанна,
кхечу къаьмнийн наха хьан чагӀар а мер дац,
ахь шена тӀехь болх бина долу+.

9Кемсаш кхиочара юур ю уьш,

Везачу Элана хастам бийр бу цара.

Кемсаш лахьочара мер ду чагӀар

Сан дезачу цӀийнан керташкахь».

10Схьадуьйла, кевнах чекхдовла!

Халкъана некъ кечбе!

Хьалаайина бе и некъ!

Оьшуш доцу тӀулгаш дӀадаха!

Хьалаайа байракх къаьмнашна!+

11+Везачу Эло кхайкхадо дуьненан йистошка кхаччалц:

«ДӀаала Цийонан йоӀе:

„Хьажал, хьо КӀелхьарйоккхург ву вогӀуш!

Хьажал, хьо КӀелхьарйоккхург ву вогӀуш!

Цуьнан совгӀат а Цуьнца ду,

Цуьнан ял а Цунна хьалха йогӀуш ю“»+.

12«Везачу Эло паргӀатдаьккхина, деза халкъ» эр ду царах,
ткъа хьох «Лехна йолу а, дӀатесна йоцу а гӀала» эр ду.

63

Бекхаман де

63^1+И Эдомера вогӀург мила ву? Мила ву иза, цӀен оба а юьйхина, Бацарера вогӀург? Мила ву иза сел сийлахь верг оцу Шен духарца, берриг а Шен ницкъаца сел онда верг?

«Со ву иза, нийсонца олуш верг, адамаш кӀелхьардаха нуьцкъала а волуш»+.

2Хьан бедарш цӀен хӀунда ю, муттдоккхургахь кемсаш хьешначийн санна?

3+«Со цхьаъ бен вацара кемсаш хьуьйчохь, халкъашна юкъара цхьа а вацара Соьца. Ас Сайн оьгӀазаллица хьийшира уьш, Сайн дераллица этира уьш. Церан цӀий Сан обанна тӀе детталора, иштта Сайн бедар бехйина Ас+. 4Бекхаман де Сан даг чохь дара, Ас чӀир екхаран шо тӀекхаьчна+. 5+Со хьийжира, амма гӀоьнча вацара. Со цецвелира, гӀо лоцуш стаг ца хиларна. Амма Сан куьйго гӀо дира Суна, Сан дералло Суна накъосталла дира+. 6Сайн оьгӀазаллица Ас къаьмнаш хьаьшира. Сайн дераллица уьш даха а дина, церан цӀий лаьтта охьадоьттира Ас»+.

Дела Исраилан халкъаца дика хилар

7Ас хьахор ду Везачу Элан безаме гӀуллакхаш а,

Цунна хастам бан хьакъ долу гӀуллакхаш а.
Тхоьца Ша къинхетаме хиларна а,
Шен хедар боцу безам боккха хиларна а,
Везачу Эло тхуна мел динарг хьахор ду ас,
Исраилан халкъана Цо мел дина диканиг а.

8Цо элира: «Иза Сан халкъ ду, мекарлонца лелар доцу бераш ду уьш». ТӀаккха Иза церан КӀелхьардоккхург хилира. 9Цара мел хьегначу баланашкахь, Цо а бала хьегна. Цуьнан уллорачу малико кӀелхьарбаьхна уьш. Шен безамца а, къинхетамца а Цо паргӀатбаьхна уьш. Цо, схьа а эцна, дерриге а ширачу заманашкахь лелийна уьш+. 10Амма цара, дуьхьал а бевлла, халахетар дира Цуьнан Дезачу Синна. Цундела Цунах церан мостагӀа хилира: Иза Ша цаьрца тӀом беш дара+.

11ТӀаккха Цуьнан къомана Муса а, цуьнца болу нах а баьхна хьалхалера денош дагадаьхкира: «Мичахь ву Шен уьстагӀий Ӏуйшца хӀордах дехьадаьхнарг? Мичахь ву Мусана чу Шен Деза Са диллинарг+? 12+Мичахь ву Мусана аьтту куьйгахь хила Шен исбаьхьа а, нуьцкъала а куьг дахийтинарг, халкъана хьалха хи дӀасадекънарг, абаденналц Шен цӀе гӀараяккхархьама+? 13Мичахь ву уьш Ӏаннашкахула дӀабигнарг?»

Шерачу арахула дӀаюьгу говр санна бара уьш, тийса а ца луш, дӀабоьлхуш. 14ТогӀи чу буссу бажа санна, Везачу Элан Сино садаӀа буьгуш бара уьш. Иштта Хьайн халкъ дӀадуьгура Ахь, Хьайн сийлахь цӀе гӀараяккхархьама.

Къинхетам бар а, гӀо дар а доьхуш долу доӀа

15Стигалара охьахьажахьа, Хьайн деза а, сийлаллин а долчу цӀа чуьра схьахьажахьа: Хьан леррина хилар а, ницкъ а мичахь бу? Хьан боккха гӀайгӀа а, ницкъ а мичахь бу? Хьан эсалалла а, тхоьга болу къинхетам а сецна бу+. 16Хьо-м тхан Да ву, ИбрахӀимна тхо ца довзахь а, Исраилан халкъо тхо къобал ца дахь а. Хьо ву, Веза Эла, тхан Да, тоххара дуьйна а Хьан цӀе «Тхан ПаргӀатдохург» ю+. 17Хьайн некъаш тӀера тхо гал хӀунда довлийтира Ахь, Веза Эла? Хьайна хьалха ларамах дуьзна ца хиллал чӀогӀа тхан дегнаш чӀагӀ хӀунда далийтира? Юхаверзахьа тхо долчу Хьайн ялхойн дуьхьа – Хьайн долахь долчу къоман тайпанийн дуьхьа.

18КӀеззигчу хенахь бен Хьан халкъан долахь ца хилира Хьан еза меттиг. Ткъа хӀинца тхан мостагӀаша хьаьшира Хьан деза цӀа. 19Ахь тхан дола цкъа а ца дича санна, Хьан цӀе тхоьца ца йоьзча санна хилла дӀахӀиттира тхо+.

64

64^1Стигалш а этӀийна, хьо чувоссахьара! Лаьмнаш дегор дара Хьуна хьалха+. 2ЧӀешах цӀе латийча санна а, цӀеро хи кхехкийча санна а, Хьан мостагӀашна Хьан цӀе йовзийта, Хьуна хьалха къаьмнаш дегадайта! 3Тхо хьоьжуш доцу а, ларамах дузуьйтуш долу а гӀуллакхаш Ахь дича, Хьо чу а воьссира, лаьмнаш Хьуна хьалха дега а дира. 4+Азалера дуьйна лергана а ца хезнера, цхьанна хаа ца велира, бӀаьргана а ца гинера кхин Дела, Хьо воцург, Шега хьоьжуш болчеран дуьхьа леладеш волу+. 5Самукъадаларца бакъдерг кхочушдеш волчунна а, Хьан некъаш дагахь латтош волчунна а гӀо дан вогӀу Хьо. Амма Хьо оьгӀазвахара тхуна, хӀунда аьлча тхо дукха хенахь дуьйна къинош летош дара. Тхо кӀелхьар муха девр ду+? 6Далла хьалха тхо дерриш а бехвелла стаг санна хилла дӀахӀиттина, оха мел дина бакъахьара гӀуллакхаш дегаза горгамаш санна ду. Тхо массо а, гӀа санна, маргӀалдулу, тхан къиноша, мохо санна, дӀахьо тхо+. 7ДоӀанехь Хьоьга кхойкхуш я Хьох катоха гӀерташ цхьа а вац. Цундела Хьайн юьхь тхох къайлаяьккхина Ахь, тхайн къинош бахьанехь тхо хӀаллакьхила а дуьтуш+.

8Амма, Веза Эла, Хьо тхан Да ву. Тхо поппар бу, ткъа Хьо куьпчи ву – тхо массо а Ахь кхоьллина ду+. 9Веза Эла, ма гӀохьа оьгӀаз барам боцуш, абаденналц тхан къинош дагахь а ма латтадехьа. Схьахьажахьа: тхо массо а Хьан халкъ ма ду. 10Хьан езачу гӀаланех яьсса аре хилла. Цийонах яьсса аре хилла, Ярушалайм яссаелла. 11ЦӀергахь дагийна ду тхо долчохь хилла Делан цӀа, тхан дайша шена чохь Хьо хестийна а, деза а, исбаьхьа а долу. Оха лерина а, езна а ерриг а меттигаш хӀинца йохийна Ӏохкуш ю+. 12Веза Эла, и дерриг а хиллачул тӀаьхьа а ӀадӀийр ву Хьо? Вист ца хуьлуш а, тхуна барам боцуш таӀзар деш а хир ву Хьо?

65

Дала къарцалучарна таӀзар дар

65^1+«Сох лаьцна ца хоьттучарна Со вовзийтина Аса, Со ца лехначарна Со карийна. Сайн цӀаре доӀанца кхойкхуш доцчу халкъе: „Со кхузахь ву! Хьуна гӀо дан кийча ву!“ – баьхна Ас. 2+Дийнахь сарралц Сайн куьйгаш вочу новкъахула шайн лаамашца леллачу къар ца лучу халкъе а кховдийна, Ӏийна Со+. 3Даим цу халкъо юьхь-дуьххьал сийсазво Со, езачу бошмашкахь сагӀанаш а дохуш, кибарчигех кечйиначу меттигашна тӀехь хаза хьожа йогӀу хӀума а ягош,+
4къуббанаш юкъахь а Ӏаш, къайлахчу меттигашкахь буьйсанаш а йохуш. Цара хьакхин жижиг а доу, хьарамчу кхачанах йина чорпа а ю церан еш чохь+. 5Цара боху кхечаьрга: „Совца, суна тӀе ма дуьйла, со дукха веза ву шуна хьалха!“ Уьш Ас хьожа йоккхуш болу кӀур бу, дерриг а дийнахь йогуш йолу цӀе ю.

6ХӀара ду Суна хьалха яздина дерг: „Со вист ца хуьлуш Ӏийр вац, Ас бекхам бийр бу. Ас дӀалур ду царна+
7цара а, церан дайша а летийнчу къиношна доггӀуш дерг, – боху Везачу Эло. – Цара лаьмнаш тӀехь хаза хьожа йогӀу хӀума ягайора, гунаш тӀехь Со сийсазвохура. Цара хьалха лелийначу гӀуллакхашна доггӀург Ас токхур ду царна“».

8Иштта боху Везачу Эло: «Кемсийн хорханехь мутта долчу хенахь олу: „Йоха ма е иза, цхьадолу диканиг цунна чохь хила мега дела“. Изза дийр ду Ас Сайн ялхойн дуьхьа, массо а хӀаллак ца вархьама+. 9Якъубах Ас тӀаьхье хуьлуьйтур ю, ЯхӀудан тайпанах Сан лаьмнаш кхочунверг схьаволуьйтур ву Ас. Ас хаьржинчеран долахь хир бу уьш, Сан ялхой Ӏийр бу цигахь. 10+Суна уллохь хилар лоьхуш долчу Сан халкъан дуьхьа уьстагӀийн дежийла хир ю Шарон-аре, ткъа бежано садоӀу меттиг хир ю Ӏахур-тогӀи+.

11Ткъа шу, Со дӀа а тесна, Сан беза лам биц а бина, Гада-цӀунна[*] кхача кечбеш дерш а, Мени-цӀунна[*] чагӀаран кад луш дерш а, 12Ас туьра кӀел дохуьйтур ду. Шу массо а дойур ду, хӀунда аьлча Ас кхайкхича, аша жоп ца делира, Ас къамел дича, аша ла ца дуьйгӀира. Суна зуламе хеташ дерг а деш, Суна цадезарг хоржуш а дара шу»+. 13Цундела иштта боху Хьалдолчу Эло: «Сан ялхоша юур ю, ткъа шу меца Ӏийр ду, Сан ялхоша мер ду, ткъа шу хьогах хир ду,+
14Сан ялхой самукъадоккхуш хир бу, ткъа шу эхьехь хир ду, Сан ялхоша эшарш лоькхур ю, дегнаш чохь хазахетар хиларна, ткъа аша маьхьарий хьоькхур ду, дегнаш чохь сингаттам хиларна, шу доьлхур ду, синош эшна хиларна+. 15Аш йитина хир йолу цӀе неӀалт кхайкхош долчу хенахь лелош хир ю Ас хаьржинчу халкъо. Хьалдолчу Эло хӀаллакдийр ду шу, ткъа Шен ялхошна кхин цӀе туьллур ю Цо+. 16Лаьтта тӀехь шена декъалвар доьхуш волчо бакъдолчун Дала ша декъалвар доьхур ду. Лаьтта тӀехь дуй бууш волчо а бакъдолчун Делах дуй буур бу, хӀунда аьлча хьалхалера сингаттамаш бицбина а, Сан бӀаьргашна хьалхара къайлабаьхна а хир бу»+.

Керла кхоьллинарг

17+«Хьажал! Ас керла стигал а, керла латта а ду кхуллуш, ткъа хьалхалернаш дага а догӀур дац, даг тӀехь а хир дац+. 18Ас кхуллуш долчух самукъадаьлла а, даккхийдеш а хир ду шу гуттар а, хӀунда аьлча Ас кхуллуш йолу Ярушалаймах самукъадалар а хир ду, цуьнан халкъах хазахетар а хир ду. 19+Ярушалаймах хазахеташ а, цуьнан халкъах самукъадаьлла а хир ву Со. Цу гӀали чохь кхин хезар дац белхар а, тийжам а+. 20Цу чохь цхьадолчу деношкахь бен ца даьхна аганара бер хир дац, иштта шен денош кхачдалаза воккха стаг а хир вац. БӀе шо кхаьчна стаг велча, иза жима стаг ву моьттур ду. БӀе шо кхаьчна къинош летийнарг веллехьара, цунна неӀалт кхайкхийна моьттур дара. 21Уьш, цӀенош а деш, царна чохь Ӏийр бу, кемсийн бошмаш а югӀуш, церан стоьмаш бууш хир бу+. 22Цара кхечарна чохь Ӏан цӀенош а дийр дац, кхечара царна тӀера кемсаш яа кемсийн бошмаш а югӀур яц. Сан халкъан денош, диттан денош санна, хир ду. Ас хаьржинчара еххачу хенахь шайн куьйгашца динчух пайда оьцур бу+. 23Цара эрна къа а хьоьгур дац, шайна баланна бераш а дийр дац, хӀунда аьлча уьш а, цаьрца цхьаьна церан тӀаьхьенаш а Везачу Эло декъалдина халкъ хир ду+. 24Цара кхайкхале, Ас жоп лур ду. Уьш къамел деш хир бу, ткъа Суна хӀинцале хезар ду+. 25+Борз а, Ӏахар а цхьаьна бежаш хир бу, лоьмо, старо санна, докъар дуур ду, ткъа лаьхьанна кхача латта хир ду. Цара зен а дийр дац, бохам а бийр бац берриг а Сан безачу лам тӀехь», – боху Везачу Эло+.

66

Къаьмнашна тӀехь Везачу Эло кхелъяр

66^1+Везачу Эло иштта боху: «Стигал Сан Ӏарш ю, ткъа латта Сан когийн кӀело ю. Аша мичахь дийр ду Суна цӀа? Сан садоӀу меттиг а мичахь хир ю+? 2И дерриг а Сан куьйго кхоьллина дац? И дерриг а иштта хилла дӀахӀоьттина дацара? – боху Везачу Эло. – Ша кӀезиг хетачуьнга а, дог доьхна волчуьнга а, Сан дашна вегавеш волчуьнга а Сан ларам бу+.

3Амма сту сагӀина буьйш верг Суна хьалха адам дуьйш верг санна ву. СагӀина Ӏахар боккхуш верг жӀаьлин ворта кагъеш верг санна ву. КӀен сагӀа доккхуш верг хьакхин цӀий сагӀина даьккхинарг санна ву. Хаза хьожа йогӀу хӀума ягош верг цӀунна Ӏибадат дийриг санна ву. Шайн некъаш а хаьржина, шаьш лелочу дегазчу гӀуллакхех царна там хиларе терра,+
4Со а хир ву цаьрца шога. Уьш кхоьруш дерг доуьйтур ду Ас царна тӀе, хӀунда аьлча Со кхайкхира, амма жоп луш стаг вацара, Ас къамел дира, амма цхьаммо а ла ца дуьйгӀира. Цара Суна хьалха зуламениг дора, Суна цадезарг а хоржура»+.

5Везачу Элан даше ладогӀа, Цуьнан дашах бегош берш: «Сан цӀе бахьана долуш, шу ца дезачу а, дӀалоьхкучу а шун вежарша боху: „Везачу Эло Шен сийлалла гойтийла, тӀаккха тхо хьовсур ду шун самукъадаларе“. Амма уьш юьхьӀаьржачу хӀуьттур бу. 6ЛадогӀа! ГӀалара схьахезаш гӀовгӀа ю, Делан цӀа чуьра аз ду хезаш. Иза Шен мостагӀашна бекхам беш волчу Везачу Элан аз ду.

7+Беро хьийза а яле, зудчо бер дина, цунна лазарш а хилале, цо кӀант вина+. 8Хьанна хезна ишттаниг? Хьанна гина ишттаниг? Цхьана дийнахь пачхьалкх кхоллаеллий? Цхьана сахьтехь къам кхолладеллий? Амма лазарша хьийзо йолаялале, Цийоно шен кӀентий бина. 9Бер дуьнен тӀе долу хан тӀе а кхачийтина, иза ца хуьлуьйтуш Ӏийр вуй Со? – боху Везачу Эло. – Я бер дан ницкъ а белла, ненан цӀа дӀакъовлур дуй Ас?» – боху хьан Везачу Эло.

10Даккхийдейша Ярушалаймаца, цунах самукъадалий хилийша,
иза езаш долу шу массо а!

Даккхийдейша цуьнца хӀинца
шу массо а, цунах доьлхуш хилларш!

11Цуьнан синтемечу некхах шу,
дакха а декхна, Ӏаьбна хир ду.

ЧӀогӀа мала а муьйлуш, цуьнан
даккхийчу накхойх зовкх хьоьгур ду.

12ХӀунда аьлча Везачу Эло иштта боху: «Ас машар хоьцур бу шуна тӀе, догӀу хи санна, халкъийн хьал схьахоьцур ду, хи тӀедаьлча догӀу татол санна. Шу декхар а ду, карахь а лелор ду, голаш тӀехь хьоьстур а ду+. 13Нанас беран догъоьцуш санна, Ас шун догъоьцур ду. Ярушалаймехь догъэцна хир ду шун+. 14Шуна гур ду иза, тӀаккха шун дегнаш даккхийдеш хир ду. Заза даьккхина къона дитташ санна хир ду шу. Везачу Элан куьйгана Шен ялхой бевзар бу, амма Шен мостагӀашна оьгӀазгӀур ву Иза».

15Веза Эла цӀергахь вогӀур ву. Цуьнан гӀудалкхаш, йилбазмох санна, хир ю. Цо Шен оьгӀазалла дераллица тӀеюттур ю, ткъа Шен къемат – цӀеран алунашца+. 16ХӀунда аьлча Везачу Эло цӀерца а, Шен туьраца а массо а адамна тӀехь кхел йийр ю. Цо хӀаллакбина дуккха а хир бу+.

17«Езачу бошмашкахь цхьаъ вукхунна тӀаьххье шаьш базбеш а, цӀанбеш а берш а, хьакхин жижиг а, маьттаза хӀуманаш а, дехкий а дуурш а массо а лийр бу, – боху Везачу Эло. –+
18Сох лаьцна аьлча, церан гӀуллакхаш а, ойланаш а бахьана долуш, Ас массо а къаьмнаш а, меттанаш а гулдийр йолу хан тӀекхаьчна. Схьа а баьхкина, Сан сийлалла гур ю царна+. 19Царна юкъахь тамашийна билгало а йина, дийна бисинчарах цхьаберш Сох лаьцна ца хезначу а, Сан сийлалла ца гиначу а къаьмнашна тӀе бохуьйтур бу Ас: Таршаш тӀе а, пӀулахошна а, шайн говзачу Ӏад кхуссучаьрца болчу лудамхошна а тӀе, Тубална а, Яванна а тӀе, генахь долчу хӀордан йистерачу халкъашна а тӀе. Оцу халкъашна юкъахь Сан сийлалла кхайкхор ю цара. 20Массо а халкъашна юкъара берриг а шун вежарий схьабалор бу цара Везачу Элана совгӀатна говрашна тӀехь а, гӀудалкхаш чохь а, ворданашна тӀехь а, бӀарзанашна а, эмкалшна а тӀехь Сан безачу лам тӀе, Ярушалайме, – боху Везачу Эло, – исраилхоша Везачу Элан цӀийне цӀеначу пхьегӀи чохь совгӀат ма-дарра+. 21Царах схьаоьцур бу Ас динан дай а, левихой а бан нах», – боху Везачу Эло+.

22+«Ас кхуллур йолу керла стигал а, керла латта а, гуттар а Суна хьалха лаьттар долуш ма-хиллара, – боху Везачу Эло, – иштта шун тӀаьхье а, цӀе а даим юьсур ю+. 23Цхьана баттера вукху батте а, цхьана шоьтан дийнера вукху шоьтан дийне а долуш, массо а адам Суна хьалха суждане догӀур ду, – боху Везачу Эло. – 24+Арабевлча, царна Суна дуьхьалбевллачу нехан декъий гур ду: уьш бууш болу нӀаьна а лийр бац, уьш багош йолу цӀе дӀа а йойур яц. Массо а адамна дегаза хетар бу уьш»+.

* 1:8 Цийонан йоӀ – иза ю Ярушалайм-гӀала. И гӀала Цийон цӀе йолчу лам тӀехь лаьтташ ю.

* 3:23 ХӀост – бежана довзийта билгало яр.

* 5:10 Мазал – хӀуманан йозаллин барам. Цхьа мазал шина гирданан барам бу.

* 6:2 Сирап-маликаш – ялх тӀам болу стигалшкара хӀума.

* 7:1 Арам-мохк – иза хӀинцалерчу Сири-мехкан цхьа дакъа хилла.

* 7:2 Эпраймхой – къилбаседера пачхьалкх йолчу Исраил-мехкан уггар доккха тайпа Эпрайман тайпа дара.

* 7:3 Шиар-Яшаб – и цӀе «нахах бисинарш бен юхабоьрзур бац» маьӀна долуш ю (Деша 10:20-22).

* 7:14 Ӏимануал – кху цӀеран маьӀна «Дела тхоьца ву» бохург ду.

* 7:18 Мозий... накхармозий – уьш эскарш ду бохург ду.

* 8:1 МахӀир-Шалал-Хьаш-Баз – иза «хӀонсе сихвалар, къолане марзвалар» бохург ду.

* 11:1 Юшай – иза Дауд-паччахьан да хилла.

* 11:11 Хуша-мохк – Хуша аьлла долу латта Нил-хин лакхахьара охьадогӀийла йолчохь Ӏуьллуш долу латта дара. Цунна чудогӀуш дара Мисар-мехкан къилбехь Ӏуьллуш долу латта а, хӀинцалера Судан олучу пачхьалкхана чудогӀуш долу латта а, иштта хӀинцалерчу Эфиопина къилбаседехьа долу латта а.

* 13:17 Мадайхой – уьш Бавел-махкана къилбаседе-малхбалерачу къомах бу. ТӀаьхьо и къам парсихойн пачхьалкхана чудогӀура.

* 19:18 Цхьадолчу ширачу тептарш тӀехь: маьлхан гӀала. Ӏебархойн меттан тептар тӀехь: хӀаллакьхиларан гӀала.

* 20:3 Хуша-мохк – Хуша аьлла долу латта Нил-хин лакхахьара охьадогӀийла йолчохь Ӏуьллуш долу латта дара. Цунна чудогӀуш дара Мисар-мехкан къилбехь Ӏуьллуш долу латта а, хӀинцалера Судан олучу пачхьалкхана чудогӀуш долу латта а, иштта хӀинцалерчу Эфиопин къилбаседехьа долу латта а.

* 21:11 Тийналлин мохк – иза «Эдом-махках» хиндерг дӀайоьллу цӀе ю.

* 26:18 Я иштта: дуьнен тӀе керла нах а ца баьхна.

* 26:19 Ахь иза лаьттахь болчу беллачарна тӀе дожадо – Ӏебархойн тептар иштта а кхета мега: ткъа Ахь лаьтте белларш денбойту.

* 28:1 Эпраймхойн кочар – иза Шамран-гӀала ю, Исраилан къилбаседерачу пачхьалкхан паччахье йолу.

* 29:2 СагӀа доккхучу кхерчан юкъ – Ӏебархойн маттахь иза «Ариал» цӀеран маьӀна ду.

* 33:8 Цхьана ширачу тептар тӀехь: цуьнан тешаш а емалбина бу. Ӏебархойн тептар тӀехь: гӀаланаш емалйина ю.

* 39:2 ЧӀоь-цӀа – иза тӀаьхьалонна йолу хӀума дӀаюьллуш долу цӀа ду.

* 44:2 Сан хьоме халкъ – Ӏебархойн тептар тӀехь ма-дарра аьлча «Яшурон» дӀаяздина ду. Иза Исраилан халкъан кхин цӀе ю, ткъа иза «бакъахьараниг» маьӀна долуш ду.

* 65:11 Гада – иза аьттонан харцдела ву.

* 65:11 Мени – иза кхолламан харцдела ву.

+ 1:1 а: ТӀаьххьарнаш 15:1-7; 2 Шерашкахь 26:1-23; б: ТӀаьххьарнаш 15:32-38; 2 Шерашкахь 27:1-9; в: ТӀаьххьарнаш 16:1-20; 2 Шерашкахь 28:1-27; г: ТӀаьххьарнаш 18:1–20:21; 2 Шерашкахь 29:1–32:33.

+ 1:1 ХӀуш 1:1, Ӏамос 1:1, Мик 1:1
+ 1:2 Кар 32:1, Ярм 22:29
+ 1:3 Ярм 5:4, Ярм 8:7
+ 1:6 Заб 37:4, Лак 10:34
+ 1:7 Кар 28:51
+ 1:9 Доладалар 19:24; Римхошка 9:29.
+ 1:9 Дол 19:24, Рим 9:29
+ 1:10 Дол 18:20, Ярм 23:14, Яхь 16:46
+ 1:11-14 Ӏамос 5:21, 22.
+ 1:11 Шам 15:22, Киц 15:8, ХӀуш 6:6
+ 1:12 Ара 23:17, Ара 34:23, Уст 4:17

+ 1:13 Ярм 6:20, Ӏамос 5:21-22, Мал 1:10, Лел 28:1-15

+ 1:15 Ярм 4:31, Тийж 1:17, Шам 8:18, Киц 1:28, Ярм 11:11, Мик 3:4, Киц 6:17, Еш 59:3

+ 1:16 Заб 50:4, Ярм 4:14, Якъ 4:8

+ 1:17 Ара 22:22, Ярм 21:12, Ярм 22:3, Мик 6:8, Зак 7:9-10, Якъ 1:27

+ 1:18 Заб 50:9, Еш 44:22
+ 1:19 Кар 30:16
+ 1:20 Аюб 27:14
+ 1:21 Ӏам 17:7, Яхь 16:15, Яхь 23:3
+ 1:22 Ярм 6:30, Яхь 22:19-20
+ 1:23 Мик 3:11, Мик 7:3, Ярм 5:28, Зак 7:10
+ 1:24 Кар 32:41, Ярм 46:10
+ 1:25 Яхь 22:18, Зак 13:9, Мал 3:2-3
+ 1:26 Зак 8:3
+ 1:28 Заб 1:6
+ 1:29 Еш 65:3, Еш 66:17
+ 1:30 Ярм 8:13
+ 1:31 Еш 66:24
• 2:1 Мик 4:1-3

+ 2:3 Еш 56:7, Еш 60:3, Еш 66:20, Мал 1:11, Еш 27:13, Ярм 31:6, Зак 8:20-22

+ 2:4 Юал 3:10; Мика-ЯхӀу 4:3.
+ 2:4 Юал 3:10, Яхь 39:9, ХӀуш 2:18, Зак 9:10
+ 2:5 Еш 60:1, 1 Я 1:7, Эпа 5:8
+ 2:7 Еш 39:2, Кар 17:16-17
+ 2:8 Ярм 2:28, Еш 44:9-17

+ 2:10 Довзийтинарг 6:15; 2 Тассалникахошка 1:9.

+ 2:10 Цап 2:3, 2 Та 1:9
+ 2:11 Еш 5:15-16
+ 2:13 Яхь 27:6, Яхь 31:3, Зак 11:1-2
+ 2:16 Заб 47:8, Яхь 27:25
+ 2:19 Аюб 9:6, Еш 13:13, Хьаг 2:6, Довз 6:15
+ 2:20 Еш 30:22, Еш 31:7
+ 2:22 Заб 145:3-4
+ 3:1 Ӏам 26:26, Яхь 4:16
+ 3:5 Мик 7:3-6
+ 3:9 Дол 13:13, Дол 18:20
+ 3:10 Киц 12:14, Ярм 22:15
+ 3:13 Заб 9:9, Заб 81:1, Еш 2:4, Юал 3:12
+ 3:14 ХӀуш 4:1, Мик 6:2, Ӏамос 3:10
+ 3:15 Заб 93:5
+ 3:16 Еш 32:9, Ӏамос 6:1, Цап 1:12
+ 3:18 Куьйг 8:21
+ 3:25 Ярм 14:2, Аюб 2:3
+ 4:2 Ярм 23:5, Ярм 33:15, Зак 3:8, Зак 6:12
+ 4:3 Ӏаб 1:17
+ 4:4 Яхь 36:25, Юал 3:21
+ 4:5 Арадаккхар 13:21; 24:16.
+ 4:5 Ара 13:21, Зак 2:5
+ 4:6 Еш 25:4
+ 5:1, 2 Маттай 21:33; Марк 12:1; Лака 20:9.

+ 5:1 Заб 79:9, Ярм 2:21, ХӀуш 9:10, Мат 21:33, Яй 15:1

+ 5:5 Ярм 5:10, Ярм 39:8
+ 5:6 Еш 7:23-24, Сул 17:1
+ 5:7 Заб 79:9
+ 5:8 Мик 2:2
+ 5:11 Киц 23:20-21
+ 5:12 Заб 27:5
+ 5:13 Еш 1:3, ХӀуш 4:6
+ 5:14 Заб 140:7
+ 5:15 Еш 2:11, Еш 2:17
+ 5:19 Ярм 17:15, Яхь 12:22, 2 Ки 3:4
+ 5:20 Аюб 17:12, Мал 2:17
+ 5:21 Киц 3:7
+ 5:23 Ара 23:7, Киц 17:15, Киц 24:24
+ 5:24 Еш 47:14

+ 5:25 Ярм 4:24, Еш 9:12, Еш 9:17, Еш 9:21, Еш 10:4

+ 5:26 Кар 28:49, Еш 11:10, Еш 11:12
+ 5:28 Ярм 4:13
+ 5:29 Ярм 2:15, Нахьум 2:11
+ 5:30 Уст 12:2, Еш 8:22, Ярм 4:23, Тийж 3:2
+ 6:1 ТӀаьххьарнаш 15:7; 2 Шерашкахь 26:23.

+ 6:1 2 Ше 26:23, Сул 22:19, Дан 7:9, Довз 4:2

+ 6:2 Яхь 1:11, Довз 4:8

+ 6:3 Довзийтинарг 4:8.

+ 6:3 Лел 14:21, Заб 71:19, Еш 11:9, Хьаб 2:14, Довз 4:8

+ 6:4 Довзийтинарг 15:8.
+ 6:4 Сул 8:10, Довз 15:8
+ 6:7 Ярм 1:9, Дан 10:16

+ 6:9, 10 Маттай 13:14, 15; Марк 4:12; Лака 8:10; Яхьъя 12:40; Векалийн 28:26, 27.

+ 6:9 Кар 29:4, Ярм 5:21, Мат 13:14-15, Мрк 4:12, Век 28:26-27

+ 6:10 Ярм 5:21, Яй 12:40
+ 6:13 Кар 7:6
+ 7:1 ТӀаьххьарнаш 16:5; 2 Шерашкахь 28:5, 6.

+ 7:1 ТӀаьххь 16:1, ТӀаьххь 15:37, ТӀаьххь 16:5, 2 Ше 28:5

+ 7:3 ТӀаьххь 18:17, Еш 36:2
+ 7:7 Еш 8:10
+ 7:14 Маттай 1:23.
+ 7:14 Еш 37:30, Еш 38:7, Мат 1:23
+ 7:17 Сул 12:16-17
+ 7:18 Еш 5:26
+ 7:20 ТӀаьххь 18:13, Еш 36:1
+ 7:24 Еш 5:6, Еш 32:13
+ 8:1 Кар 27:8, Еш 30:8, Хьаб 2:2
+ 8:2 ТӀаьххь 16:10
+ 8:4 Еш 7:8-9
+ 8:6 Еш 7:1, Еш 7:4
+ 8:7 Еш 7:20
+ 8:8 Еш 30:28, Дан 11:10
+ 8:10 Еш 7:7
+ 8:12, 13 1 Кипин 3:14, 15.
+ 8:12 1 Ки 3:14
+ 8:14, 15 1 Кипин 2:8.
+ 8:14 Яхь 11:16, Еш 28:16, 1 Ки 2:8

+ 8:16 Еш 29:11, Дан 12:4, Довз 5:1, Довз 10:4, Довз 22:10

+ 8:17 Ӏебархошка 2:13.
+ 8:17 Еш 26:14
+ 8:18 Ӏебархошка 2:13.
+ 8:18 Ӏеб 2:13, Еш 20:3
+ 8:19 Ӏам 19:31, Еш 19:13, Шам 28:11-14
+ 8:20 Еш 60:2
+ 8:21 Ара 22:28
+ 8:22 Еш 5:30, Нахьум 1:8
+ 9:1 Маттай 4:15.
+ 9:1 ТӀаьххь 15:29, 2 Ше 16:4
+ 9:2 Маттай 4:16; Лака 1:79.

+ 9:2 Еш 42:6-7, Еш 49:6, Мат 4:15-16, Лак 1:79

+ 9:3 Еш 26:15
+ 9:4 Куьйг 7:19-25, Еш 10:26
+ 9:5 Еш 2:4, Яхь 39:9, ХӀуш 2:18, Мик 4:3
+ 9:6 Еш 26:12, Мик 5:5
+ 9:7 Лака 1:32, 33.

+ 9:7 Заб 88:4, Лак 1:32, Дад 7:13, ТӀаьххь 19:31, Еш 37:32

+ 9:11 Еш 7:1, Еш 8:6

+ 9:12 ТӀаьххь 16:6, 2 Ше 28:18, Еш 5:25, Еш 10:4

+ 9:13 Ярм 2:30
+ 9:14 Кар 28:13, Еш 19:15
+ 9:15 Мик 3:5
+ 9:17 Еш 5:25
+ 9:19 Еш 24:6
+ 9:20 Ӏам 26:26
+ 9:21 Еш 5:25
+ 10:1 Ярм 8:8

+ 10:2 Ара 22:31, Ара 23:6, Ӏамос 2:7, Аюб 22:9, Заб 93:6, Яхь 22:7

+ 10:4 Еш 5:25, Еш 9:12

+ 10:5-34 ЕшаӀ-ЯхӀу 14:24-27; Нахьум 1:1–3:19; Цапни-ЯхӀу 2:13-15.

+ 10:5 Хьаб 1:12
+ 10:6 Еш 9:17
+ 10:7 Мик 4:12
+ 10:9 Ӏамос 6:2

+ 10:11 ТӀаьххь 18:33-35, Еш 36:18-20, Еш 37:12

+ 10:12 ТӀаьххь 19:35-37, Еш 37:36-38
+ 10:13 Кар 32:27
+ 10:16 Заб 105:15
+ 10:17 Еш 27:4, Еш 33:12
+ 10:22, 23 Римхошка 9:27.
+ 10:22 Дол 22:17
+ 10:23 Еш 28:22, Рим 9:27-28
+ 10:24 ТӀаьххь 19:6, Еш 37:6

+ 10:26 Куьйг 7:22, Куьйг 7:25, Еш 9:4, Ара 14:27-30

+ 10:27 Нахьум 1:13
+ 10:28 Шам 14:2
+ 10:29 Шам 13:23, Шам 7:17, Шам 11:4
+ 10:30 Шам 25:44, Юш 21:18, Ярм 1:1
+ 10:32 Шам 21:1
+ 10:33 Еш 10:18, Яхь 31:3, Ӏамос 2:9
+ 11:1 Довзийтинарг 5:5; 22:16.
+ 11:2 Еш 42:1, Еш 61:1, Мат 3:16
+ 11:4 2 Тассалникахошка 2:8.

+ 11:4 Заб 71:2, Заб 71:4, Аюб 4:9, Заб 138:19, 2 Та 2:8, Довз 2:16

+ 11:5 Эпасхошка 6:14.

+ 11:6-9 ЕшаӀ-ЯхӀу 65:25.

+ 11:6 Еш 65:25

+ 11:9 Хьабукъа 2:14.

+ 11:9 Еш 65:25, Лел 14:21, Заб 71:19, Хьаб 2:14

+ 11:10 Римхошка 15:12.

+ 11:10 Кар 28:49, Еш 5:26, Еш 49:22, Еш 62:11, Довз 5:5, Довз 22:16, Рим 15:12

+ 11:11 ХӀуш 11:11, Мик 7:12, Зак 7:10

+ 11:12 Кар 30:3, Ярм 32:37, Яхь 11:17, Цап 3:20

+ 11:13 Дад 19:41-43, Ярм 3:18, Яхь 37:16-17, ХӀуш 1:11

+ 11:14 Ярм 49:28
+ 11:15 Довзийтинарг 16:12.
+ 11:15 Еш 7:20, Довз 16:12
+ 11:16 Ара 14:29, Еш 19:23
+ 12:1 Еш 11:11
+ 12:2 Арадаккхар 15:2; Забур 117:14.
+ 12:2 Ара 15:2, Заб 117:13
+ 12:4 1 Ше 16:8, Заб 104:1, Заб 8:2-3
+ 12:5 Ара 15:1

+ 12:6 Цап 3:14, Зак 2:10, Зак 9:9, Заб 45:6, ХӀуш 11:9

+ 13:1–14:23 ЕшаӀ-ЯхӀу 47:1-15; Ярми-ЯхӀу 50:1–51:64.

+ 13:1 Еш 21:1, Еш 47:1, Ярм 50:1
+ 13:2 Еш 5:6
+ 13:5 Ярм 50:24
+ 13:6 Юал 1:15.
+ 13:6 Яхь 30:3, Юал 1:15, Ӏаб 1:15, Цап 1:7
+ 13:7 Яхь 7:17

+ 13:8 Еш 42:14, Ярм 4:31, Ярм 30:6, Мик 4:9-10

+ 13:9 Еш 24:1

+ 13:10 Яхьазкхиал 32:7; Маттай 24:29; Марк 13:24, 25; Лака 21:25; Довзийтинарг 6:12, 13; 8:12.

+ 13:10 Еш 24:23, Яхь 32:7-8, Юал 2:31, Мат 24:29, Довз 6:12

+ 13:11 Еш 2:11

+ 13:12 Дол 10:29, Сул 9:28, 1 Ше 29:4, Аюб 22:24, Заб 44:8

+ 13:13 Аюб 9:6, Хьаг 2:6

+ 13:14 Ярм 50:16

+ 13:16 ТӀаьххь 8:12, Заб 136:9, Нахьум 3:10, Тийж 5:11, Зак 14:2

+ 13:17 Еш 21:12, Ярм 51:11, Ярм 51:28, Дан 5:31

+ 13:18 Ярм 50:29

+ 13:19 Доладалар 19:24.

+ 13:19 Дол 19:24, Кар 29:23, Ярм 49:18, Цап 2:9

+ 13:20 Ярм 51:37, Ярм 3:2

+ 13:21 ЕшаӀ-ЯхӀу 34:14; Цапни-ЯхӀу 2:14; Довзийтинарг 18:2.

+ 13:21 Аюб 30:29, Еш 34:13, Ярм 50:39, Мик 1:8

+ 14:1 Зак 1:17, Яхь 47:22, Эпа 2:12-14
+ 14:2 Еш 49:22, Еш 66:20
+ 14:4 Хьаб 2:6
+ 14:8 Яхь 31:16-17
+ 14:12 Довзийтинарг 8:10; 9:1.
+ 14:12 Довз 9:1, Довз 12:8-9
+ 14:13-15 Маттай 11:23; Лака 10:15.
+ 14:13 Ярм 51:53
+ 14:14 Яхь 28:2, 2 Та 2:4
+ 14:15 Аюб 20:6-7, Тийж 2:1, Мат 11:23
+ 14:17 Ярм 50:33
+ 14:20 Заб 36:28
+ 14:23 Еш 34:11

+ 14:24-27 ЕшаӀ-ЯхӀу 10:5-34; Нахьум 1:1–3:19; Цапни-ЯхӀу 2:13-15.

+ 14:25 Еш 10:5, Еш 37:36, Нахьум 3:7, Цап 2:13, Еш 10:27, Нахьум 1:13

+ 14:27 Аюб 9:13, Аюб 23:13, Дан 4:32

+ 14:28 ТӀаьххьарнаш 16:20; 2 Шерашкахь 28:27.

+ 14:28 ТӀаьххь 16:20

+ 14:29-31 Ярми-ЯхӀу 47:1-7; Яхьазкхиал 25:15-17; Юал 3:4-8; Ӏамос 1:6-8; Цапни-ЯхӀу 2:4-7; Закри-ЯхӀу 9:5-7.

+ 14:32 Цап 3:12

+ 15:1–16:14 ЕшаӀ-ЯхӀу 25:10-12; Ярми-ЯхӀу 48:1-47; Яхьазкхиал 25:8-11; Ӏамос 2:1-3; Цапни-ЯхӀу 2:8-11.

+ 15:1 Еш 25:10, Ярм 48:1, Яхь 25:8, Ӏамос 2:1, Цап 2:8, Лел 21:15, Кар 2:9, Кар 2:18, Кар 2:29

+ 15:2 Лел 21:30, Лел 32:38, Яхь 7:18
+ 15:4 Лел 32:37, Ярм 48:34
+ 15:5 Ярм 48:5
+ 16:1 ТӀаьххь 14:7
+ 16:2 Куьйг 11:18
+ 16:5 Еш 32:1
+ 16:6 Ярм 48:29
+ 16:7 ТӀаьххь 3:25, Ярм 48:31-34
+ 16:8 Лел 21:32
+ 16:9 Лел 32:37, Ярм 48:34
+ 16:11 Ярм 4:19
+ 16:14 Еш 21:16, Еш 21:16, Ярм 48:13

+ 17:1-3 Ярми-ЯхӀу 49:23-27; Ӏамос 1:3-5; Закри-ЯхӀу 9:1.

+ 17:1 Еш 7:8-9, Ярм 49:23, Ӏамос 1:3, Зак 9:1

+ 17:2 Кар 28:26, Ярм 7:33
+ 17:5 Дад 5:18
+ 17:6 Еш 24:13, Мик 7:1
+ 17:8 Еш 27:9, Мик 5:13
+ 17:9 Мик 5:11
+ 17:10 Кар 32:18, Заб 105:21, Ярм 2:32
+ 17:12 Заб 64:8
+ 18:1-7 Цапни-ЯхӀу 2:12.
+ 18:3 Еш 5:26
+ 18:4 Заб 10:4

+ 19:1-25 Ярми-ЯхӀу 46:2-26; Яхьазкхиал 29:1–32:32.

+ 19:1 Ярм 46:2, Яхь 29:2, Юал 3:19, Заб 17:10, Заб 103:3, Ара 12:12, Лел 33:4

+ 19:2 Куьйг 7:22
+ 19:3 Заб 32:10, Еш 8:19
+ 19:4 Ярм 46:13, Яхь 29:19
+ 19:5 Аюб 14:11
+ 19:6 Яхь 30:12
+ 19:11 Лел 13:23, Заб 77:12, Заб 77:43
+ 19:12 Сул 4:30
+ 19:13 Яхь 30:13
+ 19:14 Ярм 48:26
+ 19:15 Еш 9:14-15
+ 19:16 Ярм 50:37, Ярм 51:30, Нахьум 3:13
+ 19:18 Цап 3:9
+ 19:19 Дол 28:18-19
+ 19:21 Юн 1:16, Зак 14:16-18
+ 19:22 Ярм 46:26, Яхь 29:13
+ 19:23 Еш 11:16
+ 19:24 Дол 12:2-3
+ 20:1 Шам 5:1
+ 20:2 Шам 19:24, Мик 1:8, Мик 1:11
+ 20:3 Еш 8:18
+ 20:4 Нахьум 3:10

+ 21:1 Еш 13:1, Еш 47:1, Ярм 50:1, Ярм 51:42, Ярм 51:1

+ 21:2 Еш 24:16, Еш 33:1, Дол 14:1, Ярм 49:34, Яхь 32:24, Дан 8:2, Еш 13:17, Дан 5:31

+ 21:3 Еш 13:8
+ 21:6 Ярм 6:17, Яхь 3:17, Яхь 33:2, ХӀуш 9:8
+ 21:8 Хьаб 2:1
+ 21:9 Довзийтинарг 14:8; 18:2.
+ 21:9 Шам 5:4, Ярм 50:2, Ярм 51:8
+ 21:10 Ярм 51:33, Ӏамос 1:3
+ 21:14 Дол 25:15, Аюб 6:19, Ярм 25:23
+ 21:16 Еш 16:14
+ 22:2 Еш 32:13, Тийж 4:9
+ 22:4 Ярм 9:1, Мик 1:8

+ 22:6 Еш 21:2, ТӀаьххь 16:9, Ӏамос 1:5, Ӏамос 9:7

+ 22:9 Дад 5:7
+ 22:12 Мик 1:16, Дад 3:31
+ 22:13 1 Коринтхошка 15:32.
+ 22:13 Еш 56:12, 1 Ко 15:32
+ 22:15 ТӀаьххь 18:18, Еш 36:3, Еш 37:2
+ 22:16 2 Ше 16:14
+ 22:20 ТӀаьххь 18:18, ТӀаьххь 19:2
+ 22:22 Довзийтинарг 3:7.
+ 22:22 Мат 16:18, Довз 3:7-8

+ 23:1-18 Яхьазкхиал 26:1–28:19; Юал 3:4-8; Ӏамос 1:9, 10; Закри-ЯхӀу 9:1-4; Маттай 11:21, 22; Лака 10:13, 14.

+ 23:1 Ярм 47:4, Яхь 26:2, Юал 3:4, Ӏамос 1:9, Зак 9:2, Сул 10:22, Юн 1:3

+ 23:2 Дол 10:15, Юш 19:28
+ 23:3 Яхь 27:3-36
+ 23:11 Ара 14:21
+ 23:13 Еш 47:1
+ 23:15 Ярм 25:11, Ярм 25:22
+ 23:17 Довз 17:1-2
+ 24:1 Еш 13:9
+ 24:2 ХӀуш 4:9
+ 24:4 Ярм 4:28, ХӀуш 4:3, Юал 1:10
+ 24:5 Лел 35:33
+ 24:6 Кар 29:27, Зак 5:3, Еш 9:19
+ 24:7 Юал 1:10

+ 24:8 Ярм 7:34, Ярм 16:9, Яхь 26:13, ХӀуш 2:11

+ 24:11 Юал 1:12
+ 24:13 Еш 17:6, Мик 7:1
+ 24:16 Еш 21:2, Еш 33:1
+ 24:17 Ярм 48:43-44, Тийж 3:47
+ 24:18 Ӏамос 5:19, Дол 7:11, Заб 17:8
+ 24:20 Аюб 12:25, Заб 106:27, Еш 29:9
+ 24:23 Заб 92:1, Еш 13:10
+ 25:1 Ара 15:2
+ 25:2 Ярм 9:11
+ 25:4 Еш 4:6, Юал 3:16
+ 25:6 Еш 2:2-3

+ 25:8 а: 1 Коринтхошка 15:54; б: Довзийтинарг 7:17; 21:4.

+ 25:8 1 Ко 15:54-55, Довз 7:17, Довз 21:4

+ 25:9 Заб 9:15

+ 25:10-12 ЕшаӀ-ЯхӀу 15:1–16:14; Ярми-ЯхӀу 48:1-47; Яхьазкхиал 25:8-11; Ӏамос 2:1-3; Цапни-ЯхӀу 2:8-11.

+ 25:10 Еш 15:1, Ярм 48:1, Яхь 25:8, Ӏамос 2:1, Цап 2:8

+ 26:2 Заб 23:7, Заб 117:19-20
+ 26:4 Кар 32:18, Еш 17:10, Еш 44:8
+ 26:7 Заб 36:23
+ 26:9 Заб 62:2, 1 Ше 16:14, Заб 104:7
+ 26:11 Ӏебархошка 10:27.
+ 26:11 Мик 7:16, Заб 20:10, Ӏеб 10:27
+ 26:12 Еш 9:6, Мик 5:5
+ 26:13 Ара 1:11, Куьйг 3:8
+ 26:14 Уст 9:5
+ 26:15 Еш 9:3
+ 26:17 Еш 13:8, Яй 16:21
+ 26:19 Яхь 37:12, Дан 12:2
+ 26:20 Еш 2:10, Цап 2:3
+ 26:21 Мик 1:3
+ 27:1 Аюб 40:20; Забур 73:14; 103:26.
+ 27:1 Кар 32:41
+ 27:2 Еш 5:7
+ 27:4 Еш 27:4
+ 27:6 Еш 37:31, ХӀуш 14:6
+ 27:8 Ара 15:8, Аюб 4:9, Еш 11:4
+ 27:9 ТӀаьххь 18:4, Еш 17:8
+ 27:10 Еш 17:9, Мик 5:11
+ 27:11 Кар 32:28

+ 27:13 Мат 24:31, 1 Та 4:16, Довз 11:15, Еш 11:11, Мик 7:12

+ 28:2 Еш 28:17, Яхь 13:11, Яхь 38:22
+ 28:6 Сул 3:28
+ 28:7 ХӀуш 4:11
+ 28:10 Ярм 6:10
+ 28:11, 12 1 Коринтхошка 14:21.
+ 28:11 Кар 28:49, Еш 33:19, 1 Ко 14:21
+ 28:13 Еш 8:14-15
+ 28:14 Киц 3:34, Киц 21:24

+ 28:16 Забур 117:22, 23; Римхошка 9:33; 10:11; 1 Кипин 2:6.

+ 28:16 Заб 86:2, Заб 117:22, Зак 3:9, Рим 9:33, Рим 10:11, 1 Ки 2:6

+ 28:17 Еш 28:2, Яхь 38:22

+ 28:21 а: Дауд 5:20; 1 Шерашкахь 14:11; б: ЮшаӀ 10:10-12.

+ 28:21 Юш 10:10, Дад 5:20
+ 28:22 Еш 10:23
+ 28:29 Ярм 32:19, Рим 11:33
+ 29:1 Дад 5:9
+ 29:3 ТӀаьххь 25:1, Яхь 4:2
+ 29:6 Ара 19:16-18, Сул 19:11-12
+ 29:7 Аюб 20:8
+ 29:9 Еш 24:20
+ 29:10 Римхошка 11:8.
+ 29:10 Рим 11:8

+ 29:11 Еш 8:16, Дан 12:4, Довз 5:1, Довз 10:4, Довз 22:10

+ 29:13 Маттай 15:8, 9; Марк 7:6, 7.

+ 29:13 Заб 77:36, Ярм 12:2, Мат 15:9, Мрк 7:7, Ков 2:22

+ 29:14 1 Коринтхошка 1:19.
+ 29:14 1 Ко 1:19
+ 29:15 Яхь 8:12, Яхь 9:9
+ 29:16 ЕшаӀ-ЯхӀу 45:9; Римхошка 9:20.
+ 29:16 Еш 29:16, Ярм 18:6, Рим 9:20-24
+ 29:18 Еш 32:2, Еш 35:5
+ 29:19 Еш 61:1
+ 29:21 Ӏамос 5:10
+ 29:22 Еш 51:2
+ 30:2 Еш 31:1, Еш 36:6, Ярм 2:18
+ 30:3 ТӀаьххь 18:21, Еш 22:20
+ 30:4 Лел 13:23, Еш 19:11
+ 30:5 Ярм 2:36
+ 30:7 Еш 36:6, Ярм 46:17
+ 30:8 Кар 27:8, Аюб 19:23, Еш 8:1, Хьаб 2:2

+ 30:10 Ярм 11:21, Ӏамос 2:11, Мик 2:6, Яхь 13:8-9

+ 30:13 Киц 6:15
+ 30:14 Заб 2:9, Уст 12:6, Ярм 19:11
+ 30:17 Ӏам 26:8, 2 Ше 24:24
+ 30:18 2 Ки 3:9
+ 30:22 Еш 2:20, Еш 31:7
+ 30:23 Заб 64:13-14
+ 30:25 Юал 3:18
+ 30:26 Еш 60:19-20, Кар 32:39, Аюб 5:18
+ 30:27 Кар 4:24
+ 30:28 Еш 8:8, Дан 11:10
+ 30:29 Еш 26:4
+ 30:30 Юш 10:11, Заб 17:13

+ 30:33 Яхь 24:9, Аюб 4:9, Аюб 15:30, Заб 17:8, Яхь 20:48

+ 31:1 Еш 30:2, Ярм 2:18, Заб 19:8, Киц 21:31
+ 31:3 Ярм 17:5
+ 31:4 ХӀуш 11:10, Ӏамос 3:8
+ 31:5 Кар 32:11
+ 31:7 Еш 2:20, Еш 30:22
+ 31:8 Еш 37:36
+ 31:9 Заб 20:10
+ 32:1 Заб 71:1, Еш 16:5
+ 32:2 Еш 4:6, Еш 25:4
+ 32:3 Еш 29:18, Еш 35:5
+ 32:6 Шам 25:11
+ 32:9 Еш 3:16, Ӏамос 6:1, Цап 1:12
+ 32:13 Еш 5:6, Еш 7:24, Еш 22:2
+ 32:15 Яхь 39:29, Юал 2:28
+ 32:19 Еш 28:2, Еш 28:17
+ 33:1 Еш 21:2, Еш 24:16, Ярм 30:16
+ 33:4 Юал 2:9
+ 33:5 Еш 2:17
+ 33:7 Еш 36:22
+ 33:8 Ӏам 26:22

+ 33:9 Ярм 4:28, ХӀуш 4:3, Юал 1:10, Нахьум 1:4

+ 33:10 Заб 67:2
+ 33:12 Еш 10:17
+ 33:14 Ӏеб 10:31
+ 33:15 Заб 14, Заб 23:3-4
+ 33:19 Кар 28:49, Еш 28:11
+ 34:1 Заб 48:1, Мик 1:2
+ 34:3 Юал 2:20

+ 34:4 Маттай 24:29; Марк 13:25; Лака 21:26; Довзийтинарг 6:13, 14.

+ 34:4 Юал 2:10, Юал 3:15, Мат 24:29, Довз 6:13-14

+ 34:5-17 ЕшаӀ-ЯхӀу 63:1-6; Ярми-ЯхӀу 49:7-22; Яхьазкхиал 25:12-14; 35:1-15; Ӏамос 1:11, 12; Ӏабди-ЯхӀу 1:1-14; Малъаки 1:2-5.

+ 34:5 Кар 32:41, Ярм 49:7-22, Яхь 25:12-14, Яхь 35, Ӏамос 1:11-12, Ӏаб 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 34:6 Дол 36:33, 1 Ше 1:44, Еш 63:1, Цап 1:7, Яхь 39:17

+ 34:7 Лел 23:22, Заб 21:13
+ 34:8 Еш 61:2, Еш 63:4
+ 34:9 Кар 29:23
+ 34:10 Довзийтинарг 14:11; 19:3.

+ 34:10 Еш 66:24, Ярм 17:27, Яхь 20:48, Довз 14:11, Довз 19:3

+ 34:11 Еш 14:23, Еш 13:21-22, Цап 2:14

+ 34:13 Еш 32:13, Аюб 30:29, Еш 13:21, Мик 1:8

+ 34:14 Довз 18:2
+ 34:15 Кар 14:13
+ 35:2 Еш 55:12, Еш 40:5
+ 35:3 Ӏебархошка 12:12.
+ 35:3 Аюб 4:3, Ӏеб 12:12
+ 35:4 Кар 32:35, Кар 32:43, Заб 93:1
+ 35:5, 6 Маттай 11:5; Лака 7:22.
+ 35:5 Еш 29:18, Еш 32:2, Еш 42:18, Мат 11:5
+ 35:6 Век 3:8, Век 14:10, Еш 41:18, Еш 49:10
+ 35:8 Еш 40:3, Еш 52:1
+ 35:10 Еш 51:11, Еш 60:20
• 36:1 ТӀаьххь 18:13-37, 2 Ше 32:1-19
+ 36:2 Юш 15:39, Еш 7:3
+ 36:3 Еш 22:20, Еш 22:15, Еш 37:2
+ 36:6 Яхьазкхиал 29:6, 7.
+ 36:6 Яхь 29:6, Еш 30:2
+ 36:7 ТӀаьххь 18:4, 2 Ше 31:1
+ 36:11 Ӏезар 4:7, Дан 2:4
+ 36:16 Сул 4:25
+ 36:17 Кар 8:7-10
+ 36:19 ТӀаьххь 17:24, Еш 10:9
+ 36:20 Дан 3:15, ТӀаьххь 19:12, Еш 10:11
• 37:1 ТӀаьххь 19, 2 Ше 32:20-22
+ 37:2 Еш 22:15, Еш 36:3
+ 37:3 ХӀуш 13:13
+ 37:4 Дад 16:12
+ 37:6 Еш 10:24
+ 37:8 Юш 10:29-30
+ 37:12 Дол 11:31
+ 37:13 ТӀаьххь 18:33-34
+ 37:16 Арадаккхар 25:22.

+ 37:16 Ара 25:22, Кар 6:4, Сул 18:39, Нахь 9:6, Заб 85:10, Еш 44:6

+ 37:17 Заб 30:3, Заб 70:2, 2 Ше 6:40, Дан 9:18

+ 37:19 Ярм 16:20, 2 Ше 32:19
+ 37:20 Заб 82:19
+ 37:24 Заб 19:8
+ 37:26 Еш 45:7
+ 37:27 Заб 128:6
+ 37:28 Заб 138:2

+ 37:29 Яхь 29:4, Яхь 38:4, Ӏамос 4:2, Хьаб 1:15

+ 37:30 Еш 7:11
+ 37:31 Еш 27:6
+ 37:32 Еш 9:7
+ 37:33 Дад 20:15
+ 37:36 Дад 24:16, 1 Ше 21:15, Нахьум 3:3
+ 37:37 Дол 10:11, Юн 1:2
+ 37:38 Дол 8:4, Ярм 51:27, Ӏезар 4:2
• 38:1 ТӀаьххь 20:1-11, 2 Ше 32:24-26
+ 38:3 ТӀаьххь 18:3
+ 38:5 Заб 38:13
+ 38:6 Еш 37:35
+ 38:8 Юш 10:13
+ 38:11 Заб 26:13, Еш 53:8, Яхь 26:20
+ 38:12 Аюб 7:6
+ 38:13 Тийж 3:4
+ 38:14 Яхь 7:16, Нахьум 2:7, Заб 68:4
+ 38:17 Заб 15:10, Аюб 33:28, Мик 7:19
+ 38:18 Заб 6:6, Уст 9:10
+ 38:19 Кар 4:9, Кар 6:7, Заб 77:4
• 39:1 ТӀаьххь 20:12-19, 2 Ше 32:31
+ 39:2 2 Ше 32:27

+ 39:6 ТӀаьххь 24:13, 2 Ше 36:10, Ярм 20:5, Ярм 27:19-21, Мик 4:10

+ 39:7 Даниал 1:1-7; ТӀаьххьарнаш 24:10-16; 2 Шерашкахь 36:10.

+ 39:7 ТӀаьххь 24:12, ТӀаьххь 25:7, 2 Ше 33:11

+ 40:1 Еш 49:13, Зак 1:17

+ 40:2 ХӀуш 2:14, Аюб 42:10, Ярм 16:18

+ 40:3 Маттай 3:3; Марк 1:3; Яхьъя 1:23.

+ 40:3-5 Лака 3:4-6.

+ 40:3 Еш 35:8, Заб 67:5, Мат 3:3, Мрк 1:3, Лак 3:4-6, Яй 1:23

+ 40:5 Еш 35:2

+ 40:6-8 Якъуба 1:10, 11; 1 Кипин 1:24, 25.

+ 40:8 Заб 118:89, 1 Ки 1:24-25, Якъ 1:11

+ 40:10 ЕшаӀ-ЯхӀу 62:11; Довзийтинарг 22:12.

+ 40:10 Еш 62:11, Довз 22:12

+ 40:11 Яхьазкхиал 34:15; Яхьъя 10:11.

+ 40:11 Заб 22:1, Ярм 31:10, Яхь 34:15, Мик 5:4, Яй 10:11

+ 40:12 Киц 30:4
+ 40:13 Римхошка 11:34; 1 Коринтхошка 2:16.
+ 40:13 Рим 11:34, 1 Ко 2:16
+ 40:14 Аюб 21:22
+ 40:16 Заб 49:10
+ 40:17 Заб 61:10, Дан 4:32
+ 40:18, 19 Векалийн 17:29.
+ 40:18 Еш 46:5, Век 17:29
+ 40:20 Еш 44:9, Еш 46:7, Ярм 10:3-5

+ 40:22 Лел 13:34, Аюб 9:8, Аюб 26:7, Заб 103:2, Ярм 10:12, Ярм 51:15

+ 40:23 Аюб 12:21, Заб 106:40
+ 40:26 Заб 146:4
+ 40:27 Еш 49:14
+ 40:28 Заб 146:5
+ 40:29 2 Ко 12:10
+ 40:31 Заб 102:5
+ 41:1 Еш 43:9
+ 41:2 2 Ше 36:23
+ 41:4 Еш 44:6, Еш 48:12, Довз 1:17
+ 41:7 Еш 40:19
+ 41:8 2 Шерашкахь 20:7; Якъуба 2:23.

+ 41:8 Еш 42:19, Еш 43:10, Еш 44:1, Ярм 30:10, 2 Ше 20:7, Якъ 2:23

+ 41:14 Аюб 25:6, Заб 21:7
+ 41:18 Еш 35:6
+ 41:19 Еш 55:13
+ 41:24 Ярм 10:5, 1 Ко 8:4
+ 41:25 Еш 41:2, Ярм 1:15, Ярм 50:3
+ 41:26 Еш 46:10, Еш 48:14
+ 41:27 Еш 40:9, Еш 52:7

+ 42:1 Маттай 3:17; 17:5; Марк 1:11; Лака 3:22; 9:35.

+ 42:1-4 Маттай 12:18-21.

+ 42:1 Еш 41:8, Еш 43:10, Еш 52:13, Еш 53:11, Мат 3:17, Мат 17:5, Мрк 1:11, Лак 3:22, Еш 11:2, Еш 61:1, Мат 12:17-21

+ 42:5 Векалийн 17:24, 25.

+ 42:5 Зак 12:1

+ 42:6 ЕшаӀ-ЯхӀу 49:6; Лака 2:32; Векалийн 13:47; 26:23.

+ 42:6 Еш 45:13, Еш 42:6, Еш 49:6, Лак 2:3, Лак 2:30-32, Век 13:47

+ 42:7 Еш 9:2, Еш 35:5, Еш 49:9, Еш 61:1
+ 42:8 Еш 48:11
+ 42:10 Заб 32:3
+ 42:11 Еш 21:16
+ 42:13 Заб 77:65
+ 42:14 Еш 13:8
+ 42:15 Еш 50:2
+ 42:16 Еш 40:4

+ 42:17 Заб 96:7, Еш 45:16, Еш 44:11, Ярм 10:14

+ 42:18 Еш 35:5
+ 42:19 Еш 41:8
+ 42:20 Ярм 6:10, Яхь 12:2
+ 42:22 Ярм 50:33
+ 42:25 ХӀуш 7:9
+ 43:1 Еш 45:3
+ 43:2 Заб 65:12, Дан 3:25
+ 43:3 Заб 71:10, Еш 45:14
+ 43:5 ХӀуш 11:11, Мик 7:12, Зак 8:7
+ 43:8 Еш 42:18-19
+ 43:9 Еш 41:1
+ 43:10 Еш 41:8, Ярм 30:10
+ 43:11 Еш 45:21, ХӀуш 13:4
+ 43:13 Кар 32:39, Аюб 10:7
+ 43:16 Ара 14:21, Еш 51:10

+ 43:19 Еш 48:6, 2 Ко 5:17, Довз 21:5, Еш 35:6-8

+ 43:20 Ара 17:1-7
+ 43:22 Мик 6:3
+ 43:24 Мал 2:17
+ 43:25 Заб 50:3, Ярм 31:34
+ 43:26 Еш 1:18
+ 43:27 Дол 3:6, Ярм 5:31
+ 44:1 Еш 41:8, Ярм 30:10
+ 44:3 Яхь 39:29, Юал 2:28, Яй 7:38

+ 44:6 ЕшаӀ-ЯхӀу 48:12; Довзийтинарг 1:17; 2:8; 22:13.

+ 44:6 Еш 41:4, Еш 48:12, Довз 1:8, Довз 1:17, Кар 6:4, Сул 18:39, Нахь 9:6, Заб 85:10

+ 44:8 Кар 32:18, Еш 26:4
+ 44:9 Еш 41:24, Еш 41:29
+ 44:10 Ярм 10:3-5, Хьаб 2:18
+ 44:11 Еш 42:17, Еш 45:16
+ 44:18 Еш 45:20
+ 44:20 ХӀуш 12:1
+ 44:21 Еш 41:8
+ 44:22 Еш 1:18
+ 44:23 Заб 95:11, Еш 49:13, Еш 48:20
+ 44:24 Аюб 37:18, Заб 135:5, Еш 42:5
+ 44:25 1 Коринтхошка 1:20.
+ 44:25 1 Ко 1:20, 1 Ко 3:19
+ 44:26 2 Ше 36:22-23

+ 44:27 Еш 11:15, Еш 51:10, Ярм 50:38, Ярм 51:36

+ 44:28 2 Шерашкахь 36:23; Ӏезар 1:2.

+ 44:28 2 Ше 36:22, Ӏезар 1:1, Еш 45:1, Дан 6:28, Век 13:22

+ 45:1 Нахьум 2:6
+ 45:2 Заб 106:16
+ 45:3 Еш 43:1
+ 45:4 Еш 41:8
+ 45:5 Кар 4:35
+ 45:6 Ара 15:11
+ 45:7 Тийж 3:38, ТӀаьххь 19:25, Еш 37:26
+ 45:9 ЕшаӀ-ЯхӀу 29:16; Римхошка 9:20.

+ 45:9 Еш 29:16, Ярм 18:6, Рим 9:20-24, Аюб 9:32, Уст 6:10

+ 45:12 Еш 44:24, Ярм 27:5

+ 45:13 Еш 42:6, Еш 44:28

+ 45:14 Заб 71:10, Еш 43:3, Зак 8:23, 1 Ко 14:25

+ 45:16 Еш 42:17, Еш 44:11
+ 45:17 Еш 54:4
+ 45:19 Ярм 29:13-14
+ 45:20 Еш 44:17-18
+ 45:21 Еш 43:11, ХӀуш 13:4
+ 45:23 Римхошка 14:11; Пилапхошка 2:10, 11.
+ 45:23 Рим 14:11, Пил 2:10-11
+ 46:1 Ярм 50:2, Ярм 51:44, Шам 5:3
+ 46:2 Ярм 48:7
+ 46:3 Кар 1:31
+ 46:4 Заб 67:20
+ 46:5 Еш 40:18, Век 17:29
+ 46:6 Куьйг 17:4, Еш 44:15
+ 46:7 Заб 113:15
+ 46:10 Еш 41:26
+ 46:11 Еш 41:2, Ярм 12:9
+ 46:13 Еш 51:5, Еш 56:1

+ 47:1-15 ЕшаӀ-ЯхӀу 13:1–14:23; Ярми-ЯхӀу 50:1–51:64.

+ 47:1 Ӏамос 5:2, Еш 13:1, Еш 21:1, Ярм 50:1
+ 47:2 Куьйг 16:21
+ 47:3 Ярм 13:26, Нахьум 3:5
+ 47:6 Зак 1:15
+ 47:7 Довз 18:7
+ 47:8, 9 Довзийтинарг 18:7, 8.
+ 47:8 Цап 2:15
+ 47:11 Заб 34:8
+ 47:14 Еш 5:24, Нахьум 1:10, Мал 4:1
+ 48:1 Нахь 11:1, Ярм 7:4, Мик 1:5
+ 48:3 Еш 41:26
+ 48:4 Ара 32:9
+ 48:5 Ярм 44:17
+ 48:6 Еш 43:19, Ярм 33:3

+ 48:10 Аюб 23:10, Заб 65:10, Еш 1:25, Зак 13:9, Мал 3:3

+ 48:11 Яхь 20:9, Еш 42:8

+ 48:12 ЕшаӀ-ЯхӀу 44:6; Довзийтинарг 1:17; 22:13.

+ 48:12 Еш 41:4, Еш 44:6, Довз 1:8, Довз 1:17

+ 48:13 Аюб 9:8, Заб 103:2, Еш 42:5, Ярм 10:12, Ярм 51:15, Зак 12:1

+ 48:14 Еш 41:26, Еш 41:2, Еш 46:10
+ 48:15 Еш 45:1-3
+ 48:16 Еш 61:1
+ 48:18 Заб 80:14, Лак 19:42
+ 48:19 Дол 22:17
+ 48:20 Довзийтинарг 18:4.

+ 48:20 Еш 52:11, Ярм 50:8, Зак 2:6-7, Довз 18:4, Еш 44:23

+ 48:21 Ара 17:6, Лел 20:11

+ 48:22 ЕшаӀ-ЯхӀу 57:21.

+ 49:1 Ярми-ЯхӀу 1:5.

+ 49:1 Ярм 1:4-5, Гал 1:15-16, Мат 1:21, Лак 1:31

+ 49:2 Ӏебархошка 4:12; Довзийтинарг 1:16.
+ 49:2 Еш 11:4
+ 49:3 Яй 17:10

+ 49:6 а: ЕшаӀ-ЯхӀу 42:6; Лака 2:32; Векалийн 26:23; б: Векалийн 13:47.

+ 49:6 Еш 42:6, Ярм 1:5, Век 13:47, Век 26:23
+ 49:7 Заб 21:7, Еш 53:3
+ 49:8 2 Коринтхошка 6:2.
+ 49:8 2 Ко 6:2, Еш 42:6
+ 49:9 Еш 42:7, Еш 61:1
+ 49:10 Довзийтинарг 7:16, 17.
+ 49:10 Довз 7:16-17, Еш 35:6
+ 49:12 Еш 43:5
+ 49:13 Заб 95:11, Еш 44:23, Еш 40:1
+ 49:14 Еш 40:27
+ 49:15 Заб 26:10

+ 49:18 Еш 60:4, Ярм 22:24, Яхь 5:11, Яхь 16:48, Цап 2:9, Рим 14:11

+ 49:19 Ярм 31:27, Зак 2:4
+ 49:20 Зак 10:10
+ 49:22 Еш 11:10, Еш 14:2
+ 49:23 Заб 71:9, Мик 7:17, Заб 24:3
+ 49:24 Мрк 3:27
+ 49:25 Заб 34:1
+ 49:26 Довз 16:6
+ 50:1 Кар 24:1, Ярм 3:8

+ 50:2 Ярм 35:17, Лел 11:23, Еш 59:1, Ара 14:21-22, Заб 103:7, Заб 105:2, Заб 106:33, Еш 42:15

+ 50:3 Ярм 4:28, Довз 6:12, Довз 6:12
+ 50:4 Заб 39:7
+ 50:6 Маттай 26:67; Марк 14:65.

+ 50:6 Еш 53:6, Мат 26:67, Мрк 14:65, Мрк 15:19

+ 50:7 Ярм 1:18, Яхь 3:9
+ 50:8, 9 Римхошка 8:33, 34.
+ 50:8 Рим 8:33, Аюб 13:19
+ 50:9 Аюб 13:28, Еш 51:8
+ 51:2 Дол 12:2, Яхь 33:24

+ 51:3 Еш 40:1, Еш 52:9, Дол 2:8, Яхь 28:13, Яхь 36:35

+ 51:4 Еш 42:6, Еш 49:6
+ 51:5 Еш 46:13, Еш 60:9
+ 51:6 Заб 101:26-27, Мрк 13:31

+ 51:7 Кар 6:6, Заб 36:28, Ярм 31:33, Мат 10:28

+ 51:8 Еш 50:9

+ 51:9 Аюб 9:13, Аюб 26:12, Заб 88:11, Еш 30:7

+ 51:10 Ара 14:21, Заб 105:9, Еш 43:16-17

+ 51:11 Еш 35:10

+ 51:12 Еш 40:1, Еш 66:13, Заб 55:5, Заб 117:6, Мат 10:28

+ 51:13 Еш 40:12, Еш 48:14
+ 51:15 Ярм 31:35
+ 51:17 Довзийтинарг 14:10; 16:19.

+ 51:17 Еш 52:1, Заб 74:8, Ярм 25:15, Ӏаб 1:16, Зак 12:2, Довз 14:10

+ 51:19 Ярм 15:5, Нахьум 3:7
+ 51:22 Ярм 25:17, Нахьум 3:11
+ 52:1 Довзийтинарг 21:2, 27.

+ 52:1 Еш 51:17, Нахь 11:1, Еш 48:2, Мат 4:5, Мат 27:53, Еш 35:8, Юал 3:17, Нахьум 1:15, Довз 21:27

+ 52:5 Римхошка 2:24.

+ 52:5 Рим 2:24

+ 52:7 Нахьум 1:15; Римхошка 10:15; Эпасхошка 6:15.

+ 52:7 Еш 41:27, Нахьум 1:15, Рим 10:15
+ 52:9 Еш 40:1, Еш 51:3
+ 52:10 Заб 97:3, Лак 3:6
+ 52:11 2 Коринтхошка 6:17.
+ 52:11 Еш 48:20, Зак 2:7, Ӏезар 1:7-11
+ 52:12 Еш 58:8, Мик 2:13
+ 52:13 Еш 42:1
+ 52:15 Римхошка 15:21.
+ 52:15 Еш 49:23, Рим 15:21, 1 Ко 2:9
+ 53:1 Римхошка 10:16; Яхьъя 12:38.
+ 53:1 Яй 12:38, Рим 10:16
+ 53:2 Еш 11:1
+ 53:3 Еш 49:7
+ 53:4 Маттай 8:17.
+ 53:4 Мат 8:17
+ 53:5 1 Кипин 2:24.
+ 53:5 1 Ки 2:24-25
+ 53:6 1 Кипин 2:25.
+ 53:6 Заб 118:176, Ярм 50:6
+ 53:7, 8 Векалийн 8:32, 33.
+ 53:7 Ярм 11:19, Еш 37:14, Век 8:32-33

+ 53:8 Заб 26:13, Еш 38:11, Яхь 26:20, Яхь 32:23

+ 53:9 1 Кипин 2:22.
+ 53:9 1 Ки 2:22, Мрк 15:46
+ 53:11 Еш 42:1, Еш 52:13, Рим 5:16
+ 53:12 Марк 15:28; Лака 22:37.
+ 54:1 Галатахошка 4:27.
+ 54:1 Шам 2:5, Гал 4:27
+ 54:4 Еш 45:17, Цап 3:11
+ 54:5 Ярм 3:14, ХӀуш 2:7
+ 54:6 Еш 62:4
+ 54:7 Ярм 51:5
+ 54:8 Заб 88:29-30, Еш 55:3
+ 54:9 Доладалар 9:8-17.
+ 54:9 Дол 8:21, Дол 9:11

+ 54:10 Лел 25:12-13, Яхь 34:25, Яхь 37:26, ХӀуш 2:18

+ 54:11, 12 Довзийтинарг 21:18-21.

+ 54:13 Яхьъя 6:45.

+ 54:13 Ярм 31:33-34, Яй 6:45, 1 Ко 2:13, 1 Та 4:9

+ 54:17 Заб 4:2
+ 55:1 Довзийтинарг 21:6; 22:17.
+ 55:1 Еш 44:3, Яй 7:37
+ 55:2 Яй 6:27
+ 55:3 Векалийн 13:34.

+ 55:3 Еш 61:8, Ярм 32:40, Яхь 16:60, Заб 88:29-30, Еш 54:6, Век 13:34

+ 55:5 Дад 22:44

+ 55:6 1 Ше 28:9, 2 Ше 15:2, Ярм 29:13, Ӏамос 5:4, Ӏамос 5:6, Цап 2:3

+ 55:9 Заб 102:11
+ 55:10 2 Коринтхошка 9:10.
+ 55:11 Кар 32:2, Яхь 12:25
+ 55:12 Заб 97:8, Еш 35:2
+ 55:13 Еш 41:19
+ 56:1 Еш 46:13, Еш 51:5
+ 56:2 Ара 20:8

+ 56:3 Ара 12:38, Кар 23:8, Эси 9:27, Еш 14:1, Зак 2:11

+ 56:7 Маттай 21:13; Марк 11:17; Лака 19:46.

+ 56:7 Еш 2:2-3, Еш 60:3, Еш 66:20, Мал 1:11, Мат 21:13, Мрк 11:17, Лак 19:46

+ 56:8 Еш 11:12, Яй 10:16
+ 56:9 Ярм 12:9, Яхь 39:17, Довз 19:17-18
+ 56:10 Ярм 6:17
+ 56:11 Яхь 34:2
+ 56:12 Киц 23:35, Еш 22:13
+ 57:2 Дан 12:13
+ 57:3 Мрк 8:38
+ 57:5 Яхь 16:20-21
+ 57:8 Яхь 16:25, Яхь 23:17
+ 57:11 Заб 49:21
+ 57:13 Ярм 11:12
+ 57:15 ТӀаьххь 22:19, 2 Ше 34:27
+ 57:16 Заб 102:9
+ 57:17 Ярм 6:13
+ 57:18 Ярм 3:22, Еш 40:1
+ 57:19 Эпасхошка 2:17.
+ 57:19 Рим 2:10, Эпа 2:17
+ 57:21 ЕшаӀ-ЯхӀу 48:22.
+ 57:21 Еш 48:22
+ 58:1 Мик 1:5, Мик 3:8
+ 58:3 Ӏам 16:29, Лел 29:7, Мал 3:14
+ 58:5 Ӏам 16:29, Зак 7:5, Мат 6:16
+ 58:6 Лак 4:18, Заб 81:4, Киц 24:11
+ 58:7 Маттай 25:34.
+ 58:7 Мат 25:35, Лак 3:11, Якъ 2:15-16
+ 58:8 Заб 36:6, Заб 84:14, Еш 52:12
+ 58:11 Ярм 31:12, Яй 7:38
+ 58:12 Аюб 3:14, Еш 61:4
+ 58:13 Нахь 13:15-21
+ 58:14 Аюб 22:26, Заб 36:4, Кар 32:13
+ 59:1 Лел 11:23, Еш 50:2

+ 59:2 ХӀуш 5:4, Заб 65:18, Киц 15:8, Киц 28:9

+ 59:3 Еш 1:15, Киц 6:17
+ 59:4 Аюб 15:35, Заб 7:15, Якъ 1:15
+ 59:6 Аюб 8:14
+ 59:7, 8 Римхошка 3:15-17.

+ 59:7 Киц 1:16, Киц 6:18, Еш 59:7, Рим 3:15-17

+ 59:10 Кар 28:29, Аюб 5:14, Цап 1:17
+ 59:11 Яхь 7:16, Нахьум 2:7
+ 59:16 ЕшаӀ-ЯхӀу 63:5.
+ 59:16 Ярм 5:1, Яхь 22:30, Заб 97:1, Еш 63:5

+ 59:17 Эпасхошка 6:14, 17; 1 Тассалникахошка 5:8.

+ 59:17 Эпа 6:14, Эпа 6:17, 1 Та 5:8
+ 59:18 Кар 7:10, Ярм 51:56
+ 59:20 Римхошка 11:26.
+ 59:20 Рим 11:26-27
+ 59:21 Ярм 31:31
+ 60:1 Заб 101:17, Мал 4:2, 1 Я 1:7
+ 60:2 Аюб 37:19

+ 60:3 Еш 2:2-3, Еш 56:7, Еш 66:20, Мал 1:11, Аюб 11:17, Аюб 22:28, Киц 4:18, Дан 12:3, Довз 21:24

+ 60:4 Еш 49:18, Еш 66:20
+ 60:5 Еш 61:6
+ 60:6 Сул 10:1, 2 Ше 9:1, Мат 2:11

+ 60:7 Заб 119:5, Илли 1:4, Еш 21:16, Дол 25:13

+ 60:8 ХӀуш 11:11
+ 60:9 Еш 51:5, Сул 10:22, Еш 23:1, Юн 1:3
+ 60:10 Зак 6:15
+ 60:11 Довзийтинарг 21:25, 26.
+ 60:11 Довз 21:25
+ 60:12 Зак 14:17-19
+ 60:14 Довзийтинарг 3:9.
+ 60:14 Еш 49:23, Яхь 48:35
+ 60:16 Еш 66:12, Дол 49:24
+ 60:18 Еш 11:9
+ 60:19 Довзийтинарг 21:23; 22:5.
+ 60:19 Еш 30:26, Довз 21:23, Довз 22:5

+ 60:20 Заб 26:1, Еш 35:10, Еш 65:19, Довз 21:4

+ 60:21 Заб 36:9, Яхь 37:25, Мат 15:13

+ 61:1, 2 Лака 4:18, 19.

+ 61:1 Еш 11:2, Лак 4:18-19, Лак 7:22, Еш 29:19, Ӏам 25:8-15, Еш 42:7, Еш 49:9

+ 61:2 Маттай 5:4.
+ 61:2 Ӏам 25:10, Еш 34:8, Еш 63:4, Мат 5:4
+ 61:3 Мат 15:13
+ 61:4 Аюб 3:14, Еш 58:12, Ӏамос 9:14
+ 61:6 Ара 19:6, 1 Ки 2:9, Еш 60:5
+ 61:7 Аюб 42:10, Еш 40:2, Зак 9:12

+ 61:8 Заб 10:7, Еш 55:3, Ярм 32:40, Яхь 16:60

+ 61:9 Еш 65:23
+ 61:10 Довзийтинарг 21:2.
+ 61:10 Зак 3:4, Ярм 2:32, Довз 21:2
+ 62:2 Довз 2:17, Довз 3:12
+ 62:3 Зак 9:16
+ 62:4 Еш 54:6, ХӀуш 1:10, ХӀуш 2:23
+ 62:5 Ярм 32:41, Цап 3:17
+ 62:8 Кар 28:33, Ярм 5:17
+ 62:10 Еш 11:10, Еш 49:22
+ 62:11 ЕшаӀ-ЯхӀу 40:10; Довзийтинарг 22:12.
+ 62:11 Еш 40:10, Довз 22:12

+ 63:1-6 ЕшаӀ-ЯхӀу 34:5-17; Ярми-ЯхӀу 49:7-22; Яхьазкхиал 25:12-14; 35:1-15; Ӏамос 1:11, 12; Ӏабди-ЯхӀу 1:1-14; Малъаки 1:2-5.

+ 63:1 Дол 36:33, 1 Ше 1:44, Еш 34:6

+ 63:3 а: Довзийтинарг 14:20; 19:15; б: Довзийтинарг 19:13.

+ 63:3 Юал 3:13, Довз 19:15
+ 63:4 Еш 34:8, Еш 61:2
+ 63:5 ЕшаӀ-ЯхӀу 59:16.
+ 63:5 Еш 59:16
+ 63:6 Еш 51:22
+ 63:9 Куьйг 10:16, Ара 14:9, Ара 23:20
+ 63:10 Заб 77:40, Век 7:51, Эпа 4:30
+ 63:11 Ара 12:50-51, Заб 76:21, ХӀуш 12:13
+ 63:12 Арадаккхар 14:21.
+ 63:12 Ара 14:21

+ 63:15 Дол 11:5, Кар 26:15, Заб 13:2, Заб 32:14

+ 63:16 Кар 32:6, Еш 64:8, Яй 8:41
+ 63:19 Ярм 14:8
+ 64:1 Дад 22:10, Заб 17:10, Заб 143:5
+ 64:4 1 Коринтхошка 2:9.
+ 64:4 1 Ко 2:9
+ 64:5 Век 10:35
+ 64:6 Заб 1:4, Заб 89:6
+ 64:7 Еш 43:22, ХӀуш 7:7

+ 64:8 Кар 32:6, Еш 63:16, Яй 8:41, Аюб 10:9, Аюб 33:6, Еш 45:9, Ярм 18:6, Рим 9:20-24

+ 64:11 ТӀаьххь 25:9, Хьаг 1:9, Хьаг 2:3
+ 65:1 Римхошка 10:20.
+ 65:2 Римхошка 10:21.
+ 65:2 Рим 10:20
+ 65:3 Еш 1:29, Еш 66:17
+ 65:4 Ӏам 11:7
+ 65:6 Заб 149:9, Ара 20:5
+ 65:8 Дол 18:26, Мрк 13:20
+ 65:10 ЮшаӀ 7:24-26.
+ 65:10 Еш 33:9, Еш 35:2, Юш 7:24, Цап 2:6
+ 65:12 Киц 1:24, Еш 66:4, Ярм 7:13
+ 65:13 Еш 55:1, Лак 6:25
+ 65:14 Лак 6:25

+ 65:15 Ярм 29:22, Еш 62:2, Довз 2:17, Довз 3:12

+ 65:16 Ярм 4:2

+ 65:17 ЕшаӀ-ЯхӀу 66:22; 2 Кипин 3:13; Довзийтинарг 21:1.

+ 65:17 Еш 66:22, 2 Ки 3:13, Довз 21:1, 1 Ко 2:9

+ 65:19 Довзийтинарг 21:4.
+ 65:19 Еш 35:10, Еш 60:20, Довз 21:4
+ 65:21 Ярм 31:5, Яхь 28:26
+ 65:22 Заб 21:13
+ 65:23 Кар 28:41, Заб 113:22, Еш 61:9
+ 65:24 Дан 9:21
+ 65:25 ЕшаӀ-ЯхӀу 11:6-9.
+ 65:25 Еш 11:6, Дол 3:14, Еш 11:9
+ 66:1, 2 Векалийн 7:49, 50.

+ 66:1 Яхь 43:7, Мат 5:35, Сул 8:27, 2 Ше 2:6, Век 7:49-50

+ 66:2 Ӏезар 9:4

+ 66:3 Еш 1:11

+ 66:4 Аюб 3:25, Киц 10:24, Киц 1:24, Еш 65:12, Ярм 7:13

+ 66:7 Довзийтинарг 12:5.
+ 66:7 Еш 13:8, Довз 12:5
+ 66:12 Еш 60:16
+ 66:13 Еш 40:1, Еш 51:12

+ 66:15 2 Ки 3:7, 2 Та 1:8, Заб 67:18, Хьаб 3:8

+ 66:16 Кар 32:41, Ярм 25:33
+ 66:17 Еш 1:29, Еш 65:3, Ӏам 11:7, Ӏам 11:29
+ 66:18 Еш 2:2, Зак 14:16

+ 66:20 Еш 14:2, Еш 49:22, Еш 60:4, Еш 2:2-3, Еш 56:7, Еш 60:3, Мал 1:11

+ 66:21 Ара 19:6, Еш 61:6

+ 66:22 ЕшаӀ-ЯхӀу 65:17; 2 Кипин 3:13; Довзийтинарг 21:1.

+ 66:22 Еш 65:17
+ 66:24 Марк 9:48.
+ 66:24 Еш 1:31, Мат 18:9, Мрк 9:47

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- Ешаӏ-яхӏу

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66